Ocena brak

GERSON JEAN

Autor /Bean Dodano /04.10.2012

ur. 14 XII 1363 w Gerson-lès-Barby
k. Rethel (Szampania), zm. 12 VII 1429 w Lyonie, działacz
k o ś c , teolog i filozof, zw. doctor christianissimus.

Studiował w Kolegium Nawarskim w Paryżu jako uczeń
—» Piotra z Ailly; 1392 uzyskał licencjat, a po doktoracie
1395 z teologii został kanclerzem uniw. w Paryżu; od 1397 był
dziekanem kapituły św. D o n a t a w Brugii ( F l a n d r i a ) ; napisał
wówczas traktat De modo se habendi tempore schismatis;
do Paryża powrócił 1401; w związku ze —> schizmą zachodnią
opublikował 1409 traktaty De unitate ecclesiae i De auferibilitate
papae ab ecclesia, w których głosił, że sobór jest w
Kościele najwyższą instancją i że nawet papież powinien mu
podlegać; taki też cel miały wystąpienia G. na —» Konstancjańskim
Soborze (1414-18), w których bronił przede wszystkim
—> koncyliaryzmu (De potestate ecclesiastica, 1417);
interweniował także w sprawie —» biczowników (krucjata
Wincentego F e r r e r a ) i występował przeciwko J. Husowi i L
Wiklifowi, zaś na Soborze Bazylejskim bronił —» braci wspólnego
życia przed atakami zak. żebrzących.

G. napisał m.in. traktaty o problematyce logiczno-teoriopoznawczej
i metafiz. (Centiloąuium de conceptibus, Centiloąuium
de causa finali, De concordia metaphysicae cum logica,
De modis significandi), dzieła mist. (Lectiones duae
contra vanám curiositatem, 1402; Considerationes de theologia
mystica speculativa, 1402 lub 1403; De theologia mystica
practica, 1407; De perfectione cordis, 1423; De elucidatione
scholastica theologiae myslicae, 1424), a także popularną
publikację dotyczącą —• ars moriendi (Opus tripartitum de
praeceptis decalogi de confessione et de arte moriendi) oraz
De consolatione theologiae, będące formalnym naśladownictwem
dzieła —* Boecjusza.

W filozofii G. pozostawał pod wpływem —> nominalizmu,
szukając jednak porozumienia między stanowiskami szkotystów
i tzw. terministów (np. w sprawie powszechników twierdził, że to co ogólne, jest tylko w intelekcie, ale z podstawą
w rzeczach).

G. zasadniczo zajmował się teologią,
uważając, że scholastyka (zwł. w wydaniu szkotystów) doprowadziła
do jej wyjałowienia i sformalizowania; ze względu
na fakt, że herezje Wiklifa i Husa miały swe źródło w skrajnym
realizmie pojęciowym, G. zwalczał niezgodne z chrzęść,
wiarą tezy realistów, sięgając po rozwiązania nominalistyczne;
przeciwny nadużywaniu metod filoz. w teologii uważał,
że wiele zła powoduje mieszanie porządków poznawczych
i metod właściwych dla teologii i filozofii. Określił granice
poznania racjonalnego w teologii, podkreślając jednocześnie
jego rolę w dochodzeniu człowieka do faktu istnienia
Boga oraz niektórych jego przymiotów;

wg G. ponad rozumem
znajduje się —> inteligencja, która ujmuje bezpośrednio
istotę rzeczy; poznanie Boga j a k o bytu, nad którego
większego nie można pomyśleć, jest wrodzone każdemu
człowiekowi; teologia powinna się opierać przede wszystkim
na objawieniu i tradycji c h r z ę ś ć ; stąd ponad filozofię i teologię
scholast. (konieczną np. w interpretacji doktryny ojców
Kościoła) G. stawiał teologię mist., którą definiował jako
jasny i wyraźny wgląd w to wszystko, co uznajemy na podstawie
Ewangelii, uzyskany nie tyle przez dociekania rozumowe,
co przez p o k u t ę i ascezę; teologia scholast. jest o tyle
wartościowa, o ile przygotowuje do teologii mist., a pośrednio
do kontemplacji; wykład swojej mist, teorii G. opierał
na poglądach Augustyna, Pseudo-Dionizego Areopagity, a
zwł. —» wiktorynów i —» Bonawentury (Itinerarium mentis in
Deum).

