Ocena brak

GDAŃSK i literatura

Autor /jolka01 Dodano /21.02.2012

GDAŃSK, miasto woj., port morski nad Zatoką Gdańską, u ujścia Wisły Martwej. Powstał w IX lub na pocz. X w. W źródłach pisanych po raz pierwszy pojawia się pod r. 997 jako urbs Gyddanzyc w Żywocie św. Wojciecha. Siedziba książąt gdańsko-pomorskich. W okresie rozbicia dzielnicowego znaczna niezależność, zwł. za panowania Świętopełka. Od XIII w. miasto było członkiem Hanzy o rozległych kontaktach handlowych. Prawa miejskie 1236 (lubeckie) i 1343 (chełmińskie). Opanowany przez Krzyżaków 1308, w 1454 wrócił do Rzplitej. Dzięki przywilejom za zasługi w wojnie trzynastoletniej G. wyrósł wkrótce na potężne emporium handlowe, jedno z najludniejszych i najbogatszych miast ówczesnej Polski, którego samorząd dbał również o rozwój oświaty, literatury, sztuki i nauki.

W XIII-wiecznym G. głównymi ośrodkami kultury były opactwa cystersów i dominikanów i z tego przeważnie kręgu pochodzą także najstarsze zabytki pisane, m. in. dwa epitafia poświęcone Świętopełkowi. W XIV w. spośród istniejących w G. szkół szczególne znaczenie miała szkoła Mariacka i zgromadzona przy niej pokaźna biblioteka (oficjalny dokument fundacyjny 1413). Pierwsza krótkotrwała drukarnia K. Baumgarta istniała tu 1498-99, stałą oficynę założył 1538 -» F. Rhode, dając początek dynastii drukarzy gd.; jako oficjalna, choć nie potwierdzona dokumentem, oficyna Rady Miejskiej (radziecka), drukarnia ta przeżywała rozkwit 1564-1602 za czasów J. Rhodego. Tłoczyła wiele druków pol., m. in. pierwszy drukowany w G. kancjonał pol. w narzeczu kaszubskim Duchowne piesnie (1586). Wychodziły stąd dzieła wielu humanistów z Pomorza Gd. i Warmii, m. in. A. Aurifabera, W. Gnapheusa, H. Moliera, A. Cureusa, M. Retella, J. Kuchlera, M. Laubana. Do druku dostawały się także dzieła reformacyjne, nie dopuszczano jednakże do polemicznych ataków. W1558, po ogłoszeniu przez Zygmunta Augusta tolerancyjnego edyktu rei., staraniem Rady Miejskiej powstała tu protest, szkoła średnia typu humanist., po reorganizacji 1580 przekształcona w Gdańskie Gimn. Akademickie, przysposabiające młodzież do studiów uniwersyteckich. W 9 lat później wprowadzono lektorat języka pol., który objął J. Rybiński. W 1596 przy gimn. otwarta została Biblioteka Rady Miejskiej.

