Ocena brak

GOCI

Autor /Elwir Dodano /05.10.2012

Grupa ludów wsch.germ., wywodząca się z pd.
Skandynawii (prawdopodobnie z Västergötland), która w
III-V w. opanowała pd. część —> Europy (I A 3), a w III w.
rozpadła się na —* Ostrogotów i —» Wizygotów; odegrała
ważną rolę w dziejach Europy w okresie przejścia od starożytności
do średniowiecza. Hipotezy o początkach G. na
zach. Mazowszu lub też na pd. krańcach Germanii, w pobliżu
granic cesarstwa rzym. nie są słuszne.

Na pocz. I w. po Chr. przybyli w rejon ujścia Odry i pod
koniec tego wieku uwolnili się spod zależności przybyłych
tu wcześniej —* Wandalów (z centrum w rejonie Śląska),
przemieszczając się nad dolną Wisłę; językoznawcy i archeologowie
stwierdzają wpływy celt. na G. w okresie ich dziejów
nadbałtyckich. Pod wodzą Filimera G. podjęli 150-180
wędrówkę w kierunku M. Czarnego (ekspansja kultury
wielbarskiej z Pomorza Gdańskiego) poprzez Mazowsze,
Podlasie i Wołyń na U k r a i n ę i Mołdawię (archeol. odpowiednikiem
polit, dominacji G. jest kultura czerniachowska i pd.
jej przedłużenie - kultura Sintana de Mure§). W rejonie
czarnomorskim G. znani byli w pocz. wojen gockich
'237-238); byli oni tam początkowo elementem drugorzędnym,
występującym łącznie z in. gromadami, nawet niegerm.
(np. Karpami), i ograniczającym się w zasadzie do wypraw
łupieżczych (248-249 do Dobrudży i Macedonii, 253-254 i 267
do Azji Mniejszej oraz 268 do Sparty), z czasem, w miarę
dopływu nowych sił, przeszli do wypraw zdobycznych
(podbój Dacji); mimo zdolności dostosowywania i modyfikowania
swej kultury do zmieniającego się (w związku z wędrówkami)
środowiska naturalnego i kulturowego zachowali
do końca elementy własnego prawa, organizacji społ., a zwł. poczucie odrębności wobec ludności rzym.; prawdopodobnie
już w 2. poł. III w. byli podzieleni na 2 odłamy (Ostrogoci
i Wizygoci); najazd 375 Hunów, którzy zniszczyli „państwo"
Ostrogotów, a Wizygotów zmusili do porzucenia Dacji i
przejścia na terytorium rzym., przypieczętował rozłam G.
i wpłynął na odrębność ich dziejów (—» G e r m a n i e I ) ;

wydzieliły
się ponadto mniejsze grupy, jak G. krymscy, przebywający
na Krymie i wsch. wybrzeżu M. Czarnego (pod
często zmieniającym się zwierzchnictwem, m.in. Alanów,
Bizancjum, Chazarów, Tatarów), zachowujący odrębność
kultury i języka do XVIII w., kiedy to ostatecznie zostali
zasymilowani, i G. Mniejsi, tzw. Mezogoci w Mezji (w rejonie
Nikopolis). W średniowieczu i w czasach nowoż. dostrzegano
przejawy gotomanii (wywodzenie się od G . ) , szczególnie
w Hiszpanii i Szwecji, a także wśród Słowian pd. (słabiej w
Polsce).

Religia pogańska G. nie różniła się w zasadzie od religii
pozostałych plemion germ. (—» Germanie II 1); Jordanes
poświadcza kult bóstw wojowniczych, Azów (staronordycki
oesir), wspomina także o wierze w czarownice. Komodian
w Carmen apologeticum (CSEL 15) informuje, że po klęsce
251 ces. Decjusza G. wzięli do niewoli chrześcijan, którzy
ich nawrócili; z wyprawy G. do Azji Mniejszej (264) wśród
jeńców chrzęść znaleźli się dziadkowie późniejszego bpa
G. — Wulfilasa; „ a p o s t o ł e m " G. był Eutyches z Kapadocji
(Bazyli List 164); na Soborze Nic. I (325) uczestniczył bp
Teofil (prawdopodobnie z Gocji krymskiej). W Gocji
dackiej najwcześniejsze ślady chrześcijaństwa pochodzą z
obszarów zamieszkanych przez ludność rom.; wpływ chrześcijaństwa
zaznaczył się także w piśmiennictwie gockim.
Proces chrystianizacji G. (przyjmowali przede wszystkim
—> arianizm) dokonał się j u ż po ich rozłamie.

Za apostoła G. nie może być uważany Wulfilas (nic nie
wiadomo o akcji mis. wśród G. pogańskich), który dopiero
po wycofaniu się z Gocji stworzył alfabet gocki oraz dokonał
przekładu Biblii (na kilka stuleci jedyny przekład w języku
g e r m . ) , zachowanego najpełniej w Codex argenteus z VI w.
(obecnie w Uppsali).

 

M. Schönfeld, RKA supl. III 797-845; A.A. Vasilicv, The G. in the Crimea,
C(Mass.) 1936; K.D. Schmidt. Die Bekehrung der Ostgermanen zum Christentum, Gö 1939; L. Schmidt, Geschichte der deutschen Stamme bis zum Ausgang der Völkerwanderung. Die Ostgermanen. Mn 19412, 195-528; / G. in Occidente. Spoleto 1956, 195-528; P. Scardigli. Lingua e storia dei G., Fi 1964 (Die G. Sprache und Kultur. Mn 1973); E.A. Thompson. The Visigoths in the Time of Ulfilu. Ox 1966; J. Svennung. Jordanes und Scandia, Sto 1967; N. Wagner. Getica. Untersuchungen zum Leben des Jordanes und zur frühen Geschichte der G., B 1967; R. Hachmann, Die G. und Skandinavien, B 1970; Studia Gotica. Die eisenzeitlichen Verbindungen zwischen Schweden und Südosteuropa, Sto 1972; J. Czarnecki. The G. in Ancient Poland. Coral Gables 1975; H. Wolfram. Gotische Studien. MIÖG 83(1975) 1-32, 289-324. 84(1976) 239-261; K. Schäferdiek. Wulfila. Vom Bischof von G. zum Gotenbischof. ZKG 90(1979) 253-291; H. Wolfram. Geschichte der G. Von den Anfängen bis zur Mitte des sechsten Jahrhunderts. Entwurf einer historischen Ethnographie, Mn 1979. 19802; T. Burns, The Ostrogoths. Kingship and Society, Wic 1980; J. Strzelezyk, Stan badań nad dziejami i kulturą G. do chwili osiedlenia sią na terytorium rzymskim. RHis 47(1981) 115-168; T. Burns, A History of the Ostrogoths. Bloomington 1984; J. Strzelezyk. G. - rzeczywistość i legenda, Wwa 1984; E. Zwolski, Historia eocka, czvlì scytyjska Europu. Kasjodor i Jordanes, Lb 1984.

Podobne prace

Do góry