Ocena brak

GENEWA

Autor /Nikita Dodano /04.10.2012

Franc. Genève, niem. Genf, wł. Ginevra, miasto
i dawne bpstwo w Szwajcarii, największe w E u r o p i e centrum
ekumenizmu i międzynar. organizacji.

1. M i a s t o - Początkowo była t u celt. osada Allobrogów,
ufortyfikowana 58 prz.Chr. przez Juliusza Cezara; w V w.
opanowali G. królowie Burgundu, od 534 Frankowie; w końcu
IX w. ponownie należała do Burgundu i 1032 weszła wraz
z nią do t e r y t o r i um cesarstwa rzym.-niem.; bpi G. otrzymali
wówczas od cesarza pełną władzę nad miastem; 1162 ces. Fryderyk
I Barbarossa nadał im tytuł książąt. W XI w. przybyli
do G. benedyktyni, w 2. p o ł . XIII w. dominikanie, franciszkanie
i templariusze, a w XV w. augustianie i klaryski; 1368 bp
Guilielm de Marcossay założył w G. akademię.

Od XIII w.
rywalizowali o zwierzchnictwo polit, nad G. władcy sabaudzcy,
którzy 1401 nabyli księstwo G. i 1422 otrzymali inwestyturę
ces.; odtąd bpi G. pochodzili przeważnie z dworu sabaudzkiego;
1526 G. sprzymierzyła się z Fryburgiem i Bernem,
chcąc uniezależnić się od zwierzchnictwa Sabaudii; 1536 r a d a
miejska G. pod wpływem G. —» F a r e l a ogłosiła przyjęcie protestantyzmu;
sprowadzono J. —» Kalwina, który w kościele katedralnym
głosił systematycznie konferencje bibl. (—» genewskie
katechizmy) i wkrótce G. została głównym c e n t r um reformacji
(zw. Rzymem p r o t e s t . ) ; 1556-59 wśród ang. zwolenników
Kalwina działał w G. także J. —» Knox; 1558 założono
akademię kalwińską - od 1559 uniwersytet, którego r e k t o r em
(po śmierci Kalwina) został 1564 T. —> Beza; po odwołaniu —»
Edyktu nantejskiego (1685) G. stała się miejscem uchodźców
rei. (m.in. przybyło z Francji ok. 10 000 hugenotów); t e o r i e
wolnościowe głosił tu w XVIII w. J.J. Rousseau; 1798-1813
G. j a k o siedziba d e p a r t a m e n t u Leman była pod władzą Francji;
po odzyskaniu 1814 niepodległości przystąpiła 1815 do
Helweckiej Konfederacji.

Od 2. poł. X I X w. G. stała się siedzibą
międzynar. organizacji, m.in. od 1863 — Czerwonego
Krzyża, 1919-46 Ligi Narodów, obecnie Eur. Biura O N Z oraz
organizacji społ. i k o ś c , a także miejscem międzynar. spotkań
(—» genewskie konwencje) i konferencji. Ośrodkiem ruchu
ekum. została G. po I wojnie świat. (—» Praktyczne
Chrześcijaństwo, —> Wiara i U s t r ó j ) , od 1948 jest siedzibą —»
Ekumenicznej Rady Kościołów (w pobliżu G. znajduje się —»
Bossejski Instytut E k u m . ) ; 1975 powstał w Chambésy k. G.
ekumeniczny ośrodek prawosł., podległy patriarsze Konstantynopola;
10 VI 1969 odwiedził G. pap. Paweł VI, a 15 VI
1982 i 12 VI 1984 - p a p . Jan Paweł I I .

Do zabytków sztuki sakr. w G. należą: rom.-got. katedra
św. Piotra z XII-XIV w. (zbudowana na miejscu 2 kościołów
wczesnochrześc. z IV i VI w., restaurowana 1878 z neoklasycystyczną
fasadą z XVIII w.) oraz got. kościoły - św. Marii
Magdaleny z XIV-XV w. (na miejscu kościoła z VII w . ) , św.
Germana z X I V w. (na miejscu kościoła z IV w.) i św. Gerwazego
z X I V w. W 1909-17 rzeźbiarze Paul Landowski i Henri
Bonchard wznieśli pomnik zw. Murem reformacji, przedstawiający
głównych reformatorów (Farela, Kalwina, Bezę i
Knoxa), a także kilku dobrodziejów reformacji (m.in. księcia brandenburskiego Fryderyka Wilhelma, króla franc. Henryka
IV i księcia siedmiogrodzkiego Istwana Bocskaya).

