Ocena brak

GODNOŚĆ

Autor /Elwir Dodano /05.10.2012

(łac. dignitas), szczególna wartość —» człowieka
( I I I C) jako —* osoby pozostającej w relacjach interpersonalnych
(ostatecznie do osoby Boga), uzasadniających
i usensowniających życie osobowe, a także pozytywnie wartościująca
relacja do własnej osoby i grupy (np. zawodowej,
klasowej, narodowej), z którymi jednostka się identyfikuje
(—* całości z a s a d a ) ; konstytuującym k o m p o n e n t em tego ustosunkowania
się jest samoocena polegająca na przeżywaniu
swojej wartości i pozyt. obrazu siebie, która motywuje do
moralnie wartościowych zachowań, uodparnia na wszelkie
formy manipulacji i zniewalania oraz wpływa na radzenie
sobie w sytuacjach trudnych; g. zakłada poczucie wewn.
wolności, autodeterminacji (podmiotowości) i odpowiedzialności.

G. może być rozpatrywana w aspekcie filoz., psychol.,
rei. i prawnym. W aspekcie ontologiczno-personalistycznym
(—» personalizm) fakt bycia człowiekiem j a k o bytem osobowym
zawiera podstawę do uznania g. niezależnie od przynależności
do rasy lub klasy, religii, wykształcenia, stanu
posiadania, a nawet poziomu mor.; ta g. osoby ludzkiej jest
niepozbywalna; z g. ontologicznej wypływa g. ludzkiej działalności
(—» praca, funkcje rodzicielskie, kierowanie i wychowywanie innych). G. osobista daje podstawę do in. odcieni
- rodzajów g. (np. g. rodziny, nar. i zawodowa).

Deformacja
poczucia g. jest spowodowana przewartościowaniem
(absolutyzowaniem) jakiegoś elementu (zdolności, urody,
majątku, stanowiska); prowadzi do różnych egocentryzmów
i grupowych „szowinizmów" (—» egocentryzm, —* etnocentryzm);
in. formą deformacji g. jest zaniżenie poczucia
własnej wartości, wywołane przyczynami psych. (np. kompleksy,
neg. autokrytycyzm); dewiacje w życiu mor. także
powodują zaburzenia w przeżyciu g. i rzutują na utratę
ontol. wartości siebie.

G. integruje osobowość niezależnie od
doświadczeń pozyt. lub neg. („rdzeń osobowości"), pomaga
w ukierunkowaniu i afirmacji życia niezależnie od warunków,
stanowi komponent poczucia — sensu życia i —» powinności.
G. spełnia funkcje motywacyjne, ukierunkowując postępowanie
zgodnie z uznawanym systemem wartości, broniąc
swojego obrazu przed zniekształceniami wynikającymi z
postępowania sprzecznego z własnymi przekonaniami i -»
sumieniem, a także z normami społ. (przestępstwa, kolaboracja).

W sytuacjach łączących się z zagrożeniem życia,
poczucie g. pomaga pozostać wiernym przekonaniom i własnemu
sumieniu wbrew naciskom systemów totalitarnych,
uodparnia na inżynierię behawioralną (B. Skinner, 1978) i na
oddziaływanie technik prania mózgu (—> brainwashing).

Człowiek z poczuciem g. potrafi sytuacje frustrujące (—*
frustracja), trudne, cierpienia, niepowodzenia umiejętnie
przeżyć, przyjąć bez rozpaczy, akceptując przeciwności
życia; w przypadku zaś zajmowania wysokiego stanowiska -
umie szanować g. innych, zwł. zajmujących niższe pozycje
w hierarchii, jest odporny na pochlebstwa, służalczość oraz
działania ingracjacyjne (—» ingracjacja). Kształtowanie
poczucia g. zaczyna się we wczesnych stadiach procesu rozwojowego
na drodze imitacji oraz identyfikacji, zwł. z rodzicami
i bohaterami, a także w interakcji z grupą.

Duże
znaczenie dla rozwoju poczucia g. ma oddziaływanie wychowawcze
ukazujące wartość człowieka i akcentujące treści
mor.-rei.; religia, wskazując na ponadczasowy wymiar
człowieka oraz akcentując w nim komponent nadprzyr.
i jego relację do Boga, wpływa na głębsze poznanie siebie,
a przez to na ugruntowywanie się poczucia g. własnej i innych.

W etyce, a także w kodeksach praw człowieka (—» Deklaracja
powszechna praw człowieka) uważa się, że każdy człowiek,
niezależnie od wieku, rasy i religii, ma prawo do g.
i wychowywania do niej; w żadnym z oddziaływań na ludzi
(rządzenie i kierowanie, nauczanie, leczenie, m.in. w psychoterapii,
—* bioetyka) nie można tego elementarnego
prawa nikogo pozbawić, niezależnie od stanu zdrowia (również
chorych psych.) czy dokonanych złych czynów (np.
wrogowie, opozycja, rywale, prostytutki, przestępcy,
więźniowie).

Wszelkie samowychowanie i wychowanie społ.
powinno opierać się na rozwijaniu poczucia g. ludzkiej.
Kryteriami poczucia własnej g. i uznawania g. innych są:
traktowanie człowieka jako celu, a nie jako instrumentu
(podejście niemanipulacyjne), zgodność własnego postępowania
z systemem wartości (-» dysonans poznawczy),
odporność na ingracjacje i naciski, satysfakcja z realizowania
d o b r a (—» d o b r o I I ) .

 

V. Franki, Man's Search for Meaning. An Introduction to Logotherapy, NY 1959; K. Wojtyla. Miłość i odpowiedzialność. Studium etyczne. Lb 1960, 1982; CR. Rogers, On Becoming a Person. A Therapist's View of Psychotherapy, Bs 1961; K. Wojtyla, Osoba i czyn, Kr 1969, 19852; B. Skinner, Beyond Freedom and Dignity, NY 1972 {Poza wolnością i g., Wwa 1978); J. Gałkowski, Praca i człowiek. Próba filozoficznej analizy pracy, Wwa 1980.

Podobne prace

Do góry