Ocena brak

Główne koncepcje prawdy

Autor /Waldemar1888 Dodano /21.04.2011

Istnieją następujące koncepcje prawdy: klasyczna, absolutystyczna (zwana czasem korespondencyjną) oraz nieklasyczne (relatywistyczne): koherencyjna, ewidentystyczna, zgody powszechnej, pragmatyczna i konsensualna. W myśl tej pierwszej, sformułowanej przez Arystotelesa i św. Tomasza, prawda to zgodność intelektu z poznawaną rzeczą (stanem rzeczy) lub też zgodność zdania ze stanem rzeczy. Nasze poznanie czegoś (np. spostrzeżenie samochodu przejeżdżającego za oknem) jest prawdziwe, ponieważ jest zgodne z tym, co faktycznie zachodzi – po prostu jest tak, jak widzimy. ZdanieAndrzej mieszka w Stanach Zjednoczonych” jest prawdziwe, jeśli jest zgodne z opisywanym stanem rzeczy, czyli, jeśli rzeczywiście Andrzej mieszka w USA.

Koherencyjna koncepcja uzależnia prawdziwość od zgodności zdań między sobą, czyli od pewnego kontekstu danego zdania. Owo zdanie jest prawdziwe, o ile zgadza się z innymi zdaniami naszej teorii. W ten sposób twierdzenieZiemia jest jedna z planet Układu Słonecznego” jest prawdziwe, dlatego że wchodzi w skład określonej teorii (astronomii), uważanej przez nas za prawdziwą. Zwolennicy tej koncepcji stoją zwykle na stanowisku, że absolutystyczna koncepcja prawdy wikła się w problemy z weryfikacją postulowanej zgodności (czy to intelektu, czy zdania) ze stanem rzeczy, od których wolna jest koherencyjna koncepcja.

Ewidentystyczna z kolei powołuje się na oczywistość, jaką budzi w nas dane zdanie – ta oczywistość traktowana jest jako kryterium prawdy. Zdanie „Śnieg jest biały” uznajemy za prawdziwe, bo jest dla nas oczywiste. Koncepcja odwołująca się do powszechnej zgody (akceptacji danego zdania przez innych), traktuje prawdziwość zdania jako efekt umowy międzyludzkiej. Podobnie rzecz się ma z konsensualną koncepcją, w myśl której prawdziwość, to akceptowalność danego zdania przez osobę wyróżnioną (autorytet w danej dziedzinie, specjalistę, eksperta). W tym ostatnim wypadku prawda nie jest dostępna dla „laików”, a jedynie specjalista może rozstrzygnąć, czy określone zdanie jest prawdziwe.

Należy zatem pamiętać, że nieklasyczne koncepcje prawdy kwestionują (w mniejszym lub większym stopniu) realizm naszego poznania i adekwatność naszego ujęcia rzeczywistości, ponadto izolują język naturalny, którym się posługujemy od naszego poznania, traktując go jako „coś odrębnego”. Tymczasem zdania przez nas formułowane są rezultatem naszych spostrzeżeń, jeśli więc nasze percepcyjne ujmowanie stanów rzeczy jest wiarygodne i prawdziwe, to język, za pomocą którego opisujemy te stany rzeczy również musi być wiarygodny i prawdziwy. Nie znaczy to, że nie ulegamy błędom, ani że nie popadamy w semantyczne paradoksy, ale zawsze, konfrontując treści zawarte w zdaniach z treściami uzyskiwanymi w naszym poznaniu, możemy doprecyzować znaczenia słów i w efekcie uzyskać sąd, którego zgodność z rzeczywistością będziemy mogli jednoznacznie ocenić.

Podobne prace

Do góry