Ocena brak

Gnostycy

Autor /Emil12345 Dodano /21.04.2011

GNOSTYCYZM (wschód, II/ III n.e.)

  • doktryna synkretyczna (wschód + zachód), podobnie jak neopitagoreizm i neoplatonizm, próbująca przetworzyć wiarę chrześcijańską w wiedzę i oparty na niej pogląd na świat (jedna z pierwszych prób, podjęta przez nie – chrześcijan), w praktyce przekształcono wiarę w mitologię i teozofię

  • wcześniejszy od chrześcijaństwa, początkowo występował w połączeniu z żydowską i pogańską religią (kult mistyczny w małych sektach) - duża rola pierwiastków biblijnych, egipskich, syryjskich, żydowskich, dopiero jako teoretyczna doktryna chrześcijańska uzyskał historyczną wagę (pierwiastki hellenistyczne, aleksandryjskie ewolucja od Boga do materii: gradualizm)

  • przedstawiciele (gminy i doktryny o różnych odcieniach, brak jednolitej szkoły, ale elementy wspólne):

    • Saturnil z Antiochii (czasy Hadriana - odmiana judaistyczna)

    • Bazylides Syryjczyk (II n.e. – czynniki pogańskie)

    • Walentyn Egipcjanin (II n.e. – Aleksandria, Rzym – najbardziej filozoficzny i rozległy system, elementy hellenistyczne)

    • Bardezanes Syryjczyk (II/ III n.e.)

  • pisma: zaginęły (zachowały się wyłącznie późne, anonimowe), poglądy znane z rozpraw ich przeciwników – apologetów

POGLĄDY FILOZOFICZNE (MITOLOGIA, TEOCENTRYZM)

KONCEPCJA EONÓW –CO JEST MIĘDZY BOGIEM I MATERIĄ? (WIDOCZNY DUALIZM)

1. Byty tworzą „drabinę”, jej przeciwległe krańce to Bóg i materia -> gradualizm

Odpowiednik koncepcji gradualistycznych.

2. Byty wyłaniają się w porządku historycznym - dzieje to kolejne powstawanie i zmaganie się sił kosmicznych (eonów – bóstwa, duchy) -> emanacja, hisotoryzm

Nowość w koncepcjach gradualistycznych i emanacyjnych – wyłanianie się w toku dziejów

3. Ogniwa pośrednie pomiędzy Bogiem a materią, czyli między dwoma krańcami bytu, to eony (siły kosmiczne – osoby boskie, duchy) -> mitologiczna teologia i kosmologia

Odpowiednik pojęcia „Logos”, bytów duchowych (idealnych) i psychicznych [Plotyn, Filon], ale nadanie im cech osobowych!

Stworzono różne koncepcje eonów, najpopularniejsza z nich to:

Ojciec”, Bóg niepoznawalny i nienazywalny, dobry (-> twór myśli filozoficznej, absolut grecki)

  1. Matka (-> bóstwo wschodnie)

  2. siedem duchów, na wpół dobrych i na wpół demonicznych, na czele Stwórca Starego Testamentu (-> religia babilońska, żydowska)

  3. pełnia eonów (rozum i prawda, logos i życie)

Świat materialny zły (eon w materii – sprzeczne z naturą)

Mitologiczny odpowiednik (sekciarstwo religijne) abstrakcyjnych systemów filozoficznych, wybudowanych na tym samym zasadniczo schemacie

DUALIZM DOBRA I ZŁA – SKĄD POCHODZI ZŁO?

1. Istnieją dwie zasady (dwa rodzaje duchów, sił kosmicznych): dobro i zło, światło i ciemność. Dobro pochodzi od bóstw (eonów), zło pochodzi z materii, połączenie dobra i zła to świat materialny. -> dualizm

Dualizm dobra i zła obcy był myśli greckiej i chrześcijańskiej, stanowił o oryginalności gnostycyzmu (dobre i złe duchy)

2. Stworzenie świata - Jeden z eonów, opanowany przez wrogie mu siły (?), opadł w materię i nastąpiło sprzeczne z naturą zmieszanie się czynników boskiego i materialnego, wtedy powstał świat łączący dobro ze złem. Świat materialny jest dziełem złej zasady (złej potęgi, złego bóstwa/ ducha – bóstwo dlatego jest złe, że złączyło się z materią, a nie jest złe ze swej natury!), nie pochodzi on od boga, lecz jest dziełem przeciwbożym. -> pesymizm w odniesieniu do świata materialnego (samo zło, nie może być dobry całkowicie ze względu na złą naturę materii).