2. B i s k u p s t w o - Pierwszymi chrześcijanami przybyłymi
do G. byli żołnierze rzym. z rodzinami; gmina c h r z ę ś ć istniała
tu już w II w. i zależna była od bpa w Vienne; w IV w. powstało
w G. bpstwo ( b p em został Izaak) j a k o sufr. Vienne.

Po opuszczeniu 1533 miasta przez bpa Pierre de La Baume'a
(wskutek działań, zwł. Farela) bp i k a p i t u ł a rezydowali
w Annecy; w G. zniesiono parafie i pod zarzutem bałwochwalstwa
zabroniono obchodów świąt i sprawowania kultu
kat. (pozwolenie na sprawowanie kultu uzyskali tu katolicy
dopiero 1799), a klasztory zlikwidowano. Bp —> Franciszek
Salezy rozpoczął 1599 częściową rekatolizację diecezji i założył
seminarium duch.; w wyniku k o n k o r d a t u 1801-19 G. złączona
była z diec. —> Chambćry; 1819 część t e r y t o r i um bpstwa
G. przyłączono do Lozanny (od 1821 bp nosił tytuł bpa Lozanny
i G . , od 1924 Lozanny-G. i Fryburga), a część 1822 do
diec. Annecy. Dzięki działalności franc, proboszcza Jeana
François Vuarina o t w a r t o 1803 w G. kat. kościół św. Germana;
1852-57 zbudowano neogot. bazylikę N o t r e - D a m e , a 1866
cerkiew prawosławną.

W 2. poł. XIX w. wskutek poparcia
przeciwników Kościoła kat. przez radykalny rząd Antoine
C a r t e r e t a (1870-79) część katolików stworzyła Kościół starokat.
z własnym bpem; gdy pap. Pius IX mianował 1873 bpa G.
Mermiłlonda apost. wikariuszem w G., władze miasta sprzeciwiły
się jego pobytowi w G. (rezydował w Ferney, a 1883 został
b p em Lozanny); uniezależnienie 1907 Kościoła od państwa
wpłynęło na wzrost liczby katolików; 1930 w kantonie G.
było 75 000 katolików, 1950 - 83 780 (97 877 p r o t e s t a n t ó w ) ,
1960 - 118 990 (118 000 protestantów), a 1980 - 180 000
(120 000 p r o t e s t a n t ó w ) ; miasto ma p o n a d 20 kat. parafii; 1986
powstał w G. pierwszy klasztor kontemplacyjny Wspólnoty
św. Jana Ewangelisty (liczący 7 zakonników, w tym 3 kapłanów);
1987 władze miasta wyraziły zgodę na rezydowanie w
G. bpa pomocniczego ordynariusza diec. Lozanny.

3. K o n t a k t y z P o l s k ą - Pierwsze kontakty nawiązał
Kalwin, usiłujący korespondencyjnie pozyskać dla swych poglądów
m.in. króla Zygmunta II Augusta i Mikołaja Krzysztofa
Radziwiłła zw. Czarnym; przy poparciu Radziwiłła wydano
pol. przekład kalwińskiej Biblii, zw. Biblią brzeską (—» Biblia
IV C 2); 1554 do G. przybył F. Lismanin, spowiednik
królowej Bony; 1564-1605 na akademii kalwińskiej studiował
o ok. 20 Polaków.

