Ocena brak

GDAŃSKA DIECEZJA

Autor /Nikita Dodano /03.10.2012

Powstała 1925 w granicach Wolnego
Miasta Gdańska (utworzonego 1920 na mocy t r a k t a t u
wersalskiego), bezpośrednio zależna od Stolicy Apost. (—» egzempcja);
od 1972 sufr. metropolii —* gnieźnieńskiej.

Początki chrześcijaństwa na terytorium d.g. łączy się z
prawdopodobną działalnością bpów J o r d á n a i Ungerà, a zwł.
św. Wojciecha; po śmierci —» Bolesława Chrobrego powróciło
tu j e d n a k pogaństwo; ostateczna chrystianizacja nastąpiła w
1. poł. XII i w XIII w.; pod względem administracyjno-kościelnym
ziemie te podlegały kolejno biskupstwom —» kołobrzeskiemu
i -» kruszwickiemu, diecezjom -» włocławskiej i
—* chełmińskiej, a część wsch. wchodziła w skład diecezji —»
pomezańskiej i —» warmińskiej; niezwykle silne były t u t a j , a
zwł. w —» Gdańsku, wpływy —» reformacji.

W granicach Wolnego
Miasta G d a ń s k a znaleźli się niem. i pol. katolicy, którzy
podlegali jurysdykcji bpów chełmińskiego i warm, (katolicy
pol. chcieli nadal należeć do diec. chełmińskiej, a niem. opowiadali
się za włączeniem do diec. warmińskiej); petycje do
Stolicy Apost. o wyjęcie tych terenów spod jurysdykcji bpa
chełmińskiego i warm, spowodowały utworzenie 1922 (dekret
em Kongr. Konsystorialnej Sanctissimus Dominus noster) administracji
apost. w granicach Wolnego Miasta Gdańska; adm
i n i s t r a t o r em apost. został bp Edward O ' R o u r k e ; w skład
administracji weszło z diec. chełmińskiej 18 parafii (35 księży
i 106 341 wiernych), tworząc dek. gdański, a z diec. warmińskiej
18 parafii (20 księży i 13 129 wiernych) j a k o dek. nowostawski.

Na mocy k o n k o r d a t u zawartego 1925 między Polską
a Stolicą Apost. uprawnienia nuncjusza apost. w Polsce objęł
y również t e r y t o r i um Wolnego Miasta Gdańska; wywołało t o
ponowne niezadowolenie katolików niem.; Stolica Apost. (po
konsultacji z bpem O'Rourke) bullą Universa Christi fidelium
cura erygowała 1925 d.g., której p a t r o n em ogłoszono Chrystusa
Króla (od 1963 jest nim św. Wojciech); katedrą został
pocysterski kościół Św. Trójcy w Gdańsku-Oliwie, a ordynariuszem
bp O ' R o u r k e , który ustanowił 7 nowych parafii i 2
pol. parafie p e r s o n a l n e ; 1931 d o k o n a n o podziału d.g. na 5 dekanatów,
a 10-12 X I I 1935 odbył się I synod d.g.; erekcja 1937
parafii personalnych Chrystusa Króla w Gdańsku i św. Stanisława
Bpa we Wrzeszczu dla Polaków (szykanowanych przez
Niemców) wywołała protesty senatu gdańskiego i kampanię
przeciw bpowi O ' R o u r k e (zwolnienie uzyskał 13 VI 1938);
b p em gdańskim został ks. Karol Maria Splett - po odrzuceniu
przez senat miasta Gdańska nominacji ks. Franciszka Sawickiego,
prof, filozofii seminarium duch. w Pelplinie. W 1939
d.g. liczyła 390 000 mieszk., w tym 3 9% katolików.

W okresie II wojny świat, z d.g. hitlerowcy zamordowali
m.in. 11 kapłanów, zniszczyli całkowicie 8 kościołów, a 10 w
50%; po zakończeniu wojny terytorium Wolnego Miasta
Gdańska wróciło do Polski; ludność niem. (głównie p r o t e s t . )
opuszczała te tereny, napływała zaś ludność pol., przeważnie
kat. ; w związku z t ym zmieniało się rei. oblicze d.g. ; remontowano
uszkodzone świątynie i przejmowano protest, zbory dla
kultu kat.; d.g. pozostała nadal w granicach byłego Wolnego
Miasta Gdańska, zajmując t e r y t o r i um 1936 km2 ;

