Ocena brak

GÓRA ŚWIĘTEJ ANNY

Autor /Marcjanna Dodano /09.10.2012

Sanktuarium św. -» Anny,
ośrodek życia pielgrzymkowego i parafia w dek. leśnickim w
diec. opolskiej.

Wieś G. położona na stokach wzgórza Chełm, wzmiankowana
1516, jest znanym centrum kultu św. Anny na G ó r n y m
Śląsku, związanym z kościołem św. Anny, wzniesionym ok.
1480 z fundacji rodziny Strzałów; 1655 opiekę nad sanktua
r i um objęli franciszkanie reformaci z prowincji młp. (—»
franciszkanie II B 1,2°), na czele z Franciszkiem Rychłowskim;
1700-09 na G. zbudowano —» kalwarię, lecz dopiero
14 IX 1764 zainaugurowano nabożeństwa kalwaryjskie, których
p r o g r am wraz z modlitwami i pieśniami opracował 1766
Stefan Staniewski OFMRef, a wydał Wacław Wachmański
OFMRef w modlitewniku Nowa Jerozolima albo kalwaria
całej mąki Jezusowej na górach Chełmu od grafów de Gaschin
wystawiona (Wr 1767; 1768 wyd. w języku niem.; wielokrotnie
wznawiany - ostatnie wyd. pt. Książka kalwaryjska
G., Op 1983); w nabożeństwach tych, organizowanych
w związku z uroczystościami św. Anny, Wniebowzięcia NMP,
św. Aniołów Stróżów i Podwyższenia Krzyża Św., obok
pielgrzymów ze Śląska Opolskiego, brali udział pielgrzymi
z in. dzielnic Polski, a także z Niemiec, Słowacji i Moraw;
1765 uczestniczył w nich bp wrocł. Ph.G. von Schaffgotsch;
1810 rząd prus. skasował klasztor na G., a 1832 przekazał
kościół, klasztor i kalwarię bpowi wrocł.; reformaci kilkakrotnie
próbowali wrócić na G.; 1843 na G. rozpoczęły się
organizowane do dziś rekolekcje dla książy;

1844-52 działał
tu j a k o kaznodzieja i spowiednik A. —» Brzozowski OFMRef;
dzięki staraniom bpa wrocł. klasztor na G. objęli 1859 franciszkanie
z prow, saksońskiej; 1860 otworzyli tu nowicjat,
a 1870 szkolę; 1861 dokonano oficjalnego podziału nabożeństw
kalwaryjskich na pol. i niem.; szczególnie zasłużyli
się władający językiem pol. Niemcy - Józef Kleinwächter i
Edward Schneider, autor Przewodnika po kalwarii; w wyniku
—> Kulturkampfu 1875 rozwiązano szkołę, zabroniono wygłaszania
kazań i organizowania procesji, a 31 VII tego roku
zlikwidowano klasztor na G.; część zakonników wyjechała do Stanów Zjedn., reszta potajemnie prowadziła działalność
duszpast. na Śląsku; lit. odbiciem wpływu Kulturkampfu na
G. jest m.in. twórczość N. —» Bonczyka;

1887 na G. wrócili
franciszkanie prow, saksońskiej, a od 1902 w klasztorze na G.
byli franciszkanie prow, śląskiej pod wezw. św. Jadwigi;
dzięki ich staraniom sufragan wrocł. Karol Augustyn koronował
14 IX 1910, będącą o b i e k t em kultu, figurkę św. Anny
Samotrzeciej, got. z XV w., rzeźbioną w drewnie bukowym,
liczącą wraz z podstawką 66 cm wysokości, przedstawiającą
św. Annę, trzymającą na prawym ramieniu Dzieciątko Jezus,
a na lewym Maryję z j a b ł k i em w ręku; franciszkanie z G.
zasłużyli się w utrzymaniu polskości Górnego Śląska m.in.
przez kolportowanie pol. wydawnictw; celowi temu służyły
również 2 pol. księgarnie, działające tu do 1938; na G franciszkanie
wydawali 1903-07 mies. „Posłaniec Św. Franciszka"
oraz 1907-39, będący jego kontynuacją, „Głos Św. Franciszka".

W okresie powstań śląskich G. stata się symbolem walki
ludu śląskiego o przyłączenie tych ziem do Polski; w maju
1921 pod G. stoczono największą bitwę III powstania (wydarzenia
te upamiętnia Pomnik czynu powstańczego wzniesiony
na G. 1949-55 wg projektu K. —» Dunikowskiego);
chociaż G. pozostała do 1945 w granicach Niemiec, to jednak
w dalszym ciągu pielęgnowano tu tradycje pol. i odprawiano
nabożeństwa w języku p o l . ; 1929-38 zbudowano na G. Dom
Pielgrzyma, zorganizowano muzeum mis. ze zbiorem monet
chiń.; 1930 na G. powstał d om zak. służebniczek (należący
obecnie do prow, leśnickiej);

18 X 1936 odbył się na G. I
Zjazd Polaków Śląska Opolskiego (6000 uczestników); ostatnia
przed II wojną świat, pielgrzymka, licząca ok. 100 000 mężczyzn,
przybyła na G. 1938; wtedy również hitlerowcy ukończyli
tu budowę amfiteatru, D o m Pielgrzyma zamienili na lazaret,
zlikwidowali muzeum mis., w lipcu 1939 zakazali
głoszenia kazań w języku pol., 13 XI 1940 zmusili zakonników
do opuszczenia klasztoru; kościół powierzono duchowieństwu
d i e c ;

