Ocena brak

GOMBROWICZ WITOLD

Autor /Rajmund475 Dodano /08.10.2012

ur. 4 VIII 1904 w Małoszycach
k. Opatowa, zm. 24 VII 1969 w Vence k. Nicei, nowelista,
powieściopisarz, dramaturg i publicysta.

W 1922 ukończył filol. gimnazjum im. św. Stanisława
Kostki w Warszawie, a 1927 prawo na UW i rozpoczął studia
filoz.-ekon. w L'Institut des Hautes-Etudes Internationales
w Paryżu; po 6 miesiącach powrócił do Warszawy, gdzie pracował
w sądzie pow.; od 1934 poświęcił się całkowicie pracy
lit.; II wojna świat, zastała go w Argentynie, gdzie 1947
objął posadę sekretarza dyrekcji w Banco Polaco w Buenos
Aires; 1950 rozpoczął współpracę z paryską „Kulturą";
1963 otrzymał roczne stypendium Fundacji Forda, powrócił
do Europy i mieszkał początkowo w Berlinie Z a c h . , a od 1964
w Vence; 1967 otrzymał Międzynar. Nagrodę Lit. wydawców
(Prix F o r m e n t o r ) .

G. debiutował zbiorem opowiadań psychol. Pamiętnik z
okresu dojrzewania (Wwa 1933, w wydaniu rozszerzonym
pt. Bakakaj, Kr 1957).

Utworem wyznaczającym główne tematy
późniejszej twórczości pisarza (wywołał nim głośne
dyskusje lit.) była powieść groteskowa Ferdydurke (Wwa
1937); jej bohater, uwikłany w obyczajowe, intelektualne,
społ. konwencje i schematy, reprezentuje generalną dla G.
koncepcję człowieka jako istoty zdeterminowanej wytwarzającymi
się między ludźmi formami, których wewn. logiki
rozwoju może się on jedynie domyślać, przypuszczając jednak
niekiedy, że ulega złudzeniom własnego umysłu (Kosmos,
P 1965); wg G. wolność człowieka przejawia się przede
wszystkim w umiejętności burzenia form (zwł. przez śmiech)
oraz w przekonaniu, że ich prawodawcą nie jest moc transcendentna
(Bóg, n a t u r a , konieczność dziejowa), ale w pewnych
sytuacjach (przerażenie własną potęgą) sam człowiek
(dramat Ślub, P 1953, Wwa 1957).

Czynnik rozwoju życia
usytuowanego między martwotą formy a bezkształtnym chaosem upatrywał G. w niedojrzałości, dostrzegając w niej
ź r ó d ł o piękna; stąd zainteresowanie brzydotą (Iwona księżniczka
Burgunda, Skamander 12(1938) z. 93, 70-97, z. 98,
154-179; Wwa 1958), sztubactwem (Ferdydurke), sarmackim
prymitywizmem (Trans-Atlantyk, P 1953). W słynnej powieści
Pornografia (P 1960) przedmiotem uwagi G. stała się patologiczna
fascynacja młodością; jego ostatni dramat Operetka
(P 1966) ma charakter parodystycznej groteski historiozoficznej.

Do najwybitniejszych w pol. literaturze tekstów
autobiograficznych zalicza się Dziennik (I-III, P 1957-66),
przynoszący określoną koncepcję osobowości dynamicznej i
zmiennej, o której autentyczności miałaby decydować zdolność
do ustawicznych przemian; w zawartej tu autocharakterystyce
(podobnie w D. de Roux Entretiens avec G., P 1968;
Rozmowy z G., P 1969) G. dał wyraz swojej mist, wrażliwości;
idea Boga - z d a n i em G. - ma c h a r a k t e r relatywny, zależy
od możliwości kreatywnych człowieka; postawę G. cechował
więc sceptycyzm rei.; dostrzegając mądrość Ewangelii,
jednocześnie negatywnie oceniał katolicyzm pol. (zwł. jego
wpływ na k u l t u r ę ) .

Zdaniem badaczy, G. należy do najwybitniejszych
intelektualistów XX w., a j e g o twórczość „łączy
krytykę współcz. kultury z przemyślaną postawą duchową,
którą pisarz chciałby narzucić" (J. Błoński); jego utwory
przetłumaczono na hiszp., ang., f r a n c , niem., wł., hol.,
p o r t u g . , serb.-chorw., szwedz., duń., norw. i japoński.
Instytut Literacki w Paryżu wydał Dzieła zebrane (I-X,
P 1969-73; Dzielą I-IX, Kr 1986).

 

A. Kijowski, Kategorie G., Twórczość 27(1971) z. U, 62-88; J. Jarzębski, Pojecie „formy" u G., PaL 62(1971) z. 4, 69-96; D. de Roux, Gombrowicz, P 1971; J. Jarzębski. Anatomia G., Teksty 1(1972) z. 1. 114-132; J.A. Volle, G., bourreau-martyr, P 1972; M. GÍowiúski, Parodia konstruktywna (o „Pornografii" G.), w; tenże. Gry powieściowe, Wwa 1973, 279-303; T. Kępiński, Witold G. i świat jego młodości. Kr 1974; W. Wyskiel. Witold G. - twórczość literacka. Wwa 1975; R. Georgin. Gombrowicz, Lausanne 1977; A. Falkiewicz, Polski kosmos. Dziesięć esejów przy G., Kr 1981; J. Jarzębski. Gra w G., Wwa 1982; J. Błoński. Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny. Wwa 1984, I 313-314; K. Głaz. G. w Vence i inne wspomnienia I-II, Tor 1984-85: R. Gombrowicz, G. en Argentine, témoignages et documents 1939-1963. P 1984; Z. Łapiński, G. i krytycy. Kr 1984; tenże, Ja-Ferdydurke, Lb 1985.

Podobne prace

Do góry