Zapoczątkowana księgozbiorem markiza G.B. d Orii, stała się niebawem największą tego typu placówką w G. Poezję gd. reprezentowali w XVI i pocz. XVII w., m. in. J. Dantyszek, Cureus, Rybiński i Molier, który jako kolejny rektor gimn. zorganizował teatr szkolny, wystawiając w nim gł. rzym. komedie oraz dramaty religijne. Zezwoleń na dawanie przedstawień udzielano również rzemieślnikom oraz goszczącym tu komediantom ang. i in. trupom wędrownym. W końcu stulecia popularny był zwyczaj wystawiania komedii z okazji wesel w domach patrycjuszowskich. W XVII w. spotężniało gdańskie życie umysłowe, gimn. akad., zw. Athenae Gedanenses, stanowiło znaczny, skoncentrowany ośrodek życia lit. i naukowego. Na polu filozofii zabłysnął B. Keckermann, arystotelik, autor szeregu podręczników szkolnych. Śladem jego poszli A. Pauli, A. Hojer, J. Neufeld oraz H. Nicolai, uczony o bogatym i szczególnie cenionym dorobku. Interesowano się, zwł. pod koniec wieku, Kartezjuszem i Spinozą, których poglądy, popularne gł. w kołach lekarsko-prawniczych, miały także przeciwników, m. in. pierwszego zwalczał J.K. Rosteuscher, drugiego J.G. Molier. Spory teol.-filoz. toczyli rektorzy: J. Botsack, J. Maukisch i S. Schelwig. Na polu retoryki pracowali oficjalni mówcy gimn.: J. Mochinger, autor dzieła Idea oratoris boni, komentator mów Cycerona i traktatu De oratore, oraz J.P. Titius, poeta i tłumacz zaprawiający młodzież do wystąpień oratorskich, po nim podjął te zadania K. Behr. Zajmowano się filologią, na wysokim poziomie stała greka, hebraistyka. Szczytowym osiągnięciem historiografii gd. była Historia rerum Prussicarum (1592) K. Schiitza, dzieje miasta spisał R. Curicke, mnożyły się kroniki. W nauce prawa zaznaczyli się: K. Riccius, P. Oelhaf, M. Falck, J. Nixdorff, Ch. Rosteuscher, J. Schultz-Szulecki. Głośne były nazwiska astronoma J. Heweliusza, matematyka P. Krugera oraz W. Eichstadta, prof. matematyki, fizyki, astronomii, medycyny i autora dzieł z tych dziedzin. W poezji gd. tego okresu brakowało wybitnych talentów, przeważały mało pomysłowe utwory okolicznościowe. Wyjątek stanowiła twórczość przybysza ze Śląska M. Opitza, syndyka W. Fabriciusa i Titiusa. Życie teatralne G. w XVII w. wzbogaciło się o przedstawienia pol. kolegium jezuickiego, które powstało na przedmieściu Stare Szkoty (oficjalne otwarcie 1621). Wystawiano tu obok sztuk rei. utwory pisarzy starożytnych, często w języku polskim. W 1643 powstała w G. Tragedia o bogaczu i Łazarzu, zawierająca ciekawe intermedia kaszubskie. Rozwijające się drukarstwo gd. zyskało 1605 nast. oficynę, zał. przez W. Guilemothana, która po przejęciu 1608 przez A. Hiinefelda stała się poważną konkurencją drukarni Rhodego. Tłoczyła druki dla poł. różnowierców, gł. kalwinów, liczne polonica, m. in. Biblię gdańską (1632), podręczniki, prace profesorów gimnazjum. W 1619 drukarnię Rhodów nabył J. Rhete, rozpoczynając blisko wiekowe panowanie swojej rodziny w oficynie radzieckiej (oficjalny przywilej 1629). Wychodziły stąd druki urzędowe, dysertacje, programy szkolne, wiele dzieł autorów pol. lub Polski dotyczących. Duża liczba różnego rodzaju poloników, wydawana w tutejszych drukarniach, była jednym z przejawów zrozumienia i zainteresowania miasta dla spraw pol. kultury, instytucji, nauczania języka pol.; większość podręczników i czytanek do nauki wydrukowano w G. Wygłoszona 1589 mowa Rybińskiego O godności i użyteczności języków, w szczególności języka polskiego zainspirowała szereg dalszych prac z tego zakresu, m. in. M. Volckmara, J. Gulińskiego, J. Łaganowskiego, J.K. Woyny, A. Waszety, J. Monety. Nakładca i „królewski bibliopola" J. Forster wydał w G. 1643-60 wiele dzieł autorów pol.: S. Orzechowskiego, K. Warszewic-kiego, Jakuba Sobieskiego, J. Ossolińskiego, Ł. Opalińskiego, P. Piaseckiego i innych.

