Ocena brak

GOSZCZYŃSKI SEWERYN

Autor /Lilianna Dodano /09.10.2012

ur. 4 XI 1801 w Ilińcach
( U k r a i n a ) , zm. 25 II 1876 we Lwowie, poeta, publicysta.

Uczył się w szkołach pijarskich w Międzyrzeczu Koreckim
i Winnicy oraz u bazylianów w Humaniu (1816-19). Od 1820
był członkiem tajnego Związku Wolnych Braci Polaków w
Warszawie; ścigany przez policję schronił się (1821-28) na
Ukrainie, gdzie zorganizował tajny związek młodzieży; 1830
brał udział w powstaniu listopadowym; skazany zaocznie na
śmierć ukrywał się w Małopolsce; od 1838 przebywał na
emigracji we Francji i Szwajcarii; 1872 powrócił do kraju
i zamieszkał we Lwowie.

Utwory G. do 1842 (w większości wyd. dopiero na emigracji)
dotyczą głównie problematyki patriotyczno-rewolucyjnej;
tzw. liryki humańskie (Pobudka, Wwa 1831; Trzy
struny, St 1839-40), pisane w duchu antymagnackim i antyklerykalnym,
są wyrazem buntu, nienawiści i zemsty wobec niewoli
społ. i nar.; w wierszach G. z czasu powstania listopadowego
pojawiły się pierwiastki mesjanistyczne (wiara w
szczególną misję narodu), jego zaś poezja popowstaniowa
usprawiedliwia istnienie zemsty w poczynaniach ludu, występującego
w obronie słusznej sprawy, aprobatą Bożą.
Krwawy obraz rzezi humańskiej przedstawiony w Zamku
kaniowskim (Wwa 1826) wnosi pesymistyczną wizję człowieka
jako igraszki szatańskich namiętności.

W powieści
poetyckiej Król zamczyska (Pz 1842, Wr 1961), krytykując
społeczeństwo szlacheckie (w symbolicznej scenie dramatycznej
maskarady), G. przeciwstawił ugodowość i znieczulenie
mor. postawie romantycznego szaleńca, bezkompromisowego
patrioty (patriotyczne zobojętnienie i oportunizm
szlachecki oskarżał też w felietonach drukowanych 1839-41
w „Pszonce", emigracyjnym piśmie satyrycznym). W tym
okresie interesował się również postacią ks. Marka (Proroctwo
księdza Marka, w: Z. Wasilewski, Z życia poety romantycznego,
Lw 1910, 37-87) jako wieszcza romantycznego
i zwiastuna przełomu w dziejach Polski, eksponując szczególnie
symbolikę grobu (topos Exoriare aliąuis nostris ex
ossibus ultor), stąd wizję zmartwychwstania Polski opierał
G. na wierze w oczyszczającą moc rewolucji i zemsty.

Twórczość
G. mieści się w ramach tzw. ukraińskiej szkoły poetyckiej;
jego zasługą było przeniesienie do Galicji przedpowstaniowych idei romantyków warsz., m.in. poprzez opowiedzenie
się za nową literaturą, opartą na twórczości rodzimej;
zgodnie z tym folklor tatrzański wykorzysta! w Sobótce (Wr
1 8 5 2 ) oraz Dzienniku podróży do Tatrów (Ptb 1 8 5 3 ) .
P r z e ł om w życiu G. nastąpił po jego przystąpieniu 1 8 4 2
do Koła Sprawy Bożej A. Towiańskiego;

odtąd przekonanie
o odrodzeniu Polski mocą samego Boga nakazywało G.
(poprzez p o k o r ę , wyrażającą się m.in. w rezygnacji z własnej
indywidualności) podporządkowanie Bogu wszystkich dziedzin
życia (m.in. 1 8 5 0 G. odmówił objęcia katedry literatury
pol. na U J ) , co spowodowało także czasowe zaniechanie
przez G. twórczości literackiej.

Odrodzenie nar. i społ. wiązał
G. także z nowym profilem ideowym i artyst. literatury, opart
ym na fundamencie wiary (recenzja poezji B. Zaleskiego,
D e m o k r a t a Polski 4 ( 1 8 4 2 ) z. 4, 2 2 9 - 2 5 6 ; wzywał też do twórczości
inspirowanej wartościami rei., co odnosił także do
sztuki - O potrzebie narodowego polskiego malarstwa, P
1 8 4 2 ) ; p o w o ł a n i em p o e t y ma być nie tylko wzbudzanie wzniosłych
uczuć, ożywianie życia duchowego człowieka, zbliżanie
do Boga, ale i tworzenie wtasnym przykładem wzoru życia
chrzęść. (Przedmowa, w: Seweryn G., Dzieła, Wr 1 8 5 2 , I s.
V-XV); twierdził także, iż wartość utworu nie jest zasługą
a u t o r a , lecz stanowi znak miłości Bożej, cząstkę Ducha
(Rzecz o poezji polskiej, Lw 1 8 7 6 ) .

 

S. Pigoń. Oratorium wieszcze Seweryna G., w: Wśród twórców, Kr 1947. 301-313; tenże, Wątek Wernyhory w twórczości Seweryna G,, w: Studia literackie, Kr 1951, 229-238; S. Sierotwiński. Wstęp, w: Seweryn G., Dziennik podróży do Tatrów, Wr 1958, s. II1-LXXVI1; M. Inglot, Wstęp, w: Seweryn G., Król zamczyska, Wr 1961, s. III-LVI; S. Pigoń, Seweryn G. w podwojach UJ. w; Drzewiej, wczoraj, Kr 1966, 304-314; S. Sierotwiński, Romantyczna wizja losów Polski zrodzona na Ziemi Krośnieńskiej. „Król zamczyska" Seweryna G., Rz 1966; K. Kosteniez, Słowacki wobec ,rslużby" G. dla Mickiewicza na początku 1848 roku, PaL 58(1967) z. 2, 543-553; R. Przybylski, świat jako maszyna piekielna. o „Zamku kaniowskim" Seweryna G.. w: Studia z historii i teorii poezji, Wr 1970. 129-149; M. Janion. Kozacy i górale, w: Z dziejów stosunków literackich polsko- ukraińskich. Wr 1974, 135-169; H. Krukowski. „Nocna strona" romantyzmu, w: Problemy polskiego romantyzmu, Wr 1974, 191-227; J. Krzyżanowski, Tragedia Orliki, w; Paralele. Wwa 1977 , 633-642; T. Zawadzki, Kryteria wartościowania dzielą sztuki w poglądach krytyczno-estetycznych Seweryna G., Rocznik Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza 13(1978) 61-66; J. Kolbuszewski. Z oddali ku górom. Pochmurna dolina, w: Tatry w literaturze polskiej. Kr 1982, 58-105; J. Kwaśniakowa. J. Lasecka, Z dziejów motywu zemsty w polskiej poezji romantycznej. Prace Polonistyczne 39(1983) 229-258; W. Weintraub, Cr., kronikarz. Wieszcz towianizmu. Tygodnik Powszechny 39(1985) z- 40.

Podobne prace

Do góry