Ocena brak

Godziny nadliczbowe

Autor /Encyklopedia Zarządzania Dodano /12.12.2011

Godziny nadliczbowe występują wtedy, gdy zostanie przekroczony czas pracy, zwłaszcza jego dzienna norma. Praca w godzinach nadliczbowych ma miejsce, gdy jest wykonywana na polecenie pracodawcy, ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, także ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy Za prace w godzinach nadliczbowych uznaje się:

  • pracę wykonywaną ponad ustaloną normę czasu pracy,
  • pracę wykonywaną ponad dobowy wymiar czasu pracy wynikający z ustalonego rozkładu i systemu czasu pracy.

Pracę w godzinach nadliczbowych można jedynie wykonywać:

  • w razie konieczności przeprowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony zdrowia lub życia ludzkiego, usunięcia awarii, ochrony środowiska lub mienia,
  • w przypadku zaistnienia szczególnych potrzeb pracodawcy.

Występują dwie normy czasu pracy w godzinach nadliczbowych:

  • dobowa- za pracę w godzinach nadliczbowych uważana jest praca przekraczająca dobową normę czasu pracy, niezależnie od tego czy została przekroczona tygodniowa.
  • średniotygodniowa- przez pracę w godzinach nadliczbowych rozumie się prace, która przekracza średniotygodniową normę czasu pracy w okresie rozliczeniowym, nawet jeśli w żadnym dniu nie została przekroczona dzienna norma pracy

Zgodnie z prawem liczba godzin nadliczbowych przepracowanych przez jednego pracownika nie może być większa niż 150 w ciągu roku. Pracodawca ma jednak prawo do ustalenia większej liczby godzin nadliczbowych w ciągu roku. Musi być to jednak zawarte w umowie o pracę lub regulaminie pracy czy układzie zbiorowym. Tygodniowy czas pracy nie może być dłuższy niż 48 godzin z czego wynika że w ciągu roku pracownik może pracować maksymalnie przez 416 dodatkowych godzin.


Pracownik nie może odmówić pracy w godzinach nadliczbowych, jest ona jego obowiązkiem. Zasada ta nie dotyczy jednak szczególnych grup pracowników, do których zaliczamy:

  • kobiety w ciąży,
  • pracowników młodocianych,
  • pracowników niepełnosprawnych,
  • pracowników na których miejscach pracy występuje przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia,
  • pracowników posiadających zaświadczenie o potrzebie czasowego wstrzymania się od pracy w dodatkowych godzinach wydane przez społeczny zakład służby zdrowia.

Osoby wymienione powyżej nie mogą pracować w godzinach nadliczbowych. Osoby opiekujące się dziećmi do 4 roku życia mogą odmówić pracy w godzinach nadliczbowych, bez żadnych konsekwencji.




Wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych


Za pracę w większym wymiarze godzin niż wynikający z obowiązującej normy lub czas pracy przekraczający przedłużony dobowy wymiar pracy pracownikowi przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Za pracę w nocy, niedziele i święta nie będące dniami pracy, zgodnie z obowiązującym pracownika rozkładem czasu pracy lub w dniu wolnym od pracy, który został udzielony w zamian za pracę w niedziele lub święto pracownikowi przysługuje 100% wynagrodzenia. Za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym czasie niż wymieniony powyżej pracownikowi przysługuje 50% wynagrodzenia.


Pracodawca może udzielić pracownikowi czas wolny w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych. Jeżeli udzielenie tego czasu wolnego następuje na wniosek pracownika za jedną przepracowaną godzinę przysługuje mu jedna godzina wolna. W przypadku udzielenia czasu wolnego bez wniosku pracownika, jego wymiar jest połowę wyższy niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych (półtorej godziny czasu wolnego za jedną godzinę nadliczbową).


W zamian za pracę w niedziele i święta pracodawca jest zobowiązany zapewnić inny dzień wolny od pracy w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takim dniu pracy. Pracodawca, który do końca okresu rozliczeniowego nie udzieli czasu wolnego za przepracowane nadgodziny, jest obowiązany do zapłaty wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych chyba, że uzgodni udzielenie tego czasu w późniejszym terminie. Trzeba pamiętać, że jeżeli w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych udzielono pracownikowi czasu wolny wtedy dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych nie przysługuje.


Jeżeli nadgodziny powstały z przekroczenia tylko normy okresowej, to pracodawca może udzielić czas wolny w następnym okresie rozliczeniowym także bez wniosku pracownika.


Praca w godzinach nadliczbowych kadry zarządzającej


Kierownicy komórek organizacyjnych oraz pracownicy zarządzający zakładem pracy w imieniu pracodawcy nie mają prawa do wynagrodzenia oraz dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Jeżeli kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w dodatkowych godzinach w niedziele i święta nie zostały przyznane godziny wolne to wtedy moją prawo do wynagrodzenia pieniężnego.


Praca w godzinach nadliczbowych daje przedsiębiorstwu możliwość szybkiego uruchomienia zasobów siły roboczej w razie nagłych nieprzewidywalnych sytuacji. Stosuje się je najczęściej w wyniku nagłych zmian popytu, niedoborów personelu związanego np. z chorobami. Dla pracownika wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych oznacza możliwość dodatkowego zarobienia pieniędzy.


Autor: Agnieszka Dzieńska
Źródło: Encyklopedia Zarządzania
Treść udostępniana na licencji GNU licencja wolnej dokumentacji 1.3 lub nowsza.

Podobne prace

Do góry