po aresztowaniu
1945 bpa Śpletta „za szkodliwą działalność na rzecz narodu
p o l . " , diecezją kierował jako administrator apost. ks.
Andrzej Wronka, który zorganizował tu życie k o ś c , ustanawiając
m.in. 12 nowych parafii, i troszcząc się o powiększenie
liczby świątyń; po jego usunięciu (zarządzeniem władz
państw, z 26 I 1951) d.g. kierował j a k o wik. kapitulny ks. Jan
Cymanowski; 8 XII 1956 rządy objął bp Edmund Nowicki
(konsekrowany 21 IX 1954 jako bp koadiutor Sedi datus w
G d a ń s k u ) ; ordynariuszem mianowany został 7 III 1964 (po
śmierci przebywającego w RFN bpa Spletta); erygował 4
nowe parafie i utworzył szósty dekanat, a 1957 założył semin
a r i um duch. w Gdańsku-Oliwie, którego prowadzenie powierzył
misjonarzom św. Wincentego; od 1957 ukazuje się
„Miesięcznik Diecezjalny Gdański"; pierwszy powojenny
Schematyzm diecezji gdańskiej wy'dano 1958 (nast. 1969, 1975,
1980); od 1975 seminarium duch. w Gdańsku wydaje rocznik nauk. „Studia G d a ń s k i e " , natomiast kuria biskupia wydaje od
17 X 1982 dwutygodnik —» „Gwiazda M o r z a " .

Po śmierci bpa
Nowickiego (10 III 1971) zarządzał d.g. j a k o wik. kapitulny
bp pomocniczy (od 1958) Lech Kaczmarek, który 1 XII 1971
został ordynariuszem; 17 IV 1972 b p em pomocniczym został
ks. Kazimierz Kluz (zginął w wypadku 5 XII 1982); 1973 bp
Kaczmarek przeprowadził II synod d i e c , który miał za zadanie
unowocześnienie duszpasterstwa wg zaleceń Soboru Wat.
I I ; 1976 została wznowiona działalność Biskupiego Sądu
Duch. w Gdańsku, a 1978 ustanowiono kapitułę katedralną
( p r z e d t em zadania kapituły spełniali konsultorzy d i e c , powołani
1926 przez bpa O ' R o u r k e i jego następców), utworzono
Diec. Radę Duszpast., Gdańskie Tow. Nauk. (przy seminarium
duch.) i Studium Pastoralne; bp Kaczmarek erygował 3
nowe dekanaty i 22 parafie. Po j e go śmierci (31 VII 1984) ordynariuszem
został bp pomocniczy (od 1983) Tadeusz Gocłowski
CM, a b p em pomocniczym Stolica Apost. mianowała
1985 ks. Zygmunta Pawłowicza; w tym też r o k u powołano do
istnienia Gdański Instytut dla Katolików Świeckich.

Przed II wojną świat, w d.g. byl tylko 1 dom zak. pallotynów
z 4 księżmi; 1986 domy zak. mieli: cystersi, dominikanie,
franciszkanie konwentualni, jezuici (2 domy), kapucyni, karmelici,
misjonarze św. Wincentego a Paulo, oblaci, pallotyni
(2 domy), reformaci, saletyni, salezjanie, zmartwychwstańcy i
bracia szkolni - razem 16 domów z 87 księżmi i 23 braćmi
zak.; 1939 w d.g. było 6 zgromadzeń zak. żeńskich, mających
13 domów i 167 sióstr, a 1986 domy zak. miały tu antonianki,
benedyktynki misjonarki, dominikanki, siostry Najświętszej
Duszy Chrystusa Pana (2 domy), elżbietanki (4 domy), franciszkanki
Rodziny Maryi (2 domy), franciszkanki służebnice
Krzyża, franciszkanki od pokuty i miłości c h r z ę ś ć , karmelitanki,
siostry MB Miłosierdzia, nazaretanki, pallotynki (4
domy, w tym d om prowincjalny), serafitki (5 domów), służebniczki
dębickie i Starowiejskie, szarytki, siostry wspólnej pracy
od Maryi Niepokalanej (3 domy), zmartwychwstanki, córki
Maryi Niepokalanej i siostry Instytutu Szensztackiego - razem
38 domów z 215 siostrami.

