Ocena brak

GORZE

Autor /Lilianna Dodano /08.10.2012

Opactwo benedyktyńskie k. Metzu (Lotaryngia)
pod wezw. św. Gorgoniusza, kolebka zak. reformy.

O p a c t w o zostało zał. 749 przez bpa Metzu, Chrodeganga;
761 przeprowadziło reformę w klasztorze Gegenbach;
765 zasiedliło swoimi mnichami klasztor w Lorsch i sprowadziło
dla siebie relikwie św. Gorgoniusza, co spowodowało
bogate nadania ziemskie i wzrost znaczenia G.; upadek G.
zapoczątkowany 825 przez oddanie opactwa w —» komendę
zakończył się 933, kiedy bp Metzu, Adalberon I przekazał
klasztor Aginoldowi z Toul (opat 933-967) oraz Janowi z
Vandières (zw. także J a n em z G., opat 967-976), którzy
wprowadzili w nim wzorową obserwancję zak.; do rozkwitu
G. przyczynili się również opaci: Immon (977-1016), Zygfryd
(1016-55) i Henryk Dobry (1055-93); w szkole opackiej
kształcili się wybitni dygnitarze k o ś c , m.in. Adalberon, bp
Reims (zm. 988), zasłużony dla instalacji dynastii Kapetyngów
we Francji i H e r i b e r t , abp Kolonii, kanclerz Cesarstwa
(zm. 1021); o znaczeniu G. w tym okresie świadczy nominacja
Jana z Vandières, jeszcze j a k o przeora (953-956), przez ces.
O t t o n a I na posta z misją do kalifa Abd er-Rahmana III w
Kordowie, a opata Teodowina (1126-32), po ustąpieniu z
urzędu zak., na kard. i legata p a p . na Niemcy; od przełomu
XI i X I I w. zaczęło upadać duchowe znaczenie G . , a wzrastała
jego pozycja jako lokalnej potęgi feudalnej;

1445 G.
zostało ponownie oddane w komendę; w XVI w. podczas
wojen franc.-hiszp. klasztor popadł w ruinę, a 1572 pap.
Grzegorz XIII skasował opactwo; część jego dóbr przejęli
jezuici z Pont-à-Mousson, a klasztor zasiedliła kapituła
kanoników świeckich, zniesiona 1790 przez franc, władze
rewolucyjne.

R e f o r m a  z a k o n n a  G., związana głównie z Janem z
Vandières, głosząca powrót do pierwotnej —> bendyktyńskiej
reguły, a przyjęta wkrótce przez liczne klasztory, zapoczątkowała
jeden z najsilniejszych nurtów tzw. lotaryńskiej
reformy —> benedyktynów (I B) w X-XII w.; w przeciwieństwie
do -» kluniackiej reformy, nie zakładała ona wprowadzenia
scentralizowanej władzy nad zreformowanymi klasztorami
ani —» egzempcji (1) klasztorów, dlatego popierali
ją bpi i cesarze, zwł. Otton I i Henryk I I ; klasztory zreformowane
tworzyły luźną kongr. autonomicznych domów z
wieloma ośrodkami kierowniczymi, miały prawo wolnego
wyboru opatów, cieszących się w pełni swoimi prawami;
niektóre klasztory łączyły zwyczaje G. ze zwyczajami in.
ośrodków reformistycznych. W X-XII w. reformę G. przyjęło
ponad 170 klasztorów; z Lotaryngii (w średniowieczu - kraje nadreńskie i Niderlandy) reforma rozprzestrzeniła się
na wiele klasztorów Niemiec, poszczególne domy we Francji,
Włoszech, Czechach i na Węgrzech.

Oprócz ośrodka G.,
skupiającego 31 klasztorów, centrami kręgów reformy były
opactwa: św. Maksymina w Trewirze, św. Emmerama w
Ratyzbonie, św. Albana w Moguncji, w Niederaltaich (do
tej grupy należało przejściowo Monte Cassino), Lorsch,
Fuldzie, Einsiedeln, Schwarzach nad Menem i Ilsenburgu
(Saksonia) oraz w Verdun (osobna grupa klasztorów o mieszanej
obserwancji).

Reforma G. kładła nacisk na kształcenie
mnichów i pracę intelektualną (silniejszy niż —> Cluny),
na działalność mis. oraz na poziom życia zak., stąd z jej
klasztorów wyszło wielu uczonych, artystów, błogosławionych
i świętych.

 

F. Chaussier, L'abbaye de G., Metz 1894; U. Berlière, L'ascèse benedicane dès origines à la fin du XIIe siècle, P 1927; C. Wolff, Die Gorzer Reform in ihrem Verhältnis zu deutschen Klöstern, Elsass-Lothringisches Jahrbuch 9(1930) 95-111; Schmitz I-II; Hallinger; K. Hallinger, ECat VI 934-937; J. Kloczowski. Wspólnoty chrześcijańskie, Kr 1964, 124-136; A.A. Schacher, NCE VI 634-635; K. Hallinger, DIP IV 1382-1384; J. Schneider, DHGE XX 811-817.

Podobne prace

Do góry