Ocena brak

GORZOWSKA DIECEZJA

Autor /Lilianna Dodano /08.10.2012

Powstała 1972 w związku z
normalizacją organizacji kośc. w Polsce na Ziemiach Odzyskanych
po II wojnie świat., z części terytorium administracji
apost. kamieńskiej, lubuskiej i p r a ł a t u r y pilskiej, i włączona
j a k o sufr. do —» wrocławskiej metropolii.

1. Po zakończeniu II wojny świat, prymas Polski A. Hlond
na mocy uprawnień, otrzymanych 8 VII 1945 od Stolicy
Apost., wydał 15 VIII 1945 w Gnieźnie dekret, powołujący
administrację apost. kamieńską, lubuską i prelature pilską
z siedzibą w —» Gorzowie Wielkopolskim; katedrą został
kościół Wniebowzięcia NMP; administracja apost. składała
się z ziem położonych na wsch. od Odry w jej dolnym biegu
aż do granic Polski z 1939, a na pd. po Żary, Żagań i Głogów
o łącznej pow. 44 836 km2 i przynależnych pod względem
kośc. do prałatury pilskiej, diec. berlińskiej i archidiec.
wrocławskiej; 1945 na obszarze tym znajdowało się 16 dekanatów
oraz 145 parafii i samodzielnych placówek duszpast.
(najwięcej z prałatury pilskiej - 8 dekanatów, 75 parafii,
11 wikariatów lokalnych i 1 samodzielna placówka duszpast.,
z diec. berlińskiej - 4 dekanaty i 31 parafii, z archidiec.
wrocławskiej - 4 dekanaty i 27 parafii), 243 świątynie kat.,
z których 155 mogło pełnić swe funkcje i ok. 1300 opustoszałych
świątyń protest.; ludność protest., głównie pochodzenia
niem., masowo opuszczała te tereny; napływali Polacy
z różnych stron kraju, przeważnie katolicy, wśród
których rozpoczęło pracę 57 księży; pierwszym zarządcą
administracji został ks. Edmund Nowicki, który po ustanowieniu
kurii biskupiej w Gorzowie zreorganizował administrację
apost. 8 VI 1946, ustanawiając 23 dekanaty i przydzielając
do nich istniejące lub projektowane parafie;

1948
erygował 3 nowe dekanaty: Drawsko, Krosno Odrzańskie
i Sławno, a 1949 dek. Bytów; utworzył też Diec. Związek
Caritas, powołał Krucjatę Eucharyst. Dzieci i Młodzieży;
w celu ujednolicenia duszpasterstwa zwoływał konferencje
i zjazdy duchowieństwa (księża pochodzili niemal z wszystkich
diec. kraju) oraz zjazdy organistów; zorganizował Unię
Apost. Kleru, Diec. Związek Mis. Duchowieństwa, Katolickie
Stow. Młodzieży, duszpasterstwo młodzieży szkól wyższych
w Szczecinie, referat szkolny (przemianowany później
na Wydz. Nauki Kat.) i referat majątkowy w kurii; 1947
powołał Wydział Duszpast., obejmujący szereg referatów,
Studium Wiedzy Rei. w Szczecinie, Radę Konsultorów
D i e c , Radę Adm., Consilium Vigilantiae, egzaminatorów
prosynodalnych i cenzorów ksiąg rei., a 1950 - Instytut
R e i . , referat sztuki kośc. i Sąd Duch.; otworzył niższe seminaria
duch. w Gorzowie (1946-60), Słupsku (1947-60) i we
Wschowie (1948-56) oraz wyższe seminarium duch. w Gorzowie
(1947), którego zarząd i prowadzenie powierzył misjonarzom
św. Wincentego a Paulo (przeniesione 1961, po zajęciu
budynków przez władze państw., do Gościkowa);

1945-52
wydawano w Gorzowie urzędowe pismo kurii „Zarządzenia
Administracji Apostolskiej Kamieńskiej, Lubuskiej i Prałatur
y Pilskiej" (dwumies.), wznowione 1957 jako mies. „Gorzowskie
Wiadomości Kościelne"; 1946-53 wydawano tu również
„Tygodnik Katolicki" z d o d a t k i em dla dzieci „Mały Tygodnik".

