Ocena brak

GIZEWIUSZ, Gisevius, GUSTAW HERMAN MARCIN

Autor /ulaRoz Dodano /21.02.2012

GIZEWIUSZ, Gisevius, GUSTAW HERMAN MARCIN, ur. 21 V 1810 w Piszu, zm. 7 V 1848 w Ostródzie, działacz oświat, i polit. na Mazurach, publicysta, etnograf. Pochodził z pol. rodziny Giżyckich, która uległa zniemczeniu, a jej nazwisko latynizacji. Od 1835 pol. kaznodzieja parafii ewang. w Ostródzie, w przededniu zgonu wybrany został posłem ludności pol. do parlamentu pruskiego. Wytrwały obrońca języka pol. i budziciel świadomości nar. ludu mazur., walkę o jego prawa wiązał z dążnościami ludności pol. wszystkich ziem zaboru prus., a także ze słow. ruchem odrodzenia nar., z którego przywódcami zetknął się w Czechach i na Łużycach; utrzymywał też kontakty ze środowiskami kult. Warszawy i Wielkopolski. Z ich inspiracji zainteresował się rodzimym folklorem: spisywał m. in. pieśni mazur., których część ogłosił 1839 w leszczyńskim —» „Przyjacielu Ludu", a ok. 450 pozostawił w rkpsie (Pieśni ludu znad górnej Drwęcy), wykorzystanym nast. przez O. Kolberga i w całości włączonym do jego Dzieł wszystkich (tom Mazury pruskie 1966). Współred. wydawanego w Ełku Przyjaciela Ludu Leckiego", 1844 ogłosił w Lipsku w formie dodatku do tego pisma głośną satyrę Ucz się, bracie, po niemiecku!, wymierzoną przeciw germanizacji; wspólnie z —» K.C. Mrongowiuszem opracował 1841 dla króla prus. Fryderyka Wilhelma IV memoriał w obronie prawa Mazurów do języka ojczystego, w Lipsku wydał cenny źródłowo zbiór materiałów Die polnische Sprachfrage in Preussen (1845, wyd. pol. Polska kwestia językowa w Prusach 1961), demaskujących poczynania germanizacyjne w szkolnictwie. Opracowywał pol. śpiewniki, tłumaczył literaturę pol. na język niem. (m. in. M. Czajkowskiego, F. Skarbka, W.A. Maciejowskiego), z niem. przekładał pieśni, wiersze, śpiewniki i podręczniki; 1845 wydał w Olsztynku Wiesława K. Brodzińskiego. Zasługi G. dla sprawy pol. na Mazurach uczczono 1946 przemianowaniem miasta Lec (Lótzen) na Giżycko.

PSB 8 (I. Pietrzak-Pawłowska); A. WOJTKOWSKI G.G. i jego listy, w: K.C. Mrongowiusz 1764-1855 (zbiór.), Gd. 1933; E. SUKERTOWA-BIEDRAWINA, artykuły w: „Kom. Inst. Mazur, w Olsztynie" 1947 nr 9, „Kom. Mazur.-Warm." 1960 nr 1 oraz tamże 1965 nr 4; T. SŁOWIKOWSKA-OLEJARCZYK Warsztat folklorystyczny G.G., Zesz. Nauk. UWr. Prace Lit. 9 (1967).

Tadeusz Oracki

Podobne prace

Do góry