Ocena brak

GŁOS. Tygodnik Literacko-Społeczno-Polityczny

Autor /ulaRoz Dodano /21.02.2012

GŁOS. Tygodnik Literacko-Społeczno-Polityczny, od 1900 podtyt. Tygodnik Naukowo-Literacki, Społeczny i Polityczny, tygodnik wyd. w Warszawie 1886-1905. Zał. przez J.L. Popławskiego, J. K. Potockiego, A. Więckowskiego i in., początkowo (do nru 10) podpisywany przez W. Kiersza, nabyty nast. w imieniu zespołu przez Potockiego, który był wydawcą i red. nacz. do swego zesłania 1894. Do zespołu red. weszli: Popławski, który faktycznie kierował pismem, A. Dygasiński, Z. Heryng, J. Kotarbiński, H. Nusbaum, A. Więckowski, M. Wołowski, A. Zakrzewski (do 1888), J. Hłasko (od 1888). Do współpracowników należeli m. in. M. Brzeziński, B. Chrzanowski, L. Krzywicki, B. Limanowski, A. Łętowski, W. Nałkowski, E. Przewóski. Obszernie reprezentowana była publicystyka społ.-polit. (gł. Popławski) i nauk.-filoz. (Krzywicki, Potocki). Ukazywał się stały felieton Bez obłudy (Potocki) oraz Głosy, kroniki Z kraju i Z obcego świata. G. zwalczał pozytywist. program pracy organicznej i obóz ziemiańsko-konserwatywny. Był początkowo pismem postępowym o tendencjach lewicowych z przewagą poglądu głoszącego potrzebę odrodzenia nar. przez emancypację i kulturową dominację ludu wiejskiego (idee pokrewne ros. narodnictwu). Pogląd ten z czasem ewoluował w kierunku nacjonalist. i antysocjalistycznym. W 1888 doszło do dyskusji ideol. na łamach G., a nast. do rozłamu. Krzywicki, Nałkowski i in. socjaliści zerwali współpracę i G. znalazł się pod dominującym wpływem ideowym Ligi Pol., a nast. od 1893 - Ligi Narodowej. W 1889 nawiązali współpracę z pismem R. Dmowski, Z. Balicki, J. Stecki. W1894 G. zawieszono za udział redaktorów w manifestacji ku czci Kilińskiego. Po wznowieniu 1895 pod nominalną red. T. Strzembosza, faktycznym red. został Z. Wasilewski, do gł. współpracowników należeli S. Bukowiecki, B. Koskowski i Stecki. W tym czasie pismo skupiało wokół siebie nar. demokratów, zachowując jednak charakter eklektyczny (pisywali Brzeziński, Z. Daszyńska-Goliń-ska, I. Franko, Heryng, K. Kelles-Krauz, S. Koszutski, J. Marchlewski, Nałkowski, S. Posner). G, odegrał znaczną rolę w rozwoju —> naturalizmu pol., a tendencje irracjonalistyczne w publicystyce światopoglądowej zaważyły na ukształtowaniu się modernizmu.

W dziale literackim G. znalazły się nazwiska wielu wybitnych pisarzy starszego pokolenia, redakcja ułatwiała też start młodym pisarzom, wykazując przy tym dar wyszukiwania talentów. Publikowali tu m. in. A. Dygasiński, T.T. Jeż, J. Kasprowicz (wiersze odrzucone przez „Prawdę"), M. Konopnicka (Podprawem 1886), A. Lange, J. Lemański, B. Leśmian, W. Orkan, E. Orzeszkowa (Echo, Sen Abarysa 1887), W.S. Reymont (Korespondencje 1893-94, Śmierć 1893, Przy robocie, W porębie 1895), W. Sieroszewski, A. Sygietyński (Wysadzony z siodła 1890, Skałotocz-palczak 1898), K. Tetmajer, S. Żeromski (opowiadania 1891). Problemy kult.-lit. omawiali W. Bukowiński, W. Jabłonowski, G. Korbut, J. Kotarbiński, Lange, studia z zakresu literatury lud. ogłaszał H. Biegeleisen, szkice o literaturze ukr. Franko, o Słowiańszczyźnie L. Wasilewski. G. popularyzował także literaturę obcą, zamieszczając przekłady pisarzy franc., m. in. Ch. Baudelaire a, P. Bourgeta, A. Daudeta, P. Lotiego, G. de Maupassanta, P. Verlaine'a, z amer. - M. Twaina, E.A. Poe'a, z niem. - H. Heinego, R. Hamerlinga, ros. - S. Nadsona, M. Sałtykowa-Szczedrina.

Ok. 1900 G. stracił znaczenie na rzecz „Przeglądu Wszechpol.", organu Ligi Nar. i SND kolportowanego nielegalnie z Galicji, i wobec trudności finansowych został sprzedany 1900 J.W. Dawidowi, który został red. naczelnym. Pismo stało się organem radykalnej inteligencji, udostępniając swoje łamy socjalistom, gł. publicystom związanym z SDKPiL. Do współpracowników należeli w tym okresie G. Daniłowski, H. Forszteter, G. Glass, B. Hertz, J. Korczak, Krzywicki, S.L. Licińśki, Z. Nałkowska, Nałkowski, A. Niemojewski, Orkan, S. Przybyszewski, K. Radek, L. Staff, A. Warski, J. Żuławski. Gł. publicystą G. był wówczas S. Brzozowski, który wiele numerów pisma niemal sam wypełniał, m. in. był inicjatorem kampanii przeciwko Sienkiewiczowi oraz walki z nurtem modernizmu reprezentowanym przez Miriama i—> „Chimerę". Przyjęcie przez G. w październiku 1905 hasła „proletariusze wszystkich narodowości łączcie się" spowodowało likwidację pisma i proces redaktorów. Kontynuacją G. były tygodniki —>Przegląd Społeczny" (1906-07) i —> Społeczeństwo" (1907-10).

L. KRZYWICKI Wspomnienia, t. 3, W. 1959; „G." 1886-1899. Bibliografia zawartości, oprac. Z. Biłek, M. Kukulska, R. Loth, wstęp M. Stokowa, Wr. 1955; „G". 1900-1905. Bibliografia zawartości, oprać. S. Wojtasiewicz, wstęp M. Stokowa, Wr. 1954; J. ŻURAWICKA Lud . w ideologii „G.", „Kwart. Hist." 1956 nr 4/5; taż Zespół redakcji ,,G.", Roczn. Hist. Czas. Pol. 1 (1962); taż ,,G." wobec kwestii robotniczej, Studia z Dziejów Myśli Społ. i Kwestii Robotn. w XIX w. 1(1964); W. BUŁAT „G." Jana Władysława Dawida 1900-1095, Roczn. Hist. Czas. Pol. 5(1966).

Alina Nofer-Ładyka

Podobne prace

Do góry