1942 erygowano przy n im parafię; ks. Franciszek
Dusza był jej pierwszym proboszczem do powrotu 1945
franciszkanów, którzy roztoczyli opiekę nad sanktuarium
i parafią, prowadząc oprócz nabożeństw kalwaryjskich -
diec. nabożeństwa stanowe (m.in. dla Cyganów) i rekolekcje;
z okazji jubileuszu 500-lecia s a n k t u a r i um pap. Jan Paweł II
podniósł 1980 kościół św. Anny na G. do godności bazyliki
mniejszej; w uroczystościach jubileuszowych 26 VI 1980
z udziałem Episkopatu Polski uczestniczyło ok. 200 000
pielgrzymów; 21 VI 1983 s a n k t u a r i um na G. nawiedził pap.
J a n Paweł II, gdzie w obecności ok. 1 min wiernych dokonał
koronacji obrazu MB z katedry w Opolu; rocznie na G.
przebywa ok. 0,5 min pielgrzymów.

Zabytkami sztuki sakr. na G. są: gotycko-barokowy kościół
św. Anny, rozbudowany po 1655, przebudowany 1781;
przylegający do niego klasztor, murowany z kamienia
1733-49 z licznymi barokowymi obrazami we wnętrzu; dziedziniec
odpustowy tzw. Rajski Plac, otoczony krużgankami
z 1768, oraz barokowa kalwaria, ufundowana przez Jerzego
A. Gaschina, zbudowana wg projektu Domenico Signo,
wzorowana na kaplicach —> Kalwarii Zebrzydowskiej, składająca
się z 3 kościołów i 37 kaplic, okalających G. na przestrzeni
6 km, tworzących tzw. Stacje Męki Pańskiej i Dróżki
MB; kalwarię, częściowo odrestaurowaną 1756-64 przez
Antoniego Gaschina, powiększono 1866 o kaplicę III Upadku,
a 1910 o kaplicę Koronacji MB.

Motyw G. występuje w twórczości m.in. J a n a Baranowicza,
Zbyszka Bednorza, Jana Goczoła, Anzelma Gorywody, Z.
Kossak-Szczuckiej, G. Morcinka, Wilhelma Szewczyka,
Augustyna Świdra, Dawida H e r m e t a .

 

C. Reisch, Gedenkblatt zum 200-jährigen Bestehen der Kalwarie St. Annaberg, Br 1909; tenże, Geschichte des St. Annaberges in Oberschlesien. Wr 1910; C. Bolczyk, St. Annaberg. Kurze Geschichte des berühmten Wallfahrtsortes im Herzen Oberschlesiens, Br 1937; A. Nowack, Schlesische Wallfahrtsorte älterer und neuerer Zeit im Erzbistum Breslau, Br 1937, 14-21; B. Stokowy. G. Zarys historii ośrodka kultu religijnego na Górnym Śląsku, Op 1947, 19482; Z. Żakiewicz, Góra Świętej Anny, Tygodnik Powszechny 14(1960) z. 34, 5; KZSP VII z. 14, 3-12; M. Szypowska, A. Szypowski, Góra Świętej Anny, Wwa 1969; Z. Piechota, Kult liturgiczny św. Anny na Śląsku w świetle średniowiecznych rękopisów liturgicznych, RTSO 2(1970) 99-130; Ziemia Strzelecka. Szkice monograficzne, Wr 1970; J. Lubos, G. Monografia wsi, Wczoraj, Dzisiaj, Jutro 5(1971) z. 1-2, 106-111; J. Sossalla, Święta Anna patronka główna terytorium kościelnego śląska Opolskiego, WUDO 27(1972) 27-30; Leksykon Polactwa w Niemczech, Wwa 1973, 247; K. Lis, Góra Płomienna. O Kalwarii na G., Przewodnik Katolicki (1973) z. 12, 108-109; tenże, Franciszkański Rok Jubileuszowy 1976 na G., WUDO 32(1977) 117-123; Szkice z dziejów Leśnicy, Op 1977; K. Lis, Sanktuarium na G., WUDO 35(1980) 76-87; P. Pyrchala, G. - centrum życia religijnego Opolszczyzny, WUDO 35(1980) 88-95; SzmOp (1981) 211-212, (1986) 170-171, 271-272, 307; F. Hawranek, S. Senft, Encyklopedia powstań śląskich, Op 1982, 149-151; A. Hanich. Jubileusz 500-lecia sanktuarium na G., WUDO 38(1983) 164-175; D. Kiesch, Kościół św. Anny jako bazylika, WUDO 38(1983) 175-179; W. Lesiuk, M. Lis, Góra Świętej Anny, Op 1983; P. Muskała, Drogi do Samotrzeciej, Tygodnik Powszechny 37(1983) z. 8, 4; F. Piechota, Relacja z pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II na G. w diecezji opolskiej, WUDO 38(1983) 323-328; Z dawna Polski Tyś Królową. Przewodnik po sanktuariach maryjnych. Koronowane wizerunki Matki Bożej 1717-1985, Szymanów 1983, 19862, 200-204; G. Sanktuarium diecezji opolskiej, Asch 1985, Op 19872; Polskie czasopisma religijno-społeczne w XIX w., Wwa 1988, 216, 511.

Podobne prace

Do góry