Ocena brak

Glikokortykosterydy - struktura, biosynteza, przedstawiciele, transport we krwi, receptory, metabolizm wątrobowy, efekty działania

Autor /Apollo Dodano /28.02.2012

 

Biosynteza zachodzi w warstwie pasmowatej kory nadnercza. Wyjściowym substratem dla glikokortykoidów jest cholesterol, z niego powstaje pregnenolon, z niego – progesteron a następnie:  

1. albo ulega utlenieniu w pozycji 21. – powstaje 11-dezoksykortykosteron

2. albo ulega hydroksylacji w pozycji 17. – powstaje 17-hydroksyprogesteron

11-dezoksykortykosteron ulega 11-hydroksylacji do kortykosteronu, a 17-hydroksyprogesteron ulega 21-hydroksylacji do 11-deoksykortyzolu i 11-hydroksylacji do kortyzolu

Regulacja biosyntezy zależy od ACTH (adrenokortykotropina). Znajduje się on wpływem podzwgórzowego CRH. Warstwa pasmowata znajduje się najsilniej pod wpływem ACTH, natomiast warstwa kłebuszkowata nie jest wrażliwa na ACTH. Warstwa siatkowata tylko w wyjątkowych sytuacjach. Produktem kory nadnerczy w zakresie glikortykoidów jest kortyzon który wywiera działanie hamujące na przysadkę mózgową.

KORTYZOL:

Główny glikokortykoid. Transport w osoczu odbywa się za pomocą:

  • transkortyny – 75%

  • albuminy – 15%

  • frakcja wolna – 10%

Glikokortykoidy są wydzielane cyklicznie!

Szczyt wydzielania występuje o godzinie 800, jest on poprzedzony o godzinę szczytem wydzielania ACTH. Natomiast po 12 h, tj, około godziny 2000 i w dalszych godzinach następuje szczytowe obniżenie. W warunkach prawidłowych ta cykliczność wydzielania wynosi około 50% różnicy stężeń. Prawidłowo wydzielany kortyzol powinien mieć stężenie o 20 o połowę niższe niż o 8 rano.

Działanie glikokortykoidów:

  1. nasilenie procesów glukoneogenezy (synteza ze składników niecukrowych) – działanie hiperglikemizujące

  2. działanie kataboliczne na trójglicerydy obecne w komórkach (działanie lipolityczne, ale tylko w niektórych lokalizacjach) głównie w obrębie twarzy, karku, górnej połowy ciała ma działanie lipogenetyczne za pośrednictwem insuliny

  3. działanie kataboliczne na przemianę białek we wszystkich tkankach obwodowych, jedyne działanie anaboliczne ma miejsce w wątrobie (synteza białek)

  4. wchłaniania Na w nerkach¸ wchłaniania K

  5. krwiotworzenie (nasilają erytropoezę oraz syntezę Hb)

  6. granulocytopoeza - zawartości neutrofilów we krwi (poprzez mechanizm uwolnienia z puli marginalnej)

  7. liczbę eozynofilów we krwi

  8. ilość limfocytów, powodują zanik grasicy

  9. trombocytów we krwi

  10. działanie przeciwzapalne – w zakresie kaskady kwasu arachidonowego, prowadzi to do wytworzenia prostaglandyn które są mediatorami akcji zapalnej. Glikokortykoidy blokują uwalnianie kwasu arachidonowego z błon.

Zastosowanie:

  • substytucja podczas zaburzeń kory nadnerczy

  • wstrząs anafilaktyczny, toksyczny, kardiogenny, hipowolemiczny

  • choroby krwi o charakterze autoimmunologicznym (działanie limfolityczne, leczenie ostrych/przewlekłych białaczek limfatycznych)

  • choroby alergiczne (astma oskrzelowa – zablokowanie leukotrienów)

  • choroby nerekglomerulonephriditis

  • choroby OUN – SM, obrzęk mózgu

  • choroby skóry – łuszczyca, pęcherzyca

Patologia:

  • hiperkortycyzm - glikokortykoidów, stan ten nosi nazwę w zależności od umiejscowienia choroby lub zespołu Cushing’a. Choroba występuje kiedy przysadka wydziela nadmiernie ACTH, zatem w rezultacie powoduje to powiększenie obydwu pól nadnerczy. Zespół Cushing’a to wszystkie inne sytuacje (guz kory nadnerczy, przedawkowanie glikokortykoidów, rak płuc - wydziela ACTH, guz przysadki itp.)

  • hipokortycyzm – niedobór glikokortykoidów – przewlekła niewydolność kory nadnerczy – zespół Addisona. Przczyny: odczyn autoimmunologiczny, przerzuty nowotworowe do kory nadnercza, grużlica kory nadnercza itp.)

Do góry