Ocena brak

Geneza i sens organizacji przedsiębiorstwa

Autor /Aloma Dodano /31.03.2011

 

Przedsiębiorstwo jest wytworem jednostki lub zbioru jednostek, powołanym przez nie do realizacji ich celów gospodarczych. Jeżeli powołanie przedsiębiorstwa wymaga wynajęcia ludzi, to jego utworzenie powołuje do życia pewną formę organizacji społecznej. Organizacja ta powstaje wtedy, gdy przedsiębiorca lub ich zbiór nie może osiągnąć zamierzonych celów pojedynczo lub w ramach własnego zbioru. W genezie przedsiębiorstwa nie ma ono innych celów jak tylko te, które przyświecały jego założycielom i które w identyczny lub zmodyfikowany sposób są kontynuowane przez ich sukcesorów. W tym kontekście mówienie o celu przedsiębiorstwa (organizacji) może mieć tylko charakter metaforyczny lub grzeszy antropomorfizmem.

Centralną postacią każdej organizacji gospodarczej jest pojedyncza lub zbiorowa osoba przedsiębiorcy. Jego cele, interesy i preferencje nadają sens istnieniu organizacji oraz zasadom i strukturom jej funkcjonowania. Przedsiębiorca nie jest oczywiście kreatorem organizacji i nie tworzy jej ex nihilio (z niczego). Jest on raczej architektem-budowniczym, wykorzystującym będące w jego dyspozycji zasoby ekonomiczne: te, które posiada i te, które potrafi zaangażować. Przekształca istniejącą rzeczywistość gospodarczą, wzbogacając ją o nowe instytucje, formy i obszary działania.

Przedsiębiorca indywidualny lub zbiorowy, by mógł wystąpić w tej roli musi być właścicielem lub dysponentem podstawowych zasobów ekonomicznych i posiadać zdolność ich produktywnego wartościotwórczego uruchamiania. Warunkiem powstania przedsiębiorstwa jako organizacji społecznej jest istnienie będących w dyspozycji zasobów ludzkich oraz popyt na ich siłę roboczą. To popyt przedsiębiorców na siłę roboczą kreuje dwie istotne role społeczne: przedsiębiorcy-pracodawcy i pracownika-pracobiorcy. Role te nakładają na pełniące je osoby pewne wymagania. Pracodawca musi być właścicielem (dysponentem) czterech j zasobów ekonomicznych. Zasoby te obejmują:

  • specyficzne predyspozycje fizyczne, intelektualne i wolicjonalne;

  • przedmioty materialne (kapitał rzeczowy);

  • środki pieniężne (kapitał finansowy);

  • zasoby ludzkie.

 

Pracownik natomiast winien: 1) posiadać fizyczne i intelektualne zdolności, które określają jego wartość użytkową dla pracodawcy; 2) podjąć decyzję o gotowości świadczenia usługi pracy, na którą zgłasza popyt pracodawca

Według Stonera: „Organizacja jest układem wielu wzajemnie się przenikających, jednoczesnych stosunków, dzięki którym ludzie pod kierownictwem swoich menedżerów dążą do osiągania wspólnych celów”. Pokażemy dalej, że sprawa określania i realizacji celów nie jest taka prosta, a organizacja jest terenem ścierania się różnych celów i interesów. Rozsądniej jest przyjąć, że organizacja realizuje cele grupy mającej nad nią kontrolę, w której skład wchodzą właściciele (akcjonariusze) i - będący ich agentami – menedżerowie.

Cele organizacji nie powinny być utożsamiane z ich funkcjami na rzecz otoczenia (np., że celem fabryki odzieży jest szycie ubrań). Podstawowym celem większości organizacji biznesowych jest zapewnienie przetrwania i rozwoju, a zysk jest istotnym warunkiem realizacji tego celu.

Z naszego punktu widzenia trzeba przyjąć behawioralną teorię firmy, którą cechuje:

  • negacja wizji firmy, która realizuje jeden cel – rzeczywiste cele są zmienne w czasie i stanowią wypadkową celów różnych członków organizacji,

  • uznanie ograniczonej racjonalności decyzji menedżerskich – akceptuje się każde zadowalające (a niekoniecznie optymalne) rozwiązanie

Gareth Morgan autor książki Obrazy organizacji ukazuje całą złożoność świata organizacji, podkreślając, że „Organizacje są wieloma rzeczami jednocześnie!” Przedmiotem książki są różne aspekty rzeczywistości organizacyjnej ukazane w postaci szeregu metafor. Jej celem jest ukazanie możliwości odczytywania i rozumienia organizacji w oparciu o pewną liczbę przyjętych za oczywiste obrazów (metafor), zwłaszcza zaczerpniętych z mechaniki i biologii. Metafory używamy zawsze wtedy, kiedy usiłujemy zrozumieć jakiś fragment rzeczywistości za pomocą innego jej fragmentu. Istotną cechą metafory jest to, że zawsze daje ona pewien rodzaj jednostronnego poglądu na daną sprawę.

Organizacje są złożonymi i pełnymi paradoksów zjawiskami, które można rozumieć na wiele różnych sposobów. Nierzadko mówimy o organizacjach tak, jak gdyby były one maszynami przeznaczonymi do osiągania z góry wyznaczonych celów, które powinny działać gładko i efektywnie. Istnieją jednak inne metafory organizacji, które wykorzystane łącznie pozwalają nam zrozumieć lepiej złożony i pełen paradoksów charakter życia organizacji. Treść tego wykładu opiera się na wybranych metaforach opisywanych w wymienionej książce, to znaczy: „organizacje jako maszyny”, „organizacje jako organizmy”, „organizacje jako systemy polityczne” i „organizacje jako narzędzia dominacji”.

Podobne prace

Do góry