W XVIII w. przygasło znaczenie gimn. gdańskiego; ruch nauk. koncentrował się gł. w dwóch towarzystwach: Societas literaria (1720) i Societas physicae experimentalis (1743). Pierwsze z nich, nietrwałe i rygorystyczne, zajmowało się szczególnie zagadnieniami moralnymi, drugie, skupiające zwł. lekarzy i przyrodników, rozwijało prace w zakresie nauk ścisłych; utrzymywało kontakty z zagranicą i publikowało od 1747 rozprawy swych członków. Wychodziły one, podobnie jak znaczna część druków gdańskich, gł. z drukarni radzieckiej, kierowanej przez kolejnych właścicieli - Stollów (1695-1724) i T.J. Schreibera (1724—78), największego, obok księgarza J.M. Knocha, wydawcy tego okresu. Z ich usług korzystali luminarze ówczesnej nauki gd.: M. Hanow, G. Lengnich, J.F. Breyn, J. Klein, D. Gralath. Nadal żywe zainteresowanie budziły wszelkie sprawy i publikacje polskie. Jednym z czyn-niejszych propagatorów języka pol. był J.G. Guzowiusz, nauczyciel gimn. i kaznodzieja pol. gminy ewangelickiej w G. Pierwsze czasopismo nauk. „Polnische Bibliothec" (1718-19), wyd. przez Lengnicha, ogłaszało recenzje dzieł pol. i rozprawy dotyczące dziejów narodowych. Uczony ten wydał także 1749 kronikę Wincentego Kadłubka i (po raz pierwszy) Kronikę Galla. Książki pol. trafiały częstokroć do bibliotek prywatnych, których w XVIII w. było w G. 250, a ich zawartość znana jest częśc. z zachowanych katalogów, częśc. zaś z inwentarzy spadkowych odnotowanych w księgach ławniczych. Tradycje teatr, podtrzymywała (działająca także później) trupa rodzeństwa Schuch, dając liczne przedstawienia w budynku dawnej Szkoły Szermierczej; 1797 występowała tu trupa teatr. T. Truskolaskiego. W 1801 wzniesiono specjalny budynek, w którym prezentowała m. in. Krakowiaków i Górali trupa teatru nar. z W. Bogusławskim, goszcząca w G. 1811.

 G. pod panowaniem prus. (1793-1806, 1815-1920) utracił znaczenie, jakim cieszył się pod berłem królów polskich; zszedł do roli drugorzędnego miasta prowincjonalnego o charakterze urzędniczo-wojskowym. Polskość była w nim systematycznie tłumiona i zacierana. W 1 poł. XIX w. jednym z jej reprezentantów i żarliwych obrońców (wykłady, publikacje, działalność wydawn.) był K.C. Mrongowiusz, ostatni lektor języka pol. w Gdańskim Gimn. Akad., zlikwidowanym 1817. Mimo nacisku germanizacyjnego polscy mieszkańcy G. tworzyli, zwł. od Wiosny Ludów, własne różnorodne organizacje. Do najaktywniejszych należało „Ogniwo" (1876-1901), które skupiało znaczną część miejscowej inteligencji; miało własną bibliotekę, organizowało odczyty, urządzało z powodzeniem spektakle teatr., wystawiając m. in. Dziadów cz. 111 (1879) i cz. IV (1880), utwory Słowackiego, Fredry, Korzeniowskiego, W.L. Anczyca, Bałuckiego. Druki pol., m. in. prace Mrongowiusza, F. Ceynowy, wydawały w G. do 1891 oficyny niem. (D.L. Wedel, T. Bertling, A.W. Kafemann, H.F. Boening). Drukarnię pol. założył 1891 B. Milski, wydawca m. in. Krzyżaków i Trylogii Sienkiewicza (1893-1900), a w 4 l. później następną uruchomił aktywny działacz Polonii gd. - J. Czyżewski. W 1891 ukazała się zasłużona dla polskości Gazeta Gdańska" (od 1905 miała dod. w narzeczu kaszubskim Drużba"). Przejściowo ukazywał się w G. „Gryf" (1912, red. F. Kręcki). Tu w 1912 odbył się pierwszy zjazd organizacyjny Młodokaszu-bów, a w 1913 Majkowski założył w Sopocie Muzeum Kaszubsko-Pomorskie.

