Ocena brak

Gombrowicz nazwał „Potop” H. Sienkiewicza powieścią „pierwszorzędną wśród drugorzędnych”. Swój sąd o tej opinii uzasadnij, opierając się na walorach ideologicznych i artystycznych utworu.

Autor /Stacy Dodano /06.04.2011

 

Gdy Henryk Sienkiewicz przystępował do pisania „Potopu”, kraj znajdował się w bardzo niekorzystnej sytuacji. Program odbudowy i wzmocnienia kraju, uwidaczniający się w hasłach pracy u podstaw i pracy organicznej, nie przyniósł odzyskania przez Polskę niepodległości. Dlatego cykl powieści historycznych pisanych przez Sienkiewicza został napisany przez niego „ku pokrzepieniu serc”. W „Potopie” pokazał Sienkiewicz, że Polacy potrafią w sytuacjach krytycznych się zjednoczyć i walczyć o niepodległość. Pisarz wskrzesza chwile minionej chwały, przedstawia optymistyczną wizję narodowej przeszłości, prezentuje wielkie zwycięstwa i niepospolite bohaterstwo. Daje dowody, że nawet z beznadziejnej sytuacji jest wyjście, wystarczy tylko uparcie i konsekwentnie dążyć do celu. Sienkiewicz nie umieszcza w utworze żadnych aluzji do współczesnej mu sytuacji politycznej. Zamiast tego budził dumę narodową, przedstawiając piękne momenty z dziejów Polski, potępił zdradę i paktowanie z wrogiem ojczyzny, podkreślił, że narodu z taką przeszłością nie można zniszczyć. Głównym wątkiem „Potopu” jest miłość i związane z nią perypetie, ale na mocno rozbudowanym tle wojny polsko – szwedzkiej. Fikcyjne losy wymyślonych bohaterów przedstawione zostają na tle wydarzeń historycznych. Historycy udowodnili pisarzowi, że stworzony przez niego obraz dziejów niewiele ma wspólnego z prawdą historyczną. Zarzucano mu wyidealizowanie Rzeczypospolitej szlacheckiej i szlachcica – bohatera, od którego uzależnił przebieg wojen. Jednak intencją pisarza nie było stworzenie podręcznika historii, a powieści o funkcji wychowawczej. Autor szukał wielkości tkwiącej w powstaniach, czynach i zdarzeniach, które można było przeciwstawić współczesności. „Trylogia” przykuwa uwagę czytelnika pełnymi napięcia scenami i sytuacjami, wartką akcją, żywymi i barwnymi postaciami bohaterów. Ma charakter tak uniwersalny, że zdolna jest dotrzeć do czytelników wszystkich warstw społecznych i wszystkich czasów. Jej krzepiący optymizm można odnieść do najrozmaitszych sytuacji człowieka w świecie. Pisząc powieść historyczną, Sienkiewicz był zmuszony stworzyć taki język, który pasowałby do realiów XVII-wiecznej Polski, a jednocześnie był zrozumiały dla czytelników żyjących w XIX wieku. Okazał się mistrzem stylizacji. Sadzę, że opinia Gombrowicza jest krzywdząca i niesprawiedliwa. Być może dla oryginalnego pisarza XX wieku, jakim był Gombrowicz, tematyka historyczna, wątek romansowy, podjęta problematyka narodowościowa były zbyt mało oryginalne, przestarzałe, nieaktualne. Być może też Gombrowicz uznał powieść za zbyt „cukierkową” lub przesadnie dydaktyczną. Należy jednak pamiętać o tym, że żył w innym czasie i innych realiach niż Sienkiewicz. Polska Gombrowicza była już niepodległa, literatura nie musiała podejmować tematyki „ojczyźnianej” i od niej odeszła ku nowatorstwu i odmiennym tematom. W czasach Sienkiewicza „Trylogia” cieszyła się ogromnym powodzeniem, ukazując się w odcinkach od razu zdobywała bardzo duży rozgłos wśród czytelników. Powodzenie jej przeszło wszelkie oczekiwania, dyskutowano na jej temat w każdej nieomal rozmowie. Urzekła Polaków ciekawą, barwną, żywą akcją, wspaniałymi scenami batalistycznymi, ciekawymi przygodami bohaterów, pięknymi opisami przyrody i umiejętnie stylizowaną na XVII wiek polszczyzną. Ukazanie się „Trylogii” było przełomowym wydarzeniem literackim tego okresu. Entuzjastyczne przyjęcie utworu przez społeczeństwo współczesne Sienkiewiczowi świadczy o tym, że „Trylogia” spełniła zadanie, jakie przed nią postawił jej autor. Poczytność, jaką cieszy się do dzisiaj i popularność w latach 80-tych XIX wieku mówią same za siebie.

Do góry