Ocena brak

Główne nurty ideowo - polityczne wobec religii w XIX wieku (konserwatyzm, ultramontanizm, liberalizm, socjalizm utopijny, socjalizm naukowy, nacjonalizm socjadarwinistyczny i chrześcijański)

Autor /Abbon Dodano /30.04.2012

 

Konserwatyzm

Konserwatyzm z łac. conservare (zachowywać, ocalić, nietkniętym zostawić) jest doktryną polityczną. Po raz pierwszy termin ten został użyty przez filozofa angielskiego Edmunda Burke`a, który określał konserwatyzm jako "skłonność do zachowania przy równoczesnej możliwości ulepszenia". Związany z ancient regime; reakcja na RewolFr.

W znaczeniu politycznym konserwatyzm to termin odnoszący się do jednej z wielu filozofii lub ideologii politycznych, także na określenie opcji politycznej reprezentowanej przez wiele współczesnych partii politycznych (zwykle kojarzonych z prawicą). Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty został na początku XIX wieku przez zwolennika restauracji François René de Chateaubriand.

Konserwatyści często odwołują się do takich wartości, jak tradycja, religia, naród, rodzina, hierarchia, autorytet, odpowiedzialność, wolność osobista, własność, poszanowanie prawa.

Cechy: boski porządek społeczny, niew-moc rozumu ludzkiego, nie postęp, tradycja i przeszłość, krytyka rewolucji i gwałtownych zmian, nieufność względem egalitaryzmu i uniformizmu

Doktryna konserwatyzmu wyrosła na radykalnej krytyce oświecenia, przejawiającej się:

  • krytyką oświeceniowego indywidualizmu (antyindywidualizm):

    • Konserwatyści uważali, że człowiek jest z natury istotą społeczną i dlatego musi żyć w społeczeństwie. Odrzucali oświeceniową teorię umowy społecznej oraz koncepcje praw natury, uważali, że człowiek nigdy nie żył sam - zawsze otaczało go społeczeństwo, a nawet jeśli żył sam, to nie był człowiekiem - uczłowieczył się dopiero wtedy, kiedy się uspołecznił.

  • krytyką oświeceniowego racjonalizmu (antyracjonalizm):

    • Filozofowie oświecenia uważali, że człowiek kieruje się tylko i wyłącznie racjami rozumu, natomiast konserwatyści odrzucali ten pogląd. W ich przekonaniu człowiek jest istotą rozumną, ale jego działanie przede wszystkim jest determinowane przez namiętności i uczucia. Antyracjonalizm jest wizją człowieka, według której rozum jest hamowany przez uczucia.

  • krytyką odrzucenia przez oświecenie grzechu pierworodnego:

    • Konserwatyści twierdzili, że w człowieku jest nieusuwalna doza zła, która jest właśnie wynikiem grzechu pierworodnego. Człowieka nie można pozostawić samemu sobie, ponieważ wytworzyłby się konflikt miedzy ludźmi - swoista wojna wszystkich przeciw wszystkim. Niezbędna jest władza, która zapanuje nad społecznością. Władza opisywana była jako swego rodzaju misterium

Koncepcja jednostki

Konserwatywna analiza życia społecznego opiera się na krytycznej ocenie cech natury ludzkiej. Konserwatyści nie podzielają charakterystycznego dla ideologii oświecenia optymizmu odnośnie do możliwości wyeliminowania złych cech właściwych naturze człowieka.

W ich mniemaniu jednostka ludzka nigdy nie będzie doskonała, niezależnie od tego, jakie warunki zewnętrzne będą określały jej postępowanie. Nie one decydują o zachowaniach człowieka, lecz jego skazana na słabość, skażona grzechem pierwotna natura.

Dlatego człowiek powinien szukać wskazówek dla swych działań w religii, odwoływać się do uznanych autorytetów. Zwolennicy nurtu konserwatywnego odrzucają jednostronne spojrzenie na jednostkę jako istotę racjonalną, podkreślając, że kieruje się ona w swych wyborach również instynktami i emocjami. 

