Ocena brak

Geneza Regionalnych Izb Obrachunkowych - Poglądy w literaturze na działalność RIO

Autor /Tobiasz Dodano /19.08.2011

W krajach zachodnich obowiązują różne koncepcje i formy organizacyjne nadzoru nad gospodarką finansową samorządów. Ponieważ polski system nadzoru przede wszystkim oparty jest na wzorze francuskim, chciałabym przybliżyć właśnie ten system.

Izba Obrachunkowa jest we Francji naczelną instytucją w zakresie kontroli i nadzoru finansów publicznych i ma, w tym przedmiocie, długie tradycje. Niekiedy wywodzi się jej powstanie jeszcze z działania XIV-wiecznych izb obrachunkowych, w okresie panowania Filipa V. Izby te zostały zlikwidowane w okresie Wielkiej Rewolucji Francuskiej w 1789 r.Do idei powołania Izby powrócono znacznie później, bo dopiero na początku XIX wieku. Za datę jej ponownego powstania, uznać można dzień uchwalenia ustawy z 16 września 1807 roku o powołaniu Izby Obrachunkowej łącznej - jednej dla całego kraju. Od 2 marca 1982 r. (po wielu zmianach) we Francji istnieją 24 Izby - 21 na kontynencie i 3 na obszarze terytoriów zamorskich (Korsyka, wyspa Rennion, Gwadelupa-Martynika). Powołanie ich nastąpiło z konieczności, ponieważ rozszerzono uprawnienia i autonomię jednostek lokalnych. Zwiększając samodzielność tych jednostek musiano jednocześnie pogłębić dotychczasowe formy kontroli i nadzoru gospodarki lokalnej.

Izba francuska jest instytucją wyodrębnioną, wzorowaną na organizacji sądownictwa. Kieruje nią pierwszy prezes. W jej skład wchodzą niezawiśli sędziowie, którzy są rekrutowani spośród wysoko wykwalifikowanych osób i w żaden sposób nie podlegają administracji rządowej, wyposażeni są też w immunitet sędziowski. Nie mogą też podejmować żadnej innej pracy, nawet o charakterze naukowym. Sędziowie wydają wyroki, które polegają kontroli Rady Stanu w trybie postępowania kasacyjnego. Bardzo istotne jest to, że sędziowie nie mogą wstrzymać się od głosu, muszą zagłosować "za" lub "przeciw".

Izba podzielona jest na siedem wydziałów, w zależności od rodzaju spraw, którymi się ona zajmuje. Każdy wydział może być też podzielony na sekcje o bardziej szczegółowym charakterze i zakresie działania.

Podstawę kompetencji Izby Obrachunkowej we Francji stanowi art. 47 Konstytucji, który mówi, iż Izba Obrachunkowa ma obowiązek wspomagania parlamentu i rządu w zakresie kontroli realizacji spraw finansowych. Z tych uprawnień płyną zadania dwojakiego rodzaju. Pierwsze to obligatoryjne (obowiązkowe), a są to m.in.: kontrola wykonania budżetu gminnego, kontrola działalności finansowej organizacji publicznych, w tym też pozabudżetowych. Druga grupa to zadania fakultatywne, zlecane doraźnie przez różne organy lub podejmowane z własnej inicjatywy, np. kontrola działalności jednostek o kapitałach mieszanych, w tym różnego rodzaju spółek, w których większość kapitału należy do państwa. Izby osądzają rachunki księgowych gminy i księgowych publicznych, np. szpitala. Księgowi ci składają do RIO roczne sprawozdanie wraz z kompletem rachunków (oryginałów), które są sprawdzane pod względem rachunkowym i merytorycznym. Każdy dokument księgowy ma dołączone dodatkowe dokumenty uzasadniające dokonany wydatek. To Prezes RIO wyznacza sędziego sprawozdawcę, który ma zbadać i osądzić daną gminę.

Doświadczenia kilkunastu lat działalności izb obrachunkowych we Francji wskazują, że spełniają one istotną rolę. Dzięki swojej niezależności i fachowości, izby przyjęły na siebie rolę mediatora i rozjemcy w konfliktach oraz sporach w sprawach finansowych między państwem a związkami lokalnymi, w które wcześniej z racji nadzoru był uwikłany przedstawiciel państwa - prefekt.

U podstaw powołania w Polsce Regionalnych Izb Obrachunkowych niewątpliwie legła potrzeba stworzenia profesjonalnego aparatu kontroli gospodarki finansowej samorządu terytorialnego, co zaczerpnięto właśnie z organizacji izb we Francji. Szkoda, że polscy twórcy RIO nie byli konsekwentni i mimo, że wzór zaczerpnęli dobry, to jednak obecnie działalność izb polskich i francuskich bardzo się od siebie różni. RIO we Francji stanowi wygodny bufor dla państwa, a jednocześnie dzięki spełnianiu swoich funkcji nadzorczych i kontrolnych nad gospodarką finansową gmin, dają społeczności lokalnej pełen obraz gospodarowania środkami publicznymi przez radę (organ stanowiący) i mera (organ wykonawczy). Zastanawiam się w związku z tym, kiedy polska izba znajdzie swoje miejsce w hierarchii władzy i jakie będzie jej ostateczne oblicze?

Podobne prace

Do góry