Najwyższym stanem mist, jest wg niego zjednoczenie
się duszy z Bogiem w miłości i zgodności woli człowieka z
wolą Bożą. G. był także wybitnym kaznodzieją; utrzymywał,
że kaznodziejstwo może być skuteczne tylko wtedy, gdy
będzie wypływać z kontemplacji; propagował również naukę
o —» n i e p o k a l a n ym poczęciu NMP.

D o r o b e k nauk. (ok. 400 d z i e ł ) , a także działalność sprawiły,
że G. należał do najbardziej wpływowych średniow.
teologów. Jego pisma wyd. w Opera omnia (I-V, An 1706,
Hg 17282 ) ; Oeuvres completes (I-XII, P 1926, I-X, Tou
1960-74), Quelques écrits de Jean G. Textes inédits et études
(RevSR 13(1933) 165-185 , 393-424, 14(1934) 191-218 , 370-
-395, 15(1935) 532-566, 16(1936) 33-46), Notulae super quaedam
verba Dionysii (P 1940), Initiation ci la vie mystique
(P 1943), Six Sermons français inédits de Jean G. sur les
anges et les tentations. „Factum estproelium" (P 1949), Quatre
Dialogues de G. en vers français (MSR 7(1950) 215-236),
Monotessaron (Lu 1952), De mystica theologia (Lugano
1958), Selections from „A Deo exivit, Contra curiositatem
studentium" and „De mystica theologia speculativa" (Lei
1969).

 

L. Mourin, Jean G. prédicateur français, Bg 1952; J. Schneider, Die Verpflichtung des menschlichen Gesetzes nach Johannes G., ZKTh 75(1953) 1-53; Z. Rueger, G. et Occam. Lv 1956; P. Glorieux, Comment G. préparait son père à la mort. MSR 14(1957) 63-70; M. Liebermann, Gersoniana, Romania 78(1957) 1-36, 145-181; D.G. Wayman. The Chancellor and Jeanne d'Arc. FStud 17(1957) 273-305; P. Glorieux, Note sur le „Carmen super Magnificat" de G., RTAM 25(1958) 143-150; Z. Rueger, Le „De auctoritate Concila" de G., RHE 53(1958) 775-795; P. Boland. The Concept of ..Discredo Spirituum" of John G. „De Probatione Spirituum" and „De Distinctione Verarum Visionům a Falsis", Wa 1959; P. Glorieux. Le Chancelier G. et la réforme de l'enseignement, w: Mélanges à Etienne Gilson de l'Académie Française, Tor 1959, 285-298; A. Ampe, Les rédactions successives de l'apologie schoonhovienne. Pour ruusbroec contre G., RHE 55(1960) 401-452; J.B. Morrall, G. and the Great Schism. Mch 1960; M. Liebermann, Les Sources joséphologiqucs de G. et i „Office des Carmes", CahJos 10(1962) 17-57; G. Ouy. La plus ancienne oeuvre retrouvée de Jean G., Romania 83(1962) 433-492; A. Combes. La théologie mystique de G. Profil de son évolution I-II, R 1963-64; M. Liebermann, Autour de l'Iconographie gersonienne, Romania 84(1963) 307-353; G.H.M. Meyjes. Joannes G. Zijn kcrkpolitiek en ecclesiologie, Hg Í963; P. Bonardi, T. Lupo, L'imitazione di Cristo e il suo autore I-II, Tn 1964; W. Seńko, Z. Włodek, Dzieła G. zachowane w bibliotekach polskich, Wwa 1967; S. Orment. Homo spiritualis. Lei 1969; D. Schmiel, Via Propria and Via Mystica in the Theology of Jean le Chartier de G., St. Louis 1969; G. Schuck, G. mystische Theologie, Bam 1969; F. D'Agostino, Un contributo alla storia dell'idea di equità. Jean de G. e la lotta per il Concilio. Ang 48(1971) 448-489; B. Bartagna, // problema della „Plenitudo potestatis ecclesiasticae" nella dottrina ecclesiologica di Giovanni G., R 1971; M. Bauer, Die Erkenntnislehre und der Conceptus ends nach vier Spätschriften des Johannes G, Meisenheim am Glan 1973; Totok II 582-584; W. Hübener. Der theologisch-philosophische Konservatismus des Jean G., w: Antiqui und Moderni, B 1974, 171-200; S. Swieżawski, Dzieje filozofii europejskiej w XV wieku TV, Wwa 1974-83; M. Bauer, Johannes G. - Begriff und vermittelte Erkenntnis der Wirklichkeit, FSt 59(1977) 15-28.

Podobne prace

Do góry