Po usunięciu ks. Nowickiego (26 I 1951) zarząd administracją
apost. w charakterze wik. kapitulnego przejął ks. Tadeusz
Załuczkowski, który w czerwcu 1951 erygował 132 parafie; po jego śmierci (19 II 1952) ordynariuszem tzw. ordynariatu
gorzowskiego został 13 V 1952 ks. Zygmunt Szelążek; już w
czerwcu 1952 w pocysterskim gmachu w —» Gościkowie
(Paradyżu) otworzył on wyższe seminarium duch. dla alumnów
3 pierwszych roczników seminarium z Gorzowa; 1961 do
Gościkowa przeniesiono 3 dalsze roczniki zlikwidowanego seminarium
w Gorzowie; ks. Szelążek powołał Radę Liturg.,
Diec. Komisję Obrzędów Liturg., Diec. Komisję Sztuki
K o ś c , Diec. Komisję Muzyki i Śpiewu K o ś c , Wzajemną Pomoc
Kapł. Ordynariatu, D o m Księży Emerytów w Rokitnie
Wlkp., Studium Katechet. dla Sióstr Katechetek w Słupsku i
Szczecinku, Diec. Instytut Katechet. w R o k i t n i e Wlkp. Pierwszy
bp ordynariatu gorzowskiego T. —> Bensch (od 6 XII
1956) erygował 33 parafie, zorganizował duszpasterstwo głuchoniemych
i Referat Miłosierdzia C h r z ę ś ć ; po jego śmierci
o r d y n a r i a t em gorzowskim przez 9 miesięcy kierował wik. kapitulny
ks. Józef Michalski; 4 VII 1958 ordynariat gorzowski
otrzymał bpa W. -> Plute (konsekrowany 7 IX 1958 w katedrze
gorzowskiej) oraz bpa pomocniczego ks. J. —» Strobę
(konsekrowany 16 IX 1958), a nast. drugiego I. Jeża (konsekrowany
5 VI 1960); Kongregacja Konsyst. podniosła 25 V
1967 ordynariat gorzowski do rangi administracji apost., zależnej
bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej.

2. Bullą —» Episcoporum Poloniae coetus z 28 VI 1972
pap. Paweł VI ustanowił na Ziemiach Zach. i Pn. Polski nowe
diecezje; z dotychczasowego ordynariatu gorzowskiego
powstały: diec. gorzowska, szczecińsko-kamieńska i koszalińsko-
kołobrzeska; d.g. weszła w skład metropolii wrocł.,
a 2 pozostałe - gnieźnieńskiej; ord. gorzowskim został bp
Pluta; utworzył wiele nowych parafii, ożywił życie rei., na
konferencjach regionalnych (kilka razy w roku) prowadził
m.in. regularne dokształcanie duchowieństwa - dbał szczególnie
o formację młodych kapłanów.

Przed p o d z i a ł em ordynariat
gorzowski miał 2,3 min mieszk., w tym 1030 księży, oraz
1600 kościołów par., rektoralnych i kaplic; w skład nowej
d.g., zajmującej 15 572 km2 , weszło 12 d e k a n a t ów pd. z ordyn
a r i a t u gorzowskiego oraz 7 d e k a n a t ów pn. z archidiec. wrocławskiej;
1976 d.g. miała 1,03 min mieszk., 20 dekanatów,
202 parafie, 198 kościołów p a r . , 417 kościołów i kaplic filialnych,
43 kościoły i kaplice pomocnicze, 33 kaplice zak., 6 kaplic
szpitalnych, 5 zakładów opieki społ., 276 księży diec. i
147 zak., 296 sióstr w 50 domach zak.; 1988 d.g. liczyła 1,2
min mieszk., w tym 1,15 min katolików, 23 dekanaty, 236 parafii,
2 samodzielne wikariaty, 486 kościołów filialnych i 2
zak., 393 księży diec. i 151 zak., 309 sióstr w 56 domach.