Ultramontanizm

Ultramontanizm (łac. „ponad górami”) - kierunek postulujący podporządkowanie polityki Kościołów katolickich w różnych krajach decyzjom papieża. ultramontanizm, tendencja w katolicyzmie XIX w. sprzyjająca centralizacji władzy kośc. w rękach papieża; zapoczątkowany w XVII–XVIII w. w sporach z gallikanizmem, józefinizmem i tendencjami liberalnymi, rozwinął się zwł. we Francji w starciu ze świeckim państwem (np. L. Veuillot); ultramontanie popierali politykę Piusa IX (syllabus dołączony do Quanta cura w 1864) i bronili dogmatu o nieomylności papieża, ustanowionego 1870 na Soborze Watykańskim I.

Samo pojęcie pochodzi z Niemiec, oznacza, że decyzje w sprawach Kościoła są podejmowane wyłącznie w Rzymie, "za górami".

Teoretykiem ultramontanizmu był Joseph de Maistre (1753-1821).

Liberalizm

Klasyczny liberalizm

Klasyczne poglądy liberalne cechuje nastawienie, że ani rząd, ani żadna grupa czy jednostka społeczna, nie powinny w żaden sposób zakłócać wolności jednostki, a jedynym dopuszczalnym zniewoleniem jest sytuacja, gdy jednostka stanowi rzeczywiste zagrożenie dla czyjejś wolności lub mienia. Państwo liberalne nie powinno "wtrącać się" w sprawy swoich obywateli, a podstawą budowania praw powinny być prawa naturalne.

Klasyczny liberalizm był za demokracją, jednak z zapewnieniem ochrony mniejszości przed tyranią większości. Promowany prezz Napoleona i Wiosnę Ludów; zaakceptowany dopiero prezz Wat II

Ekonomicznie klasyczny liberalizm był za polityką laissez faire i przeciw merkantylizmowi. Zgodnie z jego założeniami, ingerencja państwa w gospodarkę jest niepotrzebna, a nawet bardzo szkodliwa, gdyż biedzie najlepiej potrafi zaradzić szybko rozwijająca się gospodarka.

Cechy lib. Wg Sobolewskiego: wiara w postęp, indywidualizm, prawa wolnościowe, własność prywatna, ograniczone funkcje państwa

Kowalczyk, 3 liberalizmy: polityczny (system parlamentarny, wieopartyjny), filozoficzny, ekonomiczny (zachowanie hipoteki społecznej)

Katolicki liberalizm - zespół poglądów wyznawanych przez katolików aprobujących ideologię liberalną i dążących do tego, by Kościół uznał ustrój społeczny oraz polityczny opierający się na liberalizmie. Ruch ten ma swoją genezę w rewolucji francuskiej.

Socjalizm utopijny

Socjalizm utopijny miał na celu zniesienie własności prywatnej jako źródła wyzysku i zamianę dotychczasowych stosunków wspólnotą majątkową i równością wszystkich obywateli. Procesy industrializacyjne i mechanizacyjne zachodzące od początków XIX wieku (najpierw w Anglii, Francji, Niemczech, potem w Europie Środkowej i Wschodniej) spowodowały pojawienie się nowych grup społecznych - robotników wielkoprzemysłowych i kapitalistów.

Warunki pracy, płacy i życia robotników były bardzo złe, a ulegały dalszemu pogorszeniu przede wszystkim dlatego, że napływ do miast dużej liczby ludzi poszukujących pracy powodował konkurencję na rynku pracy.

Spadek poziomu życia robotników i szybko rosnące nierówności społeczne były dostrzegane przez filozofów, ekonomistów, a nawet samych przemysłowców. Jednak zło widzieli oni wyłącznie w egoistycznych postawach indywidualistycznych, które zmieniały niekorzystnie rzeczywistość i propagowali altruizm oraz dobro wspólne.

