Ocena brak

Główne etapy ewolucji zwierząt - ERA PALEOZOICZNA

Autor /Samuel Dodano /07.10.2011

Na szczeblu typu wszystkie grupy zwie-rząt z okresu kambryjskiego przetrwały do

dzisiaj. Jednakże, jeśli chodzi o gatunki, to nie zachował się żaden. O ile wiadomo, z okresu ordowickiego, który nastąpił po kambrze, przetrwał tylko jeden rodzaj. Tym rodzajem jest Lingula z gromady ra-mienionogów. Oprócz tego za-bytku, liczącego 400 milionów lat, wszystkie pradawne rodzaje i gatunki wygasły. Pod-kreśla to, że dominujące znaczenie w hi-storii wykopalisk miały fakty bardzo rozleg-łego i wielokrotnie powtarzanego zastępo-wania jednych ważnych grup przez drugie oraz występowanie stosunkowo małej ilości grup głównych.

Kambr i ordowik

Podczas tych dwóch okresów na po-wierzchni lądów nie istniały organizmy ży-we: być może, iż wyjątek stanowią tu bak-terie. Ale wody obfitowały w różne typy glonów, a wśród grup zwierzęcych - w gąb-ki, jamochłony, ramienionogi, szkarłupnie, mięczaki, stawonogi i wielką różnorodność robaków.

Najlepiej ukształtowanymi stawonogami były wygasłe dzisiaj kopalne formy w i e l -k o r a k ó w były to duże zwierzęta, przypominające skorupiaki, bar-dziej jednak pokrewne skrzypłoczom i skorpionom; oraz - również wygasłe - t r y l o b i t y, których ciała podzielone były dwiema podłużnymi bruzdami na 3 fragmenty. Spośród mięczaków tej epoki wymienić możemy archaiczne małże i ślimaki a także łodziki, spokrewnione ze współcześnie żyjącymi mątwami i ośmior-nicami, a szczególnie z obecnie żyjącym ł o d z i k i e m. Archaiczne ło-dziki były prawdopodobnie największymi zwierzętami tych czasów; niektóre z nich posiadały nie skręcone skorupy. W później-szym, dewońskim okresie łodziki dały po-czątek a m o n i t o m i zostały przez nie zastąpione. Amonity na długie wieki stały się dominującą grupą wśród mięczaków.

Z punktu widzenia gatunku ludzkiego najważniejszym wydarzeniem ców.oczątku ery paleozoicznej było powstanie kręgow-i do Strunowymi przodkami kręgowców były prawdopodobnie morskie osłonicie, któ-re istniały już w zaraniu ery paleozoicznej. Z potomków pradawnych osłonic wykształ-ciły się później, prawdopodobnie w wodach słodkich, kręgowce. Pierwsze znaleziska kręgowców pochodzą z późnego ordowiku. Byli to przedstawiciele gromady bezżuchwowców. Minogi i ślu-zice są jedynymi dotychczas żyjącymi po-tomkami tych form.

Sylur i dewon

W okresie sylurskim flora i fauna wod-na uległy tylko niewielu zasadniczym zmia-nom, nastąpiła jednak wówczas po raz pierwszy inwazja organizmów na ląd. Po-czątek dały rośliny. Za roślinami wyszły na ląd zwierzęta. Pierwszymi znanymi zwierzętami lądowymi są kopalne skorpiony późno sylurskie. Inny-mi stawonogami lądowymi, które pojawiły się w dewonie, były podobne do pająków roztocze i prawdopodobnie przodkowie owa-dów. Pod sam koniec okresu dewońskiego pojawiły się pierwsze kręgowce lądowe.

Okres dewoński często nazywa się erą ryb. We wczesnym sylurze przedstawiciele pierwotnych bezżuchwowców dali początek nowej linii ryb szczękowych, tzn. ryb pancernych (Placodermi). Nazwa tej osobnej gromady kręgowców pochodzi od "pancernych" łusek pokrywających skórę ryb. Ryby pancerne, które naj-prawdopodobniej rozwinęły się w wodach słodkich, rozmnożyły się obficie na począt-ku okresu dewońskiego i przeszły do ocea-nów wypierając, w większej czy mniejszej mierze, przedstawicieli bezżuchwowców ze wszystkich środowisk wodnych. Niektóre ryby pancerne były małe, ale inne osiągały długość dziesięciu i więcej metrów i wyko-rzystywały intensywnie posiadanie szczęk, przechodząc na zdecydowanie drapieżny tryb życia. Panowanie ryb pancernych było jednak stosunkowo krótkotrwałe. We wczes-nym dewonie dały one początek dwu no-wym liniom ryb, które później wyparły z kolei gałąź pierwotną. Pod koniec dewonu ryby pancerne zniknęły prawie zupełnie. Należy zauważyć, że była to jedyna groma-da kręgowców, która wymarła.