W Wolnym Mieście G. (1920-39) ludność pol. miała zagwarantowane korzystniejsze niż poprzednio warunki rozwoju. Oparciem był Komisariat RP i Gmina Pol., różne instytucje gosp. i handl., organizacje społ.-kult., po części własne szkolnictwo, nad którym pieczę (w większości) sprawowała Pol. Macierz Szkolna (zał. 1921). Dla rozwoju kultury pierwszorzędne znaczenie miały zał. 1922 Gimn. Polskie oraz Tow. Przyjaciół Nauki i Sztuki (TPNiS). Z instytucjami tymi związana była m. in. działalność polonisty W. Pniewskiego, filologa i literata E. Jędrkiewicza (od 1928), botanika, literata i korespondenta „Kuriera Warsz." - A. Czartkowskiego. Pod red. Pniewskiego ukazywała się w G. (1931-34) seria IV „Gryfa". Z inicjatywy M. Dragana 1927 powołano organ TPNiS -Rocznik Gdański (t. 1-12 1927-38), który skupiał pióra miejscowe i zamiejscowe, kładł nacisk na ukazywanie hist. związków G. z Polską, zamieszczał prace dotyczące dziejów lit. i kultury obycz., umysłowej, artyst. (S. Bodniak, S. Helsztyński, Ł. Kurdybacha, Pniewski, R. Pollak). Nakładem TPNiS ukazały się: w serii Biblioteka Gdańsko-Pomorska antologia Morze polskie i Pomorze w pieśni (w oprać. Pniewskiego 1931) i M. Borzymowskiego Morska nawigacya do Lubeka (1938), wyd. z prwdr. przez Pollaka, w serii zaś Studia Gdańskie Kurdyba-chy Stosunki kulturalne polsko-gdańskie w XVIII w. (1937) oraz Pniewskiego Język polski w dawnych szkołach gdańskich (1938). Opublikowano również S. Przybyszewskiego Listy, wyd. przez S. Helsztyńskiego (t. 1-2 1937-38). Jednym ze źródeł zainteresowania Przybyszewskim była jego działalność w G. 1920-24 i żywy udział w walce o pol. szkołę. W1923-35 mieszkała tu także córka pisarza, Stanisława, i tutaj powstała większość jej utworów. Literaturę pol., szczególnie romant., popularyzował poeta i krytyk J. Pietrzycki. Podobną działalność 1920-24 uprawiali związani z miejscową prasą dziennikarze i publicyści - W. Zabawski i J. Smotrycki (Jotes), który pisał także poezje i był reżyserem sztuk wystawianych przez Koło Miłośników Sceny (1922-31). Wychodziła w dalszym ciągu (do 1939) „Gazeta Gdańska", zmieniając kilkakrotnie wydawców. Ponadto 1919-23 ukazywał się „Dziennik Gdański", red. początkowo przez A. Majkowskiego, i „Kurier Gdański" (1923-25). Tygodniowym dodatkiem lit. wymienionych trzech gazet było „Pomorze" (1921-25). W Sopocie malarz M. Mokwa wydawał 1925-27 miesięcznik artyst.-lit. „Fale". Jednym z aktywniejszych drukarzy tego okresu był J. Kwiatkowski, którego oficyna (nabyta 1913 od Spółki „Gazeta Gdańska") stała się najważniejszym pol. przedsiębiorstwem typograficznym p.n. Drukami Gdańskiej. Wychodziły stąd m. in. książki dla ludu, kalendarze, śpiewniki a także wydawnictwa TPNiS. Żywa działalność gd. Polonii napotykała, zw. w 1. trzydziestych na coraz ostrzejsze szykany ze strony Niemców. Systematycznie ograniczano i naruszano prawa ludności pol., a rok 1939 przyniósł całkowitą zagładę wszystkiemu co polskie. G. włączony do III Rzeszy, stał się gł. miastem nowo utworzonej prowincji Danzig-Westpreussen.

