Ocena brak

GONADY, gruczoły płciowe, gruczoły rozrodcze

Autor /IdaD Dodano /23.07.2013

Narządy występujące u zwierząt, produkujące w wyniku gametogenezy komórki rozrodcze (-»gamety), umożliwiające rozmnażania płciowe. Gonady mogą występować samodzielnie, jak w przypadku parzydełkowców czy niektórych wirków, lub posiadać dołączone do nich przewody wyprowadzające gamety na zewnątrz, tzw. gonodukty. Wówczas tworzy się układ rozrodczy, w skład którego dodatkowo mogą wchodzić narządy kopulacyjne. Gruczoły płciowe, w których powstają gamety męskie, określa się jako —» jądra, natomiast żeńskie gamety, komórki jajowe, powstają w -> jajnikach.

W większości przypadków w danym osobniku występuje tylko jeden rodzaj gonad, co określa się jako rozdzielnopłciowość. Dużo rzadsze jest zjawisko obojnactwa, kiedy jeden osobnik posiada oba rodzaje gruczołów lub gruczoł obojnaczy, produkujące gamety męskie i żeńskie (niektóre mięczaki i ryby). Różna jest również ilość gonad przypadająca na jednego osobnika.

Najczęściej spotykane są dwie gonady danej płci. W większej ilości występują np. u —> koralowców czy tasiemców. Natomiast dużo rzadziej spotykana jest sytuacja, kiedy istnieje tylko jedna gonada, najczęściej jajnik, jak w przypadku niektórych bezkręgowców i ptaków. Kolejnym kryterium podziału gonad jest czas ich występowania w —> ontogenezie. U wielu zwierząt zawiązują się one w okresie zarodkowym i są obecne do końca życia. Ale np. parzydełkowce posiadają gonady czasowe, rozwijające się w okresie rozrodu płciowego.

Oprócz podstawowych funkcji rozrodczych gonady mogą pełnić rolę wydzielniczą, jako źródło hormonów płciowych, regulujących funkcje płciowe i wpływających na rozwój cech płciowych. Zaburzenia w rozwoju gonad u ludzi mogą prowadzić do poważnych konsekwencji rozwojowych, związanych z identyfikacją płci. W bardzo rzadkich przypadkach występuje tzw. hermafrodytyzm właściwy, kiedy w organizmie obecne są tkanki jądra i jajnika jednocześnie. Inną chorobą jest tzw. dys-genezja gonad, w której następuje brak lub zaburzenie organogenezy gonady (najczęściej jądra).

Wyróżnia się dysgenezję czystą, mieszaną i częściową, podział jest związany ze stopniem uszkodzenia gonad. Niedorozwój gruczołów płciowych prowadzi do braku lub obniżenia wydzielania hormonów płciowych, w konsekwencji do niezgodności płci genetycznej, morfologicznej i psychicznej.

Utrata gonad jest określana jako kastracja. Może ona być fizjologiczna, jak w przypadku pszczół robotnic, których rozwój gonad jest wstrzymywany odpowiednim karmieniem; pasożytnicza - związana ze zniszczeniem gonad gospodarza przez pasożyta - i chirurgiczna. Ta ostatnia jest szeroko praktykowana w hodowli zwierząt, rzadziej wykorzystywana w medycynie, jako metoda leczenia nowotworów gonad lub sposób sterylizacji.

Podobne prace

Do góry