K a p i t u ł a katedralna w Gorzowie, ustanowiona bullą Cathedralia
collegia 20 XI 1972 przez pap. Pawła VI, liczy 12 kanoników
gremialnych; 16 XI 1973 d.g. otrzymała bpa pomocniczego
ks. Pawła Sochę CM; po tragicznej śmierci bpa Pluty
(22 I 1986) jego następcą został ks. Józef Michalik, rektor
Pap. Kolegium Pol. w Rzymie i kierownik sekcji do spraw
młodzieży przy Pap. Radzie dla Świeckich w Stolicy Apost.,
konsekrowany przez pap. Jana Pawła II w Rzymie 16 X 1986.

W d.g. jest kilka miejsc pielgrzymkowych maryjnych:
—» R o k i t n o Wielkopolskie z obrazem MB, patronki diec. od
1946 (wraz z —» pięcioma braćmi polskimi), Wysoka Cerekiew
z figurą MB, Gościkowo z obrazem MB z Dzieciątkiem i
Otyń z figurą MB z Dzieciątkiem; do dawnych miejsc pielgrzymkowych
(zachował się w nich kult lokalny) należą:
Babimost, Wschowa, Bledzew, Pszczew, Jordanowo; 1945 w
ramach repatriacji przybyła na te tereny ludność z dawnych
wsch. ziem pol., przywożąc ze sobą łaskami słynące obrazy
MB Klewańskiej (obecnie w Skwierzynie) i MB z Rzęsnej
Pol. (w Konradowie).

Na terenie d.g. swoje domy zak. mają: bazylianie (Stare
Kurowo), bracia mniejsi prow. św. Jadwigi (Wschowa),
kanonicy regularni ( D r e z d e n k o ) , kapucyni (Nowa Sól, Piła,
Gorzów), misjonarze św. Wincentego a Paulo (Jordanowo,
Iłowa, Skwierzyna, Słubice, Trzciel), oblaci (Gorzów),
redemptoryści (Głogów), saletyni (Kuźnica Czarnkowska, Trzcianka), salwatorianie (Krzyż Wlkp.), salezjanie (Bytnica,
Kaława, Lipki Wielkie, Lubrza, Piła, Sieniawa, Szczaniec,
Stobno), betanki (Krosno Odrzańskie), boromeuszki
(Bledzew, Zielona G ó r a ) , elżbietanki (Gorzów, Kożuchów,
Lubsko, Nowa Sól, Otyń, Sława Śląska, Szprotawa, Wschowa,
Zielona Góra, Żary), felicjanki (Babimost, Pszczew),
franciszkanki Rodziny Maryi (Międzyrzecz, Pszczew, Trzcianka,
Trzciel), jadwiżanki (Grębocice), siostry Jezusa Miłosiernego
(Gorzów, Zbąszynek), józefitki (Mirocin Dolny),
siostry Maryi Niepokalanej (Gorzów, Klenica, Niegosławice),
klaryski od Wieczystej Adoracji (Międzyrzecz), misjonarki
św. Benedykta (Zielona Góra), siostry Narodzenia NMP
(Żary), siostry Opatrzności Bożej (Wielka Wieś), pasterki
od Opatrzności Bożej (Gorzów, Świebodzin), salezjanki
(Piła, Rokitno, Wschowa), serafitki (Lubsko, P i ł a ) , służebnice
NMP Niepokalanie Poczętej (Stare Kurowo), służebniczki
dębickie (Głogów, Kolsko), służebniczki pleszewskie
(Zielona Góra), szarytki (Gorzów, Jordanowo, Krosno
Odrzańskie, Rzepin, Skwierzyna, Słubice, Żagań), urszulanki
szare (Gorzów).

