Ocena brak

Geneza i zakres nazwy „chorał gregoriański"

Autor /RuFfffus Dodano /03.04.2013

Odkrywanie osobliwości tkwiących w brzmieniu chorału gregoriańskiego trzeba rozpocząć od wyjaśnienia samej jego nazwy. Pojęcie „chorał" pochodzi od łacińskiego słowa chorus, czyli chór. Pierwotnie słowo „chór" oznaczało miejsce w kościele, w pobliżu prezbiterium, które zajmowali śpiewacy — duchowieństwo biorące udział w liturgii. Liturgię średnio­wieczną niemal w całości wypełniał śpiew duchownych znajdujących się właśnie w chórze. Później zaczęto używać słowa „chór" na określenie zawodowej, tj. wykształconej, grupy śpiewaków.

Drugi element nazwy — „gregoriański" — łączy się ściśle z imieniem papieża Grzegorza I Wielkiego, który brał czynny udział w reformach i kodyfikacji chorału. Trzeba tu jednak pamiętać, że proces ujednolicania śpiewów trwał bardzo długo, zatem ostateczne reformy były efektem pracy wielu papieży — poprzedników Grzegorza. On sam zaś, jako doskonały organizator i administrator, wykorzystał liczne doświadczenia i dołączył własne obserwacje, które przyniosły w efekcie uporządkowanie muzycznej strony liturgii. Uporządkowanie śpiewów dokonane przez papieża Grzego­rza, wobec braku precyzyjnej notacji muzycznej w tym czasie, ograniczyło się z konieczności przede wszystkim do tekstów śpiewów.

Chorał gregoriański to wspólne określenie dla bardzo licznej grupy śpie­wów Kościoła rzymskokatolickiego, ściśle związanych z liturgią. W związku z tym chorał gregoriański obejmuje:

— liturgię mszalną,

— liturgię pozamszalną w postaci nabożeństw odprawianych o róż­nych (ale stałych) porach dnia.

Nazwa „chorał gregoriański" mogła pojawić się dopiero w VII wieku, ponieważ pontyfikat Grzegorza I Wielkiego obejmował lata 590-604. Do tego czasu używano nazwy cantus romanus, czyli 'śpiew rzymski', podkre­ślając w ten sposób nierozerwalną więź chorału z Kościołem rzymskim.

Śpiew rzymski nie był jedyną formą śpiewu liturgicznego w Kościele zachodnim. Oprócz niego istniały inne gałęzie chorału, m.in. medio­lański, galijski i mozarabski. Ich nazwy wyraźnie wska­zują na lokalną proweniencję i wpływy. Śpiew mediolański wykształcił się w diecezji mediolańskiej. Jest on nazywany również śpiewem am-brozjańskim, jako że jego zasady sformułował w IV wieku św. Ambroży. Śpiew galijski (inaczej gallikański) kultywowany był głównie w V i VI wieku we Francji (Prowansja i przyległe do niej tereny).

Śpiew moza­rabski (inaczej wizygocki) rozwinął się w Hiszpanii, gdzie kultywowany był w okresie od V do IX wieku. Uznanie centralnego zwierzchnictwa Rzymu oraz rozwój notacji muzycznych przyniosły w konsekwencji do­minację i rozpowszechnienie chorału rzymskiego na terenie całego Ko­ścioła zachodniego. Chorał rzymski, czyli gregoriański, wchłonął z kolei wiele różnych elementów wykształconych na gruncie obrządków: medio­lańskiego, galijskiego i mozarabskiego. Pomimo dominacji chorału rzym­skiego obrządki lokalne zachowały w następnych wiekach żywotność, choć w znacznie mniejszym stopniu i w niektórych tylko wybranych ośrodkach — najczęściej tam, gdzie tkwiły ich korzenie.

Podobne prace

Do góry