Ocena brak

Genetyczne przyczyny niedoboru wzrostu

Autor /carbonara Dodano /28.11.2013

Dzieci z konstytucjonalnie opóźnionym przebiegiem wzrostu i rozwoju, rodzinnym niedoborem wzrostu oraz wrodzonym niedoborem wzrostu stanowią zdecydowaną większość wśród wszystkich dzieci z niedoborem wzrostu (ponad połowę ogółu dzieci zgłaszających się z powodu niskorosłości).

Przeprowadzając ocenę niedoboru wzrostu w odniesieniu do wzrostu docelowego (wyliczanego na podstawie wzrostu rodziców), a nie do wartości średnich dla danej populacji, można wyodrębnić spośród wszystkich dzieci niskorosłych grupę z rodzinnie uwarunkowanym niskim wzrostem (familial short stature - FSS) oraz grupę dzieci, u których nie można postawić tego rozpoznania (non-familial short stature - nonFSS).

Rozpoznanie konstytucjonalnie opóźnionego przebiegu wzrostu i rozwoju (KOWR) stawia się po wykluczeniu somatotropinowej niedoczynności przysadki (SNP), skąpoobjawowej postaci niedoczynności tarczycy oraz hipogonadyzmu hipogonadotropowego. Szczególnie trudne jest różnicowanie konstytucjonalnie opóźnionego przebiegu wzrostu i rozwoju z somatotropino-wą niedoczynnością przysadki. U pacjentów z KOWR w okresie „ciszy przedpokwitaniowej” występuje bowiem zmniejszenie wydzielania hormonu wzrostu. Pomocny jest wywiad, z którego wynika, że u rodziców (zwłaszcza ojców) dojrzewanie płciowe było również opóźnione i że mieli oni podobny przebieg wzrastania. Ważnym elementem dla rozpoznania KOWR jest również stwierdzenie, że tempo wzrastania jest prawidłowe. Wiek kostny tych dzieci jest opóźniony. Dzieci te później rozpoczynają pokwitanie, osiągają jednak ostateczny wzrost powyżej wartości pozycji 3 centyla.

Zespół Turnera jest genetycznie uwarunkowanym schorzeniem, związanym z brakiem całości lub części materiału genetycznego jednego z chromosomów X u płci żeńskiej. U płodów płci męskiej brak jedynego chromosomu X jest cechą letalną. Dziewczynki z zespołem Turnera wykazują charakterystyczne cechy fenotypowe, z których część może ujawniać się już w okresie płodowym. Zwiększone jest ryzyko wad wrodzonych, przede wszystkim układu krążenia i układu moczowego. Prawie stałą cechą, bo dotyczącą 80-90% dziewcząt z zespołem Turnera, jest dysgenezja gonad. W okresie pokwitania nie dochodzi do prawidłowego rozwoju gruczołów sutkowych, co w początkowym okresie bywa maskowane przez odkładającą się w nadmiarze tkankę tłuszczową i nie budzi niepokoju, zwłaszcza że owłosienie łonowe pojawia się zwykle w wieku typowym dla danej populacji. W nielicznych przypadkach czynność jajników jest częściowo zachowana i niekiedy występuje wówczas prawidłowy rozwój gruczołów piersiowych, mogą też pojawić się miesiączki. Krwawienia występują zwykle jednak przez krótki okres (kilka miesięcy), a cykle tylko sporadycznie są owulacyjne.

Poważny problem stanowi w przypadku zespołu Turnera osiąganie przez nieleczone pacjentki średniego wzrostu ostatecznego około 20 cm niższego niż przeciętny wzrost dorosłych kobiet w danej populacji. Przyczyny niedoboru wzrostu w zespole Turnera są złożone i nie do końca poznane. Uważa się, że podstawową przyczyną upośledzenia wzrastania jest defekt dotyczący chrząstki wzrostowej. U pacjentek tych nie dochodzi także do pokwitaniowego skoku wzrostowego, co dodatkowo pogłębia deficyt wysokości ciała w stosunku do zdrowych rówieśniczek. Mimo że czynność przysadki w zakresie wydzielania hormonu wzrostu jest prawidłowa, stosowanie preparatów hormonu wzrostu poprawia tempo wzrastania i prognozę wzrostową leczonych pacjentek. Warunkiem skuteczności leczenia jest jednak podawanie dawek w przybliżeniu dwukrotnie większych niż w terapii substytucyjnej.

W 1997 roku odkryto, iż gen zlokalizowany w regionie pseudoautosomal-nym na ramieniu krótkim chromosomu X (Xp 22.3) odpowiada za niski wzrost w zespole Turnera. Gen nazwano SHOX (short stature homeobox). Gen ten odgrywa kluczową rolę w rozwoju szkieletu, a zwłaszcza przedramion i podudzi. U ludzi zdrowych, normalnego wzrostu, występują dwa niezmienione allele, u płci żeńskiej na obu chromosomach X, a u płci męskiej na chromosomie X oraz Y. W przypadku braku jednego z alleli, np. przy kariotypie 45,X (zespół Turnera), delecji lub mutacji allela dochodzi do upośledzenia wzrastania i nierzadko do dodatkowych objawów ze strony układu kostnego w postaci zespołu Leriego (skrócenie odcinków dystalnych kończyn, łukowate wygięcie kości promieniowej i łokciowej oraz piszczeli). Częstość niskorosłości związanych z patologią w obrębie genu SHOX, poza zespołem Turnera, szacuje się na 1:5000 urodzeń u obu płci.

 

Podobne prace

Do góry