Ocena brak

GENNADIUSZ II

Autor /Nikita Dodano /04.10.2012

Właśc. Georgios Kurteses (przydomek
Scholarios), ur. ok. 1405 w Konstantynopolu, zm. po 1472 w
klasztorze św. Jana Chrzciciela (Pródromos) k. Seres (pn.-
-wsch. Grecja), patriarcha Konstantynopola, filozof i teolog.

Studiował filozofię i teologię (także zach.) u Marka z Efezu
oraz u Plethona w Mistrze; nast. w Konstantynopolu otworzył
szkolę gram.-filoz. dla greków i łacinników; wykładał też filozofię
na uniw. i j a k o człowiek świecki został kaznodzieją dworu
ces. oraz doradcą w sprawach teologii ces. J a n a V I I I Paleologa,
któremu towarzyszył na Soborze — Florenckim, gdzie
wygłosił 3 mowy o zjednoczeniu obu Kościołów ( PG 160,385-
-523); opowiadając się za —> Filioque G. popadł w konflikt z
Markiem z Efezu. Od 1443 G. występował przeciw unii, a po
śmierci Marka z Efezu (1447) został przywódcą stronnictwa
antyunijnego; opracował wówczas serię pism polem., głównie
przeciw Filioque i uchwałom Soboru Flor. (PG 160,529-536),
1445 zaś odbył w Konstantynopolu dysputy w tej kwestii z leg
a t em pap.; 1450 wstąpił do klasztoru Charsianeitos (przyjął
imię G . ) .

Po zdobyciu Konstantynopola przez T u r k ów (1453)
był więziony; wybrany 1453 patriarchą ekum. na życzenie sułtana
Muhammada II otrzymał od niego insygnia patriarsze wg
rytu bizant.; 3-krotnie rezygnował z urzędu z powodu intryg
(1462, 1464, 1472); najczęściej przebywał w klasztorze św.
Jana Chrzciciela, gdzie pisał dzieła oraz przekładał na język
gr. pisma, m.in. Tomasza z Akwinu, Gilberta de la Porree i
Piotra Hiszpana (pap. —> J a n XXI) - przyczyniając się do recepcji
zach. myśli filoz.-teol. w Bizancjum.
Spuścizna pisarska G. obejmuje dzieła polem, (antyunijne,
także w formie dialogów, w obronie —> palamizmu, antyjudaistyczne i przeciw Plethonowi), t r a k t a t y p a s t o r a l n e , zwł. liturgiczne
i filoz. (komentarze do Arystotelesa i Isagogi Porfiriusza),
teksty modlitw prozą i poetyckie.

G. ułożył także wyznanie
wiary chrzęść, (przeznaczone dla Muhammada I I ) , k t ó r e
weszło nast. w skład pism symbolicznych Kościoła prawosławnego.
Pisma G. zostały wydane w większości z autografów
pt. Oeuvres completes (LVIII, P 1928-36) oraz Palajologeja
kai Peloponesiaka (I-IV, At 1912-30; częściowo także PG 160,
538-774; 161,11-244).

G. opowiadał się za doktryną J a n a z Damaszku (np. w kwestii
predestynacji); usiłował też pogodzić palamizm ze scholastyką
przez zacieranie różnic między istotą i działaniem (nie
przyjmował nauki Grzegorza Palamasa o energiach); teologowie
bizant. zarzucali mu uleganie tendencjom latynizującym
(np. w kwestii istnienia —> czyśćca j a k o stanu oczyszczenia).
Konieczności zjednoczenia Kościołów dowodził na podstawie
pism ojców Kościoła, a przeszkody na drodze do zjednoczenia
tłumaczył względami ludzkimi;

po 1443 podkreślał, że tylko
zachowanie nieskażonej doktryny prawosł. ocali Bizancjum
(nie zaś polit, pomoc Z a c h o d u ) . J a k o p a t r i a r c h a był oceniany
kontrowersyjnie z powodu ustalenia statusu Kościoła prawosł.
w państwie ottomańskim (— Ekumeniczny Patriarchat
Prawosławny I I ) ; troszczył się o zachowanie więzi z prawosł.
Kościołami Serbii i Bułgarii, gdzie władze t u r . zniosły patriarchaty;
przeniósł siedzibę p a t r i a r c h a t u z kościoła św. Apostołów
do kościoła MB Pammakaristos w dzielnicy Fanar.

 

M. Jugie. Un thomiste à Byzance au XV siècle, EO 23(1924) 129-136; tenże. L'unionisme de Georges Scholarios, EO 36(1937) 65-86; H. Beck, Vorsehung und Vorherbestimmung in der theologischen Literatur der Byzantiner. R 1938; M. Jugie. DThC XIV 1522-1570; H. Evert-Kappesowa, Stronnictwo antylacińskie w Konstantynopolu w przeddzień jego upadku. PHis 40(1949) 128-143; K. Mponis, Georgios G. Kurteses ho Scholarios, Nea Hestia 53(1953) 814-854; tenże, Georgios Scholarios, At 1953; 1. Pulpea-Ramureanu. G. II Scholarios. Orthodoxia 8(1956) 71-109; Beck 760-763; K. Mponis. G. Scholarios der erste Patriarch von Konstantinopel, nach der Eroberung (1454) und seine Politik Rom gegenüber. Kyrios 1(1960-61) 83-108: G. Hering. Das islamische Recht und die Investitur des G. Scholarios (1454). Balkan Studies 2(1961) 231-256; J. Gill, Personalities of the Council of Florence. NY 1964, 79-94; K. Mponis, TIE IV 274-289; J. Darouzès, DSAM VI 209-211; C.J. Turner, Another Antilatin Work Attributed to G. Scholarius. ByZ 58(1965) 337-347; tenże, The Career of George-G. Scholarius. Byzan 39(1969) 420-455; G. Podskalsky, Die Rezeption der thomlstischen Theologie bei G. II Scholarios. ThPh 49( 1974) 305-323; J. GUI, Church Union; Rome and Byzantium (1204-1453). Lo 1979; T.N. Zizis. G. // Scholarios. Bios, siggrammata, didaskalia. Thessalonike 1980.

Podobne prace

Do góry