Połączenie greckiego przekonania o znikomości świata materialnego ze wschodnim przekonaniem o zmaganiu się w świecie wrogich mocy.

WYZWOLENIE – JAK WRÓCIĆ DO BOGA?

1. Chrystus to jeden z eonów (ogniw pomiędzy dobrym Bogiem a złą materią). Jego zadanie to wyzwolić świat od zła, które w świecie sprawił eon upadły (stwórca świata). Ze względu na zło materii, nie mógł być wcielony -> doketyzm (Chrystus cielesny był zjawiskiem, nie był człowiekiem)

2. Wyzwolenie od zła to wyzwolenie z materii, uduchowienie świata, możliwe dzięki Chrystusowi.

3. Kontakt duszy z ciałem poniża duszę, ciała nie zmartwychwstają.

CZŁOWIEK

1. Ludzie dzielą się na różne klasy – najpierw dwie (należący wyłącznie do świata zmysłowego i należący również do świata wyższego), potem na trzy:

  1. mających tylko ciało – hyle (hilików)

  2. mających ciało i duszę psyche (psychików)

  3. mających ciało, duszę i ducha – pneumę (pneumatycy)

Pogląd typowy dla religii uprawiających misteria (ludzie dzielą się na wtajemniczonych i niewtajemniczonych)

2. Gnostycy to ludzie należący do najwyższej kategorii, mają wiedzę, stąd ich określenie (gnozis = wiedza). Potrafią alegorycznie interpretować prawdy wiary jako symbole.

Koncepcje, które tworzyli, miały zastąpić wiarę w wiedzę, ale wiedza ta była jeszcze bardziej irracjonalna od prostej wiary

PODSUMOWANIE

dualizm (dobry Bóg, odwiecznie zła materia), pesymizm (świat materialny zawiera zło z natury, gdyż składa się ze złej materii i stworzył go zły eon – zły, bo złączony z materią), eony (bóstwa – siły kosmiczne, ogniwa między Bogiem a materią), historyczna koncepcja świata (historia świata to historia wyłaniania się i zmagania się z sobą dobrych i złych eonów/ sił), alegoryzm (opieranie się na Piśmie św., ale traktowanie go symbolicznie), doketyzm (Chrystus był zjawiskiem, gdyż materia jest zła i bóg nie mógł być w nią wcielony), śmiertelność ciał (droga to Boga to wyzwolenie duszy z ciała, możliwe dzięki Chrystusowi)

OPOZYCJA

Przyczyny odrzucenia gnostycyzmu i uznania go za herezję przez apologetyków (Ireneusz):

  1. alegoryzm

  2. wielość bogów (eony)

  3. tajemnica teozoficzna zamiast prostej, moralno – religijnej myśli

  4. skrajny dualizm i niezależność materii od Boga (ograniczenie wszechmocy boskiej)

  5. krytyka ustroju świata materialnego (dzieło Boże musi być dobre)

  6. śmiertelność ciał, doketyzm - zjawiskowość Chrystusa, człowiek i świat jako dzieło eona zamiast Boga

Znaczenie gnostycyzmu:

  1. gnostycyzm nie zaspokoił potrzeb ani religijnych, ani naukowych (odszedł od wiary, nie zapewnił ścisłości i pewności),

  2. zawiodła próba racjonalizacji wiary na podbudowie wschodniej;

  3. dla chrześcijaństwa miał znaczenie negatywne (obudził czujność wobec doktryn niezgodnych z wiarą, stał się przykładem herezji)

Herezje pokrewne gnostycyzmowi:

  1. Marcjon (II n.e.) – dwaj bogowie, dobry i sprawiedliwy

  2. Hermogenes (II n.e.) – świat nie jest stworzony przez Boga

  3. Manicheizm (Pers Manes, połowa II n.e.) – w kosmosie działają dwaj bogowie, światła i ciemności, a w człowieku dwie dusze, pochodzące ze światła i z ciemności

Podobne prace

Do góry