Drogą do osiągnięcia tego miała być świadomie zorganizowana wspólnota, która zapewni każdej jednostce należne jej miejsce. W połowie lat trzydziestych XIX w. owe dążenia do stworzenia systemu idealnego, bez egoizmu, przymusu i wyzysku, zyskały nową nazwę - socjalizm.

Pierwsi teoretycy, zwani socjalistami utopijnymi, odwoływali się do dobrej woli społeczeństwa i ewolucyjnego charakteru przebudowy świata. Chcieli zastąpić tradycyjny układ pracodawca - robotnik wymyślonymi przez siebie dobrowolnymi zrzeszeniami produkcyjnymi.

Przedstawicielami socjalizmu utopijnego byli: Robert Owen, Henri de Saint-Simon, Charles Fourier.

Socjalizm naukowy

Socjalizm naukowy – ideologia, która starała się nadać charakter naukowy socjalizmowi utopijnemu. Stawiała sobie za cel opisanie i zmienianie świata. Twórcami socjalizmu naukowego byli Karol Marks i Fryderyk Engels.

Głosili, że robotnicy siłą powinni zabrać majątki i przejąć władze. władze. Socjalizm naukowy dzieli się na trzy części: - Komunizm - Anarchizm- Socjaldemokracja Komunizm to ustrój polityczny w który uważa, że aktualny stan w jakim państwo się znajduje jest zły i trzeba go zmienić. Środkiem do zmiany jest rewolucja.

Najwyższym elementem społecznym jest klasa robotnicza, która powinna przejąć władzę i założyć dyktaturę proletariatu. Komuniści chcą wszelkiej równości czyli pozbyć się własności prywatnej i z czasem kiedy państwo zacznie upadać zlikwidować je.

Anarchiści maja tę samą koncepcję co komuniści lecz ze zmienioną o szybkość rozpadu państwa. Komunizm zakłada że państwo samo upadnie zaś Anarchizm chce pomóc aby do tego doszło szybciej poprzez rewolucję, zamachy na polityków, terroryzm. Socjaldemokracja to ustrój polityczny z dosyć odmienną koncepcją. Równiez chca zminy stan aktualnego lecz nie poprzez rewolucję i krwawe zamieszki.

Socjaldemokraci uważają że państwo i władza są dobre i nie trzeba ich likwidować zmiany trzeb adokonac w inny sposób poprzez: wykorzystanie funkcjonalności państwa do własnych celów czyli: robotnicy powinni założyć partie polityczna i wystartować w wyborach parlamentarnych następnie zdobyć większość i poprzez reformy zmienić obecny stan państwa.

Nacjonalizm socjaldarwinistyczny – związany z koncepcją ras

Gobineau – Twórca „chemii” ras i „geologii moralnej”. O wszystkim decyduje czystość rasowa. Rozwój społeczeństwa zależy od czystości rasy i zdolności wrodzonych. Podzielił hierarchicznie rasy: rasa biała – władcy, ambiwalentni, racjonalni, inteligentni, organizatorzy, rasa żółta – męska, kupcy, trzeźwość, praktyczność, rasa czarna – kobieca, zmysłowość, uczuciowość, mało twórczy, estetyczni.

Indie i Chiny zachowały czystość rasową, stąd niezmienność kultury tamtych cywilizacji. Z mieszaniny rasy aryjskiej (Germanie) w Europie z niższymi rasami tubylczymi powstała burżuazja.

Nacjonalizm chrześcijański

inność i oryginalność myśli narodowej kreślonej przez Popławskiego, Dmowskiego, Giertycha czy Doboszyńskiego

nacjonalizm i jego gałęzie:

  • zwalczanie religii w imię kocepcji neopogańskich

  • afirmacja religii crześcijańskiej; twierdzenia uzgodnione z nauką kościoła – rozwijał się w krajach katolickch

  • indyferencja religijna

Do góry