Przywrócony Polsce 1945, jest obecnie rozwijającym się dynamicznie portem i jednym z największych w kraju ośrodków nauki, kultury, sztuki. Działa tu siedem szkół wyższych w tym Uniwersytet Gd. (powstały z działających tu poprzednio przez 25 lat WSP i WSE), placówki PAN, Gdańskie Tow. Naukowe - GTN (kontynuacja istniejącego 1922-39 TPNiS, reaktywowanego 1945, od 1956 nosi obecną nazwę), muzea, teatry z Teatrem Wybrzeże, z którym związane są nazwiska I. Galla, L. Zamków, Z. Hubnera, A. Wajdy, oraz wiele in. instytucji i stowarzyszeń. G. ma także własne środowisko lit., które 1946 powołało Oddział ZLP (pierwszy prezes Jędrkiewicz). Powstanie jego poprzedziła działalność sopockiego Klubu Literatów, organizatora Wieczorów Dobrej Książki i gd. Bractwa Lit., patronującego Wieczorom Wtorkowym. Do najstarszej generacji pisarzy należeli M. Des Loges -krytyk lit., M. Jarosławski, Z. Meisner, G. Olechowski, F. Sędzicki, M. Zydler. Po 1945 działali tu przejściowo M. Brandys, E. Fiszer, J. Lau, J. Stępowski, W. Wnuk. Rozwijała się twórczość, także poetycka, którą zajmowali się m. in. E. Koby-lińska-Masiejewska i stawiający pierwsze kroki F. Fenikow-ski. W 1950 przy oddziale ZLP powstało Koło Młodych, którego spadkobiercą stał się późniejszy Klub Lit. Młodych (zał. 1963).