Diecezjalnym s a n k t u a r i um jest kościół i kaplica w Gdańsku-
Świętym Wojciechu (wg tradycji miejsce męczeńskiej
śmierci Wojciecha Bpa); do sanktuariów maryjnych zalicza
się bazylikę Wniebowzięcia NMP w Gdańsku, kaplicę w Matamblewie
na t e r e n i e par. MB Nieustającej Pomocy w Gdańsku-
Brętowie, par. kościół Wniebowzięcia NMP w —> Trąbkach
Wielkich, kościół par. św. Apostołów P i o t r a i Pawła w
Gdańsku, bazylikę św. Mikołaja w Gdańsku, kościół par. św.
Katarzyny w Gdańsku i kościół par. św. Józefa w Gdańsku;
ośrodkiem pielgrzymkowym jest także kościół par. w Mątowach
Wielkich (miejsce urodzenia bł. —» D o r o t y z Mątowów).

W 1985 d.g. liczyła 636 000 mieszk., w tym ok. 621 000 katolików
(łącznie z małą wspólnotą o r m . ) , 9 dekanatów, 87 parafii,
5 samodzielnych wikariatów, 24 kościoły filialne i 3 rekt
o r a l n e , 11 kościołów zak. nieparafialnych, 195 księży diec. i
87 zak.; w wyniku podziału adm., dokonanego w sierpniu
1986, d.g. liczyła 12 dekanatów, 93 parafie i 1 wikariat; na terenie
d.g. jest również ok. 2000 prawosławnych, 680 ewangelików,
60 baptystów, 20 metodystów i 20 muzułmanów.

 

F. Steffen, Die Diözese Danzig, ihr erster Bischof Edward Graf O'Rourke und ihre Kathedralkirche zu Oliva, Dg 1926; R. Stachnik, Die katholische Kirche in Danzig, Mr 1959; A. Baciński, Pierwszy biskup gdański Edward O'Rourke, MDG 6(1962) 157-167; tenże. Wizerunki maryjne szczególnie czczone w d.g., MDG 6(1962) 386-399; F. Wothe, Die Kirchen der Diözese Danzig, H 1963; A. Baciński, Dzieje d.g. w ostatnim XX-leciu, NP 22(1965) 150-182; R. Stachnik. Danziger Priesterbuch, Hi 1965; F. Wothe, Carl Maria Splett, Bischof von Danzig. Leben und Dokumente. Hi 1965; E. Myczka, Z dziejów walki o wiarę i polskość na Pomorzu Gdańskim pod zaborem praskim. Studia Gdańskie 2(1967) 7-37; H. Neumeyer, Bibliographie zur Kirchengeschichte von Danzig und Westpreussen, Leer 1967; A. Baciński, Zarys dziejów ziemi i d.g., SzmGd 24-106; E. Piszcz, Sprawa nominacji księdza Franciszka Sawickiego na biskupa d.g. w 1938 roku, SPelp 1(1969) 39-48; A. Drzycimski, Polityczne ito powstania d.g., ŻM 25(1975) z. 5. 13-23; E. Kleinen, Status prawny d.g. 1945-1964, Lb 1975 (mpsBKUL); tenże, Antypolskie zarządzenia biskupa gdańskiego Karola Spletta w świetle prawa publicznego i kanonicznego, MDG 20(1976) 81-96; R. Marek, Kościół rzymsko-katolicki wobec Ziem Zachodnich i Północnych, Wwa 1976; Statuty 11 Synodu Gdańskiego, Gd 1976; A. Żebrowski, Z historii d.g., ChS 8(1976) z. 1, 64-72; E. Kleinert, Administrator apostolski d.g., MDG 21(1977) 79-97; A. Drzycimski, Polacy w Wolnym Mieście Gdańsku (1920-1933). Polityka senatu gdańskiego wobec ludności polskiej, Wr 1978; E. Kleinen, Wikariusz kapitulny d.g. 1951-1956, Studia Gdańskie 3(1978) 137-162; H. Polak. Szkolnictwo i oświata w Wolnym Mieście Gdańsku (1920-1939). Gd 1978; M. Plenkicwicz. Kościół katolicki w Wolnym Mieście Gdańsku 1933-1939. Bd 1980; W. Szulist, Historiografia d.g.. Studia Gdańskie 4(1980) 223-245; AnPont 1986; W. Lauer, D.g. w 1985 r. (w roku swego sześćdziesieciolecia), Gwiazda Morza 4(1986) z. 8. 4-5, z. 17. 2.

Podobne prace

Do góry