Ocena brak

Gotowość szkolna: między socjalizacją a emancypacją

Autor /Max123 Dodano /02.07.2011

Od edukacji społeczeństwo oczekuje spełniania określonych funkcji. Za R. Rortym (1993; por. Brzezińska, 2000b, s. 236-239) można te funkcje określić, jako emancypacyjną i socjalizacyjną: “(...) edukacja ma dwie główne funkcje: socjalizację i wyzwalanie (liberation). Pierwsza polega na przekształcaniu małych zwierzątek w istoty ludzkie poprzez czynienie ich zdolnymi do kontrolowania i sublimowania emocjonalności (passions) w społecznie akceptowany sposób, do posługiwania się perswazją zamiast siły, do stawania się członkami społeczności ludzkiej. Druga stanowi wyzwalanie ludzi od (dominacji) ich rodziców, od środowiska i tradycji, w których wyrastali, poprzez wyzwalanie ich wyobraźni – aby umożliwić im zwrócenie się ku jakościowo nowym (novel) praktykom społecznym, jakościowo nowym formom życia, nowym sposobom istnienia ludzkiego” (Rorty, op. cit., s. 97).

Funkcja socjalizacyjna wiąże się (Brzezińska, ibidem) z przygotowywaniem ludzi do podejmowania różnych zadań w społeczeństwie i na jego rzecz w sposób nie naruszający porządku społecznego; inaczej można mówić tu o funkcji adaptacyjnej. Działania wychowawcze mają więc kształtować systemy wartości i postawy, wyposażać w wiedzę i kształtować społecznie pożądane umiejętności tak, aby osoba gotowa była do podejmowania zadań, jakich społeczeństwo od niej oczekuje (zadań rodzinnych, zawodowych, obywatelskich). Druga funkcja - emancypacyjna, inaczej wyzwalająca, wiąże się z organizowaniem takich warunków działania w środowisku rozwijającej się osoby, aby jej potencjał mógł się wyzwalać i realizować. Wychowanie ma więc sprzyjać rozwojowi osoby, pielęgnować jej indywidualność, odrębność od innych osób, wzmacniać specyficzne tylko dla niej kompetencje.

Oznacza to, iż pierwsza funkcja wychowania – socjalizacyjna – wiąże się z respektowaniem interesu społecznego, druga natomiast – emancypacyjna – indywidualnego. Obie te funkcje pozostają w stałym konflikcie ze sobą. Dominacja działań sprzyjających realizacji funkcji socjalizacyjnej tworzy warunki hamujące rozwój funkcji emancypacyjnej i odwrotnie. Zatem zbytni nacisk na funkcję socjalizującą grozi indoktrynacją i ograniczeniem lub nawet zablokowaniem rozwoju indywidualności osób, a zbytni nacisk na funkcję emancypacyjną czyli na wyzwalanie indywidualnych potencjałów grozi nadmiernym zindywidualizowaniem wychowania i w konsekwencji kształtowaniem ludzi “niedoposażonych kulturowo”, nie umiejących się przystosować do warunków normalnego życia poza środowiskiem, w którym takie skoncentrowane na osobie wychowanie miało miejsce, a więc hamuje rozwój społeczny osoby w kierunku oczekiwanym przez społeczeństwo.

Z punktu widzenia sprzyjania rozwojowi dziecka w szkole, jak i pomyślnej realizacji programu edukacji ważne staje się dążenie do zachowania równowagi w czterech obszarach działania nauczyciela:

  1. relacja między jednostką a grupą: formułowanie zadań wymagających aktywności samodzielnej i indywidualnej oraz zadań wymagających współdziałania w grupie rówieśników,

  2. styl działania: uwzględniający i respektujący potrzeby „ogólnorozwojowe” dzieci oraz potrzeby specyficzne dla danego dziecka w klasie poprzez znalezienie miejsca dla ich zaspokojenia w siatce celów szkoły i we własnym autorskim programie edukacyjnym,

  3. typ związków między uczestnikami procesu edukacyjnego: bliskie kontakty z poszczególnymi dziećmi, nie tylko wtedy, gdy natrafiają na trudności w realizowaniu zadań i wymagają pomocy, a jednocześnie dbanie o dobry klimat w klasie szkolnej jako całości,

  4. charakter podejmowanych działań (ich perspektywa czasowa): umiejętność budowania planów realizacji swego autorskiego programu, a jednocześnie – poprzez dbanie o ich otwartość i elastyczność – znajdowanie czasu i miejsca na zaspokajanie potrzeb doraźnych pojedynczych uczniów, klasy jako całości i swoich własnych,

Zatem prawidłowe środowisko wychowawcze to takie, w którym istnieje dynamiczna równowaga między funkcją socjalizacyjną i emancypacyjną, co oznacza, iż oferty wychowawcze realizowane są efektywnie (osiągane są zakładane przez nie cele), a jednocześnie widoczne jest poszanowanie odrębności i indywidualności wszystkich uczestników procesu edukacji. Można za Basilem Bernsteinem (1980) powiedzieć, iż jest to środowisko bardziej zorientowane na osoby i z otwartym systemem komunikacji niż zorganizowane pozycjonalnie i z zamkniętym systemem komunikacji. Jego podstawowe właściwości to (1) jasność reguł dotyczących funkcjonowania wszystkich uczestników procesu wychowawczego, (2) drożność kanałów wewnątrz niego oraz poza nim oraz między nim a społecznością lokalną, (3) federalny styl działania czyli względna autonomia osób i grup oraz instytucji. Takie środowisko wychowawcze realizuje z powodzeniem swe podstawowe zadania we wszystkich obszarach - kształcenia, wychowania i opieki, łatwo adaptuje się do nacisków wewnętrznych i nacisków zewnętrznych, potrafi samo radzić sobie z trudnościami korzystając ze swych wewnętrznych i zewnętrznych zasobów.

Podobne prace

Do góry