Ocena brak

Geneza II wojny światowej

Autor /Pantaleon Dodano /01.05.2012

 

Geneza II wojny światowej jest zjawiskiem dynamicznym, które może być rozpatrywane z dwóch punktów widzenia. Jeden z nich - na bieżąco sprowadza się do ustalenia momentu, w którym bieg wydarzeń staje się nieunikniony.

Kiedy zaczyna się toczyć lawina, której nie można zatrzymać. Dla tego punktu widzenia odpowiedź brzmi - wiosna 1939. Dla drugiego punktu widzenia - oceny zjawiska z dłuższej perspektywy, należy odpowiedzieć, że II wojna rozpoczyna się w momencie zakończenia I wojny, za której sprawcę uznano Niemcy.

I wojnę światową z Niemcami kończył traktat pokojowy, zamykający konferencję wersalską (18 I - 28 VI 1919). Przyjęte tam ustalenia ukształtowały system wersalski, który miał obowiązywać w okresie powojennym, a jego głównym celem było utrwalenie pokoju. Jednak traktat wersalski (i 4 inne zawarte z sojusznikami Niemiec) były wynikiem kompromisu, który nie zadowalał, żadnej ze stron - zwycięzców i pokonanych.

Różnice interesów mocarstw decydujących o postanowieniach wersalskich (dyktat mocarstw) wyrażały się m. in. w tym, że Francja dążyła do maksymalnego osłabienia Niemiec, czemu sprzeciwiała się W. Brytania, obawiająca się dominacji Francji w Europie. Kongres amerykański nie ratyfikował traktatu, gdyż uznał, że nie gwarantuje on Stanom wymiernych korzyści i kraj ten powrócił do polityki izolacjonizmu.

Wcześniej jednak zdecydowanie prezydenta Wilsona doprowadziło do powstania Ligi Narodów, do której USA nie weszły. Liga miała kształtować system bezpieczeństwa, ale fakt, że nie weszły do niej USA, Niemcy i Rosja oraz brak procedur egzekucyjnych wobec naruszających ustalony porządek, sprawił że organizacja ta nie spełniała pokładanych w niej nadziei.

Zarówno Niemcy jak i Rosja były po I wojnie izolowane na arenie międzynarodowej - jednocześnie były one zdecydowanymi przeciwnikami systemu wersalskiego. Wszystkie te okoliczności ułatwiały wymienionym państwom działania na rzecz rewizji postanowień traktatu wersalskiego, zaś państwa zach. nie były dostatecznie zainteresowane by walczyć o ich utrzymanie.

Niemcy i Rosja konsekwentnie dążyły do wyjścia z izolacji międzynarodowej, czemu miało służyć m. in. porozumienie zawarte przez te państwa w Rapallo 16 IV 1922. W X 1925 dokonany został kolejny wyłom w porządku wersalskim. Doszło do tego podczas konferencji w Locarno, która przyczyniła się do normalizacji międzynarodowej pozycji Republiki Weimarskiej.

Pakt Reński, jeden z dokumentów tej konferencji, gwarantując nienaruszalność zach. granicy Niemiec kierował ich ekspansję na wsch. - przeciw Polsce i Czechosłowacji. Locarno było pierwszym przejawem polityki appeasementu (ugłaskiwania), prowadzonej przez państwa zach. w okresie międzywojennym; szczególnie w latach 30-tych.

Niewątpliwie istotny wpływ na narastanie konfliktu międzynarodowego miał faszyzm, czyli demagogiczny ruch polityczny, który rozwinął się we Włoszech, a stamtąd trafił do Niemiec. Faszyzm był pewną formą totalitaryzmu, który jest strukturą uniwersalną i konfliktogenną prowadzącą do radykalizacji postaw ideowych. Rozwojowi faszyzmu towarzyszył kryzys form parlamentarnych i słabość państw, w których demokracja przetrwała.

Przywódca faszystów niemieckich A. Hitler, już w 1925, w Mein Kampf, przedstawił swój program, mówiący m. in. o zdobyciu dla „wielkiego narodu niemieckiego przestrzeni życiowej w Europie i na innych kontynentach”. 30 I 1933 Hitler został kanclerzem Niemiec, a w VIII 1934 wodzem III Rzeszy.

W 1935 Niemcy wypowiedziały traktat wersalski i przystąpiły do rozbudowy swych sił zbrojnych: 13 V 1935 Goering zakomunikował o podjęciu zbrojeń lotniczych i tworzeniu nowej Luftwaffe, a 16 V 1935 wprowadzono w Niemczech powszechny obowiązek służby wojskowej, z zamiarem utrzymywania 500 tys. armii na stopie pokojowej.

Podpisana 18 VI 1935 umowa z Anglią w sprawie liczebności niemieckiej floty wojennej sankcjonowała te działania, będące pogwałceniem traktatu wersalskiego. Protesty innych państw („papierowe”, bo nie poparte żadnymi działaniami) Hitler zignorował, a nawet postanowił wykorzystać okazaną Niemcom pobłażliwość i 12 III 1938 dokonał aneksji Austrii.

Po przyzwoleniu w Monachium (30 IX 1938) na zajęcie czeskich Sudetów poszedł za ciosem i zajął całą Czechosłowację - spieszył się gdyż ewentualna wojnę chciał zakończyć przed 1943 do kiedy Niemcy miały zachować przewagę militarną gwarantowaną posiadaniem najnowocześniejszego uzbrojenia (tak wynikało z analizy przedstawionej w protokole Hossbacha z XI 1937). Hitler prowadząc swą ekspansywną politykę kształtował (1936-40) blok o nazwie „Oś Rzym- Berlin-Tokio” (Roberto), który miał ściśle współpracować przeciw komunizmowi i rywalom sygnatariuszy.

Aneksja Czechosłowacji uświadomiła państwom zach., że polityka appeasemantu nie gwarantuje zachowania pokoju, więc gdy kolejnym celem niemieckiej ekspansji stała się Polska, Anglia i Francja udzieliły jej gwarancji bezpieczeństwa, tym samym grożąc Hitlerowi interwencją zbrojną w przypadku gdyby ją zaatakował.

Wobec rosnącego zagrożenia wojną obie strony przyszłego konfliktu szukały atrakcyjnego (silnego) sojusznika - ZSRR. Stalin wybrał ofertę niemiecką (sam zresztą zabiegał od jakiegoś czasu o układ z tym państwem) i 23 VIII 1939 podpisano pakt o nieagresji między obu państwami, z dołączonym do niego tajnym protokołem przewidującym podział Europy Środkowo -Wsch. na strefy wpływów (układ Ribbentrop-Mołotow).

Mając tak silnego sojusznika Hitler nie wahał się rozpętać wojny, która wybuchła 1 IX 1939.

Podobne prace

Do góry