Wspomniane dwie nowe gałęzie, wywo-dzące się z wczesnodewońskich ryb pancer-nych, to ryby chrzęstnoszkiele-towe i kostnoszkieletowe, każ-da stanowiąca odrębną gromadę. Pierwsza obejmuje rekiny i płaszczki, które dzi-siaj, podobnie jak w okresie dewońskim, przystosowane są głównie do życia w mo-rzu. Ryby kostnoszkieletowe początkowo pozostawały w wodach słodkich, gdzie roz-wijały się i jeszcze w okresie dewońskim podzieliły na trzy główne podgrupy: Paleo-niscoidi, d w u d y s z n e (Dipnoi) i t r z o -n o p ł e t w e (Crossopterygii). Z grupy Pa-leoniscoidei wywodzą się prawie wszystkie obecne ryby kostnoszkieletowe, słodkowod-ne i morskie. Ryby dwudyszne, pospolite w dewonie i późniejszych okresach paleo-zoicznych, dzisiaj reprezentowane są tylko przez trzy rodzaje.

Ryby trzonopłetwe również prawie zu-pełnie wymarły, jednakże wśród dewońskich przedstawicieli tej grupy znaj-dowali się praprzodkowie pierwszych lądo-wych kręgowców - p ł a z ó w. Ryby trzo-nopłetwe miały umięśnione kończyny, mo-gące spełniać do pewnego stopnia funkcję nóg. Ryby te żyły prawdopodobnie w wo-dach słodkich, okresowo wysychających, a płetwy o takiej budowie umożliwiały im przepełzanie z wysychającego zbiornika wodnego do innego. Zwróćmy uwagę, że lądowe kręgowce zjawiły się nie dlatego, że pewne ryby upodobały sobie ląd, ale dla-tego, że musiały korzystać z drogi lądowej, jeśli miały przetrwać jako ryby.

Tak więc przy końcu okresu dewońskie-go w oceanach dominowały rekiny, a ryby kostnoszkieletowe w wodach słodkich. Na lądzie zadomowiły się na dobre drzewiaste paprocie i inne rośliny naczyniowe, roz-mnożyły się lądowe stawonogi i pojawiły się pierwsze płazy.

Karbon i perm

Późne okresy paleozoiczne nie przynio-sły zasadniczych zmian, jeśli chodzi o życie w zbiornikach wodnych; zmiany takie za-szły wszakże w życiu lądowym.

W królestwie zwierząt, pewne dalsze grupy wodne rozwinęły się w zwierzęta lądowe, te zaś które zamiesz-kiwały ląd już dawniej, poczęły się różni-cować. Mówiąc ściślej, w karbonie pojawiły się po raz pierwszy ślimaki lądowe i pa-reczniki, a pająki i skorpiony rozmnożyły się jeszcze obficiej niż dotychczas. W tych czasach przede wszystkim jednak intensyw-nemu procesowi radiacji adaptatywnej ule-gły owady. Na przykład pewna permska ważka znana jest z rozpiętości skrzydeł sięgającej prawie metra.

Wśród kręgowców płazy dały początek dużej liczbie mniej lub bardziej niezgrab-nych, czasem karykaturalnych form, zwa-nych m e a n d r o w c a m i. W okresie permskim wy-parła je nowa gromada kręgowców -g a d y . Te ostatnie rozwinęły się z późno-karbońskich pierwotnych i początkowo były reprezentowane przez jedną główną grupę Cotylosauria. Ponieważ składały na lądzie jaja o twardej skorupie, były pierwszymi w pełni lądowymi kręgow-cami. Od Cotylosauria zaczęła się główna radiacja adaptatywna gadów permskich, która doprowadziła do ery panowania ga-dów - ery mezozoicznej.

Długa era paleozoiczna zakończyła się przełomem permsko-triasowym, wywoła-nym appalachijskim ruchem górotwórczym. Ten niespokojny pod względem geologicz-nym okres przejściowy charakteryzowała szybka ewolucja pewnych grup, wyginięcie form archaicznych, zastępowanych przez nowe postacie zwierząt oraz ogólne, chociaż przejściowe, zmniejszenie się ilości materii żywej na Ziemi. Z mórz zniknęły zupełnie trylobity, przerzedziły się szeregi tak po-spolitych poprzednio ramienionogów, a sta-re formy szkarłupni, mięczaków i skorupia-ków zastąpione zostały nowymi. Podobne wewnętrzne przegrupowanie nastąpiło u ryb chrzęstnoszkieletowych i kostnoszkieleto-wych. Na lądzie pozostała mała grupa niepozornych organizmów, bezpośrednich prarodziców na-szych salamander, żab i trytonów. Na początku ery mezozoicznej panowały już gady.

Podobne prace

Do góry