Ocena brak

GÓRKA KLASZTORNA

Autor /Marcjanna Dodano /09.10.2012

(do 1923 Górka pod Łobżenicą
lub Górka na Krajnie), sanktuarium maryjne, ośrodek
zak. i parafia w dek. lobżenickim w archidiec. gnieźnieńskiej.

Wg tradycji początki sanktuarium maryjnego w G. (znajdującego
się do dzisiaj w gaju dębowym, w którym zachowało
się ok. 40 dębów liczących 600-800 lat) związane są z ukaz
a n i em się 1079 pasterzowi MB z Dzieciątkiem na dębie przy
źródle; 1111 wzniesiono w G. dębowy kościół Nawiedzenia
NMP; mimo najazdów Prusów, Pomorzan, Brandenburczyków
i Krzyżaków wzrastał kult MB w G. i okolicy; w
okresie reformacji (z nakazu Krotowskich, właścicieli Łobżenicy)
spalono kościół (1575), a wzniesioną nad źródłem
studzienkę zasypano 1591 kamieniami; wierni gromadzili
się nadal na nabożeństwach w miejscu objawień, dokąd
przybywał także kasztelan inowrocł. Krzysztof Kościelecki
wraz z rodziną i swoim kapelanem; na miejscu dawnego
kościoła sędzia nakielski Zygmunt Raczyński zbudował
1626-36 drewniany kościółek z klasztorem z zamiarem przekazania
go b e r n a r d y n om (do G. zostali sprowadzeni 1638
i objęli opiekę nad sanktuarium);

1649 wzniesiono prezbiter
i um budowanego nowego, murowanego kościoła; 1657 wojska
szwedz. zdewastowały kościół i klasztor; dzięki Andrzejowi
K. Grudzińskiemu, wojewodzie pozn. i staroście nakielskiemu
1675-80 dokończono budowy kościoła pod wezw.
Niepokalanego Poczęcia NMP; 1654-87 zbudowano murowany
klasztor.

Szczególną czcią otaczany był w G. obraz MB wykonany
przez nieznanego malarza (wg tradycji wkrótce po objawieniu
MB), umieszczony nast. w kościele (prawdopodobnie
spłonął wraz z nim 1575); kolejny obraz MB przedstawiał
NMP Niepokalaną z księżycem u stóp i z Dzieciątkiem na
r ę c e ; wśród pielgrzymów przybywających do G. byli m.in.
przedstawiciele rodzin magnackich i szlacheckich; 1672
przybyła tu księżna Gryzelda Wiśniowiecka; G. nawiedzali
t a k ż e bpi, m.in. 1741 prymas K. Szembek.

Sanktuarium w G. odegrało dużą rolę w umacnianiu katolicyzmu
na obszarach zajętych przez kalwinizm; służyło temu
zał. 1673 jako pierwsze w Polsce Bractwo Dobrego Pasterza-
Jezusa Utajonego w Eucharystii (miało w kościele swój
o ł t a r z , ufundowany 1704 i prowadziło kronikę, która przetrwała
do dzisiaj); p o n a d t o w G. istniały bractwa: od 1650 -
św. Anny i Paska św. Franciszka, od 1673 - Niepokalanego
Poczęcia NMP i św. Józefa, a także Szkaplerza Karmelitańskiego
(1703), św. Jana Nepomucena (1748, miało w kościele
swój o ł t a r z ) .

Klasztor w G. należał do prow, wielkopolskiej;
w G. mieli bernardyni nowicjat, który w związku z napływem
pielgrzymów przeniesiono w XVIII w. do Ostrzeszowa;
w Kronice Góreckiej zanotowano kilkadziesiąt uzdrowień,
częste przejścia z protestantyzmu na katolicyzm, a także
przyjęcie chrztu przez Żydów; z XVIII w. pochodzi śpiewana
do dzisiaj pieśń, zawierająca historię kultu MB Góreckiej
(Śliczno Maryja); 1744 nad studzienką przy źródle bernardyni
zbudowali kaplicę i rozpoczęli budowę kalwarii (wzniesione
1758 dwie kaplice przetrwały do dzisiaj).

Po kasacie bernardynów klasztor w G . , który po I rozbiorze
Polski znalazł się w zaborze prus., przetrwał najdłużej, gdyż
1829 założono tu dom księży —» demerytów z archidiec.
gnieźn.-pozn. pod opieką miejscowych zakonników; ostatni
gwardian G. Florentyn Kołaczkowski (zm. 1842) pełnił także
obowiązki administratora par. Łobżenica; po przeniesieniu
1840 do Osieczny domu księży demerytów władze prus.
zamknęły 1841 klasztor w G., przekazując kościół wraz z
klasztorem par. Łobżenica; księgozbiór klasztorny włączono
do biblioteki seminarium duch. w Poznaniu. W 1907 w wyniku
pożaru spłonął w kościele w G. ołtarz główny z cudownym
obrazem; ks. L. Raczkowski przy pomocy Polonii amer,
odnowił kościół; namalowano też prowizoryczną kopię
dawnego obrazu (części twarzy, rąk i nóg) i nałożono na
niego metalowe sukienki.