Z tego kręgu wyszli m. in. M. Czychowski, S. Dąbrowski, B. Fac, J. Kotlica, K. Sopuch, M. Stecewicz, Z. Szymański. Twórczość młodych gdańszczan prezentowały m. in. almanachy Poeci pomorscy (t. 1-2 1962-64) oraz antologia Nowy transport posągow (1977). Do licznego grona prozaików należą (lub należeli): L. Bądkowski, K.O. Borchardt, Fenikowski, S. Fleszarowa-Muskat, S. Goszczurny, A. Necel, R. Ostrowska, A. Perepeczko, J. Piepka, M. Pruszkowska, I. Przewłocka, K. Radowicz, S. Sierecki, M. Szczepkowska, J. Tetter, S. Załuski, M. Zydler, Z. Żakiewicz. Dramatopisarstwo rozwijają m. in. J. Afanasjew, Fenikowski, Goszczurny, L. Legut; krytyką lit. zajmuje się m. in. M. Czermińska, E. Nawrocka, przejściowo M. Misiorny, K. Nowosielski. Pisarze gd. często podejmują w swoich utworach tematykę związaną z życiem ludzi morza i Wybrzeża, sięgają również do tradycji regionalnych i miejscowego folkloru, zwł. kaszubskiego. Za twórczość swą otrzymali oni wiele nagród i wyróżnień, m. in. nagrodę lit. miasta G.: Jędrkiewicz (1948), Fiszer (1950), Fenikowski (1951), Ostrowska (1956), Piepka (1957), Fleszarowa-Muskat (1958); nagrodę przewodniczącego WRN (nast. wojewody gd.): Fenikowski (1971), Piepka (1972), Goszczurny (1973), Fleszarowa-Muskat (1974), Czychowski (1975), M. Boduszyńska-Borowikowa (1976), Perepeczko (1977), S. Hebanowski i A. Twerdochlib (1978), Afanasjew i A. Bukowski (1979); marynistyczną im. M. Zaruskiego: Bądkowski (1960), Borchardt (1961), Necel (1962), Fleszarowa-Muskat (1968), Goszczurny (1969), Perepeczko (1970); nagrodę w Ogólnopol. Konkursie Poezji Społ. Zaangażowanej „Czerwonej Róży" m. iii. Sopuch (1968), „Pierścienia" Czychowski (1972). Współorganizatorem (od 1959) turnieju poet. o „Czerwoną Różę" jest Klub Studentów Wybrzeża „Żak", inicjator i koordynator tutejszego ruchu amatorskiego. Łączy się z nim działalność teatrzyków studenckich kontynuujących tradycje głośnego 1954-60 „Bim-Bomu", m. in. teatru rąk „Co To", kabaretu „To-Tu". W aktywizacji środowiska doniosłą rolę odgrywają (od 1957) poczynania Gd. Towarzystwa Przyjaciół Sztuki (GTPS), propagatora osiągnięć kulturalnych m. in. przez „Teatr przy stoliku", Czwartki Lit., Gd. Spotkania Lit., będące 1965 i 1968 pol.-skand. forum wymiany doświadczeń i nawiązywania kontaktów. Placówkami kult.-oświat. są Woj. Ośrodek Kultury i Biblioteka Miejska, której zbiory, sięgające roku 1596, zostały przejęte przez PAN 1955. Gromadzi ona wydawnictwa ze szczególnym uwzględnieniem publikacji morskich, zawiera wiele cennych rękopisów i starodruków pol. lub dotyczących Polski. Do popularyzacji literatury przyczyniają się spotkania pisarzy z czytelnikami, m. in. w ramach Gd. Maja Literackiego i jesiennej Dekady Pisarzy Wybrzeża. W 1969 odbył się tu XII Zjazd Pisarzy Ziem Zach. i Północnych. Oparcie dla działalności pisarskiej stanowi Wydawnictwo Morskie (od 1957), którego nakładem ukazuje się większość tutejszych prac, dla nauk. - oddział Zakł. Narodowego im. Ossolińskich (od 1970) oraz prasa: „Dziennik Bałtycki" (od 1945), z dodatkiem —> „Rejsy", i „Głos Wybrzeża" (od 1948). Nie zdołano stworzyć stałego periodyku lit.-społ. o zasięgu ponadregionalnym. Tę lukę po części wypełniły: „Wiatr od Morza" (1946), „Kaszebe" (1957-61), przekształcony 1962 w dwumiesięczny „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubskiego" (od 1969 pt. „Pomerania". Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego) i wyd. 1962-74 mies. kulturalny —» „Litery". Od 1964 GTPS wydawało nieregularnie Gdański Rocznik Kult. (od 1973 pt. Rocznik Kult. Ziemi Gd.). Upowszechnianiem wiedzy o literaturze zajmuje się Oddział Gd. Tow. Literackiego im. A. Mickiewicza. Znaczną rolę w życiu miasta odgrywa środowisko naukowe. Badania w zakresie nauki o literaturze organizowane były przez katedrę historii literatury WSP (1953-70), obecnie Instytut Filologii Pol. UGd. i Komisję Filologiczną GTN (od 1963), 1972 przemianowaną na Komisję Nauk o Literaturze. Organami nauk. tych placówek są periodyki: Gdańskie Zeszyty Humanist. od 1958, Zeszyty Nauk. Wydziału Humanist. WSP: Prace Historycznoliterackie (1965, 1969), których publikację podjął UGd. 1972, oraz Rocznik Gdański, który 1977 obchodził 50-lecie istnienia.

G. jako temat lit. inspirował wielu pisarzy zarówno przebywających tu chwilowo, jak i trwale z nim związanych. Pojawia się m. in. u S.F. Klonowica (Flis), Deotymy (Panienka z okienka), J.I. Kraszewskiego (Kamieniczka w Starym Rynku), M. Konopnickiej (WGdańsku), W. Gomulickiego (Pieśń o Gdańsku); z pisarzy współczesnych m. in. w utworach Fenikowskiego, Fleszarowej-Muskat, E. Milewskiego, Z. Szymańskiego.

Andrzej Bukowski

A. MAŃKOWSKI Bibliografia polskich druków gdańskich od r. 1800 do r. 1918, w: K.C. Mrongowiusz 1764-1855, (zbiór.), Gd. 1933; Ł. KURDYBACHA Stosunki kulturalne polsko-gdańskie w XVIII