Ocena brak

Główne elementy konstrukcji „Sonetów krymskich” Adama Mickiewicza

Autor /Pablo555 Dodano /27.05.2011

Cykl 18 „sonetów krymskich” Mickiewicza wydany został wraz z sonetami odeskimi w Moskwie w 1826 r. , stanowił poetycką reminiscencje z odbytej w 1825 r. wycieczki na Krym . Obrazy orientalnej przyrody splatały się w nim z zapisem przeżyć poety-pielgrzyma , zafascynowanego obrazem natury , ale też boleśnie przeżywającego niemożność powrotu do kraju .

Kompozycja cyklu , łączącego utwory w grypy tematyczne , wynikała nie tyle z przebiegu rzeczywistej podróży , ile ze świadomego zamierzenia artystycznego , nawiązującego do tradycji poematu opisowo-podróżniczego . Podstawowym jednakże zabiegiem artystycznym było w sonetach mistrzowskie posłużenie się semantyką gatunku literackiego . Wybór formy sonetu dla opisu wrażeń z podróży , który zaskakiwał ówczesnych krytyków , zakładających że jest to forma zbyt ciasna i niewygodna , stanowił wyraźny klucz interpretacyjny .

Mickiewicz wykorzystał sonet ( wiersz składający się z 14 wersów : dwu 4-wersów i dwu tercetów z precyzyjnie ustalonym choć wielowariantowym układem rymów , który poezja europejska od czasów F. Petrarki (1304-1374) rezerwowała dla wyrazu uczuć , dla ukazania autentyczności sensu swoich utworów . „Sonety krymskie” nie opisywały bowiem przyrody , a przedstawiały sytuację emocjonalną poety ,który potrzebował bogatego obrazu Krymu , aby wyrazić choć cząstkę prawdy o sobie .

W otwierających cykl „Stepach akermańskich” stepowa przestrzeń w ciszy zachodu słońca najprostszymi środkami tworzyła ekwiwalent sytuacji emocjonalnej dostępnej każdemu odbiorcy ( co czuje człowiek wobec ogromu urzekającej przyrody , właśnie o zachodzie słońca wie każdy czytelnik , bo sam przeżywa w różnych sytuacjach podobne wzruszenie ) . Nazwanie tych wzruszeń wprost wskazywałoby jednak na banał . Sonet zaś zaledwie szkicował sytuację , łatwą do emocjonalnego uchwycenia , aby wykorzystać ją dla zilustrowania ogromnej tęsknoty wygnańca , równie trudnej do bezpośredniego wyrażenia .

Przemieniając obrazy orientalnej przyrody w poetycki język , zbliżał się więc niemal do techniki symbolicznej . Nie zrezygnował także z przemienienia epickich opowieści w formułę ekspresji lirycznej , wpisując w sonety - fabuły , które sugerowały siłę przeżyć . W sonecie „Burza” (IV) , na przykład oszczędne relacjonowanie zdarzeń na zagrożonym katastrofą okręcie przemieniało się w sposób przedstawienia skrajnej rezygnacji kogoś , kogo nawet śmiertelne zagrożenie nie było w stanie wyrwać z apatii „Sonety krymskie” przemieniały zatem rzeczywistość opisywaną w narzędzie poetyckiej charakterystyki nastrojów , a ich podmiot panował nad światem przedstawionym jak wszechwładny stwórca , bo w gruncie rzeczy przetwarzał ów świat dla własnych poetyckich potrzeb .

Nie przestawał być przy tym zafascynowany konkretnymi realiami . Nasycenie utworów orientalizmami ( wyrażanymi zapożyczonymi z języków wschodnich - na przykład „namaz” , „chyat” , „izan” , „dżamid” , szereg geograficznych nazw własnych ) , przedstawienie tych samych obrazów w różnym oświetleniu ( „Bakczysaraj” ( VI) , „Bakczysaraj w nocy” (VII) , „Ałuszta w dzień” (XI) , „Ałuszta w nocy” ( XII) ) , zbliżające się do synestazji ( ujmowanie doznań właściwych jednemu zmysłowi w kategoriach doznań innego zmysłu np.: jasny dźwięk , słodki zapach ) , próby językowego uchwycenia złożoności zjawisk natury typu : „Powietrze tchnące wonią , tą muzyką kwiatów” ( „Ałuszyn w nocy” ) - składały się na poszukiwanie formuły swoistego realizmu poetyckiego , zdolnego zachować w opisie krajobrazowy i kulturowy koloryt przedstawionej rzeczywistości . Głęboką osobowość odkrywanego w sonetach egzotycznego świata podkreślało także wprowadzenie dwu postaci mówiących : Pielgrzyma i człowieka Wschodu - Mirzy . Ich dialog zderzający odmienne typy myślenia , służył jednocześnie odsłanianiu tajemnic Krymu i przeżyć zafascynowanego nimi , ale niezmiennie tęskniącego dl odległego kraju Pielgrzyma .

Sonety krymskie” stanowiły wyraźny przełom w twórczości Mickiewicza . Po raz pierwszy nie udowadniał w nich bowiem zasadności romantycznej wizji świata ( jak to miało miejsce w balladach i „Dziadach” wileńsko-kowieńskich ) , ale uznawał ją za jedyną możliwą , i z jej perspektywy oceniał rzeczywistość . Choć więc nie było w „Sonetach krymskich „ zjaw i duchów , poeta nie rezygnował z wcześniejszych koncepcji światopoglądowych i „wyższej wiedzy” . Wygnaniec z sonetów przypominał zatem Gustawa , który rzucony z chatki wiejskiego księdza w wielki świat , nie zapomniał o „prawdach żywych” . W sonecie „Droga nad przepaścią w „Czufut-Kale” (XV) mówił przecież :

Tam widziałem - com widział , opowiem po śmierci ,

Bo w żyjących języku nie ma na to głosu.”

Świadomość ograniczenia „języka żyjących” i wiedza o tym , co będzie po śmierci zakładały jakieś wtajemniczenie poety , które pozwalało mu również pojmować osobliwość oglądanego Krymu . „Sonety krymskie” , które europejską modę na orientalizm i podróżującego bohatera połączyły z sytuacją polskiego wygnańca politycznego i wywołały falę niezwykle ostrych ataków klasyków warszawskich , oburzonych przede wszystkim językiem utworów - przyczyniły się do wzrostu popularności sonetu wśród młodych adeptów literatury romantycznej .

Do góry