Prymas E. Dalbor zezwolił 1923 misjonarzom Świętej Rodziny
na objęcie klasztoru w G. (do 1947 była siedzibą
p r o w . ) ; 1923 misjonarze otworzyli w G. małe seminarium
duch., a 1925 także drukarnię mies. —* „Posłaniec Świętej
Rodziny"; w drukarni tej wydawano także pol. tłumaczenie
książek założyciela zgrom. J . B . Berthiera; do 1939 z G. wyj
e c h a ł o 12 misjonarzy do Brazylii i Stanów Z j e d n . ;

po wybuchu
II wojny świat, w G. był do 11 XI 1939 przejściowy obóz
dla misjonarzy Świętej Rodziny i księży z archidiec. gnieźnieńskiej;
w nocy 12 XI 1939 wywieziono ich do P a t e r k a k.
Nakla i zamordowano; wśród ofiar było 5 misjonarzy i 25
braci zak. z G. z prowincjałem P i o t r em Zawadą; G. zamieniono
nast. na obóz zagłady dla Żydów i okolicznych Polaków;
w czerwcu 1940 utworzono tu obóz dla jeńców ang.
(W. Tute Escape Route Green, Lo 1971); po zamknięciu
kościoła w G. przez hitlerowców pamiątki sakr. oraz słynący
łaskami obraz MB Góreckiej uratował Kazimierz Borucki
(dyr. Muzeum Miejskiego w Bydgoszczy); sanktuarium
w G. j a k o duchowa stolica —* Krajny umacniało polskość tak
w okresie zaborów, j a k i podczas II wojny światowej.

Na Wielkanoc 1945 wrócili do G. misjonarze Świętej Rodziny;
nast. przewieziono z Bydgoszczy ocalały obraz; zdecydowano
się jednak na sporządzenie nowej kopii obrazu
MB Góreckiej, którą wykonał 1954 na płótnie, przytwierdzonym
do deski lipowej o wymiarach 240 x 131 cm Jerzy
Hoppen z Torunia, umieszczając n a d głową Dzieciątka 5 kolców
z 5 obozów k o n c e n t r . ;

postać Madonny ozdobiono srebrną
sukienką; 6 VI 1965 prymas Polski S. Wyszyński dokonał
koronacji (pierwsza w archidiec. gnieźnieńskiej) obrazu
MB Góreckiej; 1971 G. stała się siedzibą par.; w podziemiach
kościoła urządzono muzeum mis.; 1976-79 przeprowadzono
gen. remont kościoła i klasztoru; 1979 uroczyście
obchodzono 900 rocznicę objawień MB w G.; 1987 na prośbę
misjonarzy została utworzona w G. filia Stow. MB Patronki
Dobrej Śmierci (—» śmierć I I I ) .

Z a b y t k i em sztuki sakr. w G. jest kościół Niepokalanego
Poczęcia NMP, barokowy, murowany z cegły z 3-przęsłowym
p r e z b i t e r i um zamkniętym 3-bocznie, o ł t a r z em głównym rokokowym
(odrestaurowanym po pożarze 1907) z obrazem MB
Góreckiej, 2 bocznymi ołtarzami barokowymi, licznymi płytami
epitafijnymi, stallami późnobarokowymi z XVIII w.;

w
kruchcie kościoła jest m.in. granitowa kropielnica - zapewne
dawna rom. chrzcielnica; w pobliżu kościoła znajduje się drewniana
kaplica (obecna wzniesiona w 2. poł. XIX w.) z ołtarzem
w kształcie tryptyku, w polu środk. obraz MB z Dzieciątkiem
w barokowej, metalowej, trybowanej sukience z 1.
ćwierci XVIII w., na skrzydłach tryptyku sceny z legendy MB
Góreckiej.

 

B. Wysocki, Nasz kościót i klasztor w G., Posłaniec Świętej Rodziny 16(1925) z. 9-11; Z. Kruża, Górka Klasztorna, R 1979, Górka Klasztorna 19832- KZSP XI z. 20, 6-11; Z. Kruża, Swastyka nad G.. Górka Klasztorna 1981, 19822; J. Sadowski, Kult Matki Bożej w jej sanktuarium w G., Pz 1981 (mpsBPWTPz); Rocznik archidiecezji gnieźnieńskiej 1982, Gn 1982, 165-166, 257; A. Perllńska. Eksterminacja Żydów w byłym powiecie bydgoskim, G. i Świeciu, w: Z badań nad eksterminacją Żydów na Pomorzu i Kujawach, Bd 1983, 7-21 ; Z dawna Polski Tyś Królową. Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Koronowane wizerunki Matki Bożej 1717-1983, Szymanów 1983, 19862, 373-377 (ilustracja 63); K. Grudziński. Górka Klasztorna, w: Klasztory bernardyńskie w Polsce w jej granicach historycznych. Kalwaria Zebrzydowska 1985 , 74-79; tenże. Bernardyni w G. kolo Łobżenicy (1638-1847), Studia Franciszkańskie 2(1986) 125-139.

Podobne prace

Do góry