Do G. przybywali emigranci pol. po powstaniu
listopadowym, a po powstaniu styczniowym - gen. Józef
Hauke-Bosak, Józef Cwierciakiewicz, Zygmunt Miłkowski;
1868-90 wychodziły tu pol. czasopisma („Rzeczpospolita",
„Równość", „Przedświt", „Walka Klas"). Na uniw. genewskim
kształciło się 1880-1918 ok. 1200 Polaków, m.in. F. Znaniecki
i E. Orzeszkowa (uniwersytet uznawał, mimo zaborów,
pol. narodowość studentów, a 1905 - świadectwa m a t u r a l n e z
Polski za równoznaczne ze szwajc); profesorami byli Zygmunt
Władysław Laskowski i Leon Winiarski; w G. przebywali
m.in. S. Żeromski, H. Sienkiewicz, K. Przerwa-Tetmaj
e r , J .L Kraszewski i J. Conrad, który swe ujemne wrażenia o
jej mieszkańcach opisał w Under Western Eyes (Lo 1911; W
oczach Zachodu, Wwa 1917); powstały tu też apologijne rozważania
M. Morawskiego SJ Wieczory nad Lemanem (Kr
1896, 19841 0 ) ; pol. sekcję Association des Anciens E t u d i a n t s
de L'Université de G. prowadzili od 1932 Witold Stefański i
Halina Przyłęcka. Podczas II wojny świat, reaktywowano pol.
towarzystwo „ P o l o n i a " , którego p r e z e s em był Antoni Deryng
z Lublina, a nast. Konstanty Górski i Zygmunt Kallenbach; w
G. powstało również rei. towarzystwo pol. „ V e r i t a s " , prowadzone
przez T. Starka, a 1962 Fundacja im. Kościelskich,
przyznająca coroczne nagrody lit. młodym pol. pisarzom i poetom;
do 1968 w szkole dla tłumaczy w G. wykładano język
p o l . ; od 1975 uniw. w G. utrzymuje kontakty nauk. z KUL.

 

F. Fleury, Histoire de l'Eglise de G. depuis les temps les plus anciens jusqu'en 1802 I-III, G 1880-81; Ch. Borgeaud, Histoire de l'Université de G. L'Académie de Calvin (1559-1798), G 1900; E.J. Doumergue, La G. calviniste, G 1905; M. Besson, Recherches sur les évêchés de G., Lausanne et Sion, jusqu'au début du (fm*siècle, Fri 1906; C. Martin, Saint Pierre, ancienne cathédrale de G., G 1910; Société polonaise d'histoire Pologne-Suisse, Wwa 1938; T. Stark, G. et Pologne au cours des siècles. Almanach du Vieux G. (1952) 49-64; A. Vetulani, Nauka i nauczanie wśród żołnierzy polskich w Szwajcarii w latach 1940-1945, Przegląd Historyczno-Oświatowy 5(1962) 103-146; Université de G. Actes du IV centenaire (1559-1959). G 1963; H. Barycz, Sto lat polskich studiów i podróży kulturalnych do G. (1550-1650), PHum 9(1965) z. 4, 17-46; J. Bartkowski, Wspomnienia z powstania 1831 roku i pierwszych lat emigracji, Kr 1966; P.F. Geisendorf. Bibliographie ra'tsonnée de l'histoire de G. des origines à ¡798, G 1966; E.W. Monter, Calvins G., NY 1967; H. Naef, Les origines de la réforme à G., G 1968; L. Binz, Vie religieuse et réforme ecclésiastique dans le diocèse de G. pendant le grand schisme et la crise conciliaire (1378-1450), G 1973; A. Vetulani, Poza płomieniami wojny, Wwa 1976; J.M. Lacreuse, Un évéque à G.? Réflexions théologiques et pastorales sur l'Eglise locale. Fri 1977; A. Wybieralski, Polacy na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Genewskiego (1876-1939), Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej. Historia Nauk Biologicznych i Medycznych 19(1979) 103-172; R. Guerdon, Histoire de G., P 1981; R.P. Guillot, Histoire secrète de G., La 1982; Saint Pierre, cathédrale de G., G 1982; G. protestante en 1831. Actes du colloque tenu en commémoration des 150 ans de la création de la Société évangélique de G. et de la parution du journal ..Le Protestant" de G. (12-13 juin 1981). G 1983; R. Stauffenegger. Eglise et société. G. au XVIIe siècle I-II, G 1983-84; L. Binz, DHGE XX 422-453 (bibliogr.); G. au temps de la révocation de l'Edit de Nantes, 1680-1705, G 1985; Watykan - G. Zbiór dokumentów, Wwa 1986.

Podobne prace

Do góry