Ocena brak

GIZEWIUSZ, Gisevius GUSTAW HERMAN MARCIN

Autor /Igi Dodano /05.10.2012

ur.
21 V 1810 w Piszu, zm. 7 V 1848 w Ostródzie, działacz społ.-
-nar., etnograf, tłumacz, publicysta, obrońca polskości na
Mazurach.

Pochodził z pol. rodziny Giżyckich osiadłej na Mazurach
w poł. XV w. i z czasem zgermanizowanej; teologię protest,
studiował w Królewcu; od 1835 był kaznodzieją pol.-ewang.
w Ostródzie.

Interesował się pol. kulturą mazurską; zbierał
pieśni, podania i gawędy; 1839 w „Przyjacielu Ludu" (Leszno)
opublikował Pieśni, które lud wiejski w okolicach Osterode
w Prusach Wschodnich śpiewa; opracował też i wydał
Śpiewnik szkolny i domowy (L 1846); 1840 redagował pol.
część „Tygodnika Obwodu Łęckiego", a od 1841 współredagował
pismo dla ludu mazurskiego „Przyjaciel Ludu Łęcki"
( E ł k 1842-45), w którym oprócz własnych artykułów zamieszczał
utwory poetów mazurskich; wśród ludności niemieckojęzycznej
upowszechniał literaturę pol., a wśród polskiej - niemiecką; prowadząc kampanię prasową, inspirując
i organizując opór nauczycieli i pastorów, występował
przeciw germanizacyjnej polityce pruskich władz oświatowych;
wspólnie z gdańskim pastorem K.C. Mrongowiuszem
potępił tę politykę w memoriale do króla prus. Fryderyka
Wilhelma IV;

z pomocą mazurskich pastorów zgromadził
materiały dowodowe dotyczące germanizacji i opublikował
je anonimowo w Die polnische Nationalität in Preussen
(L 1843), a w jej poszerzonej wersji Die polnische Sprachfrage
in Preussen (L 1845, Pz 1861) ujawnił i poddał krytyce
metody germanizacyjne (za tę działalność wytoczono mu
dwukrotnie kośc. procesy dyscyplinarne); utrzymywał kontakty
nauk. z Krakowem i Warszawą; sprzyjał pol. ruchom
niepodległościowym; 1848 kandydował z ramienia ludności
pol. do prus. sejmu; 1946 na cześć G. miasto Lec na Mazurach
nazwano Giżyckiem.

 

E. Sukertowa-Biedrawina, G. w świetle archiwum parafialnego w Ostródzie. O 1947; W. Chojnacki, O publikacje źródłowe dotyczące walki o zachowanie polskości na Mazurach, PZ 12(1957) z. 3, 126-133; J. Giertych, Oblicze religijno-narodowe Warmii i Mazur, ziem etnicznie polskich na podłożu pruskim, SPM 4(1957) 289-459; J. Pietrzak-Pawtowska, PSB VIII 4-6; A. Wycisk, „Śpiewnik szkolny i domowy dla wesołej i niewinnej młodzieży naszej" Gustawa G., KMW 9(1960) 213-235; R. Bender, Gustaw G.. w: Polska myśl chrześcijańska na przełomie XIX i XX wieku. Studia i dokumenty. Wwa 1974, 52-64; T. Oraeki, Słownik biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku (do 1945 roku), Wwa 1983, 111-113.

Podobne prace

Do góry