 

Die apostolische Administratur Schneidemühl, Schneidemühl 1928; Schematyzm Administracji Apostolskiej Kamieńskiej, Lubuskiej i Pralatury Pilskiej, Gorzów Wlkp. 1946; E. Nowicki, Zagadnienia organizacyjne Kościoła katolickiego na Ziemiach Odzyskanych, Kr 1947; A. Baciński, Dziesięć lat d.g., WTK 3(1955) z. 47, 1, 4; B. Tosiekiński, Ordynariat gorzowski, Kuźnica Kapłańska 4(1956) z. 5, 19-25; A. Baciński, Pielgrzymkowe miejsca Maryjne w d.g., GWK 1(1957) 582-586, 2(1958) 165-172; J. Michalski, Dziesięciolecie Sądu Biskupiego w Gorzowie Wlkp., GWK 4(1960) 443-458; M. Chorzepa. Diecezja gorzowska. Przewodnik Katolicki 51(1961) z. 23 , 355-362; tenże, Podział administracyjny ziem d.g. dawniej a dziś, GWK 5(1961) 343-347; W. Urban, Zarys dziejów diecezji wrocławskiej, Wr 1962; M. Chorzepa, Rozwój organizacji kościelnej na Ziemi Lubuskiej i Pomorzu Zachodnim w latach 1945-1965, NP 22(1965) 113-149; J. Anczarski, Praca ks. Kanonika Zygmunta Szelążka na stanowisku ordynariusza d.g., GWK 12(1970) 219-222; B. Cywiński, Diecezja największa w Europie, Więź 13(1970) z. 5. 32-51; G. Dogiel, Seminarium Duchowne w 25-letniej historii d.g., GWK 12(1970) 233-251; E. Welzandt, Rys historyczny d.g., GWK 12(1970) 208-214; A. Baciński, Administrator apostolski w Gorzowie, MDG 15(1971) 96-107; M. Chorzepa, Srebrny jubileusz Seminarium Gorzowskiego (1947-1972), NP 39(1973) 249-252; B. Schmidt, Administracja apostolska w Gorzowie Wlkp., Prezbiterium 2(1974) z. 6-8, 45-53; B. Dratwa, Sanktuaria d.g., GWK 19(1976) 104-112; tenże, Zakony na przestrzeni wieków w granicach obecnej d.g., GWK 19(1976) 32-39; E. Napierała, D.g. - rys historyczny, GWK 19(1976) 202-206; H. Dworak, Kronika życia seminaryjnego, GWK 20(1977) 196-201, 275-279; Schematyzm diecezji gorzowskiej, Gorzów Wlkp. 1976; P. Socha, Zgromadzenia żeńskie w d.g. w okresie XX lat pasterskiej pracy bpa ordynariusza dra W. Pluty, GWK 22(1979) 198-205; W. Sygnatowicz, Budownictwo sakralne i nowe parafie w ciągu 20-lecia posługi pasterskiej Ks. Biskupa Ordynariusza 1958-1978, GWK 22(1979) 272-275; R. Prejs. Wkład kapucynów w życie Kościoła na Ziemiach Odzyskanych w latach 1945-1951 (na przykładzie Administracji Apostolskiej w Gorzowie Wlkp.), Lb 1982 (mpsBKUL); G. Zygula, Zycie liturgiczne w d.g. za biskupa Edmunda Nowickiego w latach 1945-1951, Lb 1982 (mpsBKUL); E. Napierała, Geneza Administracji Apostolskiej w Gorzowie Wlkp.. Studia Paradyskie 1(1985) 183-212; P. Socha, Biskup dr Wilhelm Pluta jako „Nauczyciel Wiary", Studia Paradyskie 1(1985) 29-65; L. Müller, DHGE XXI 817-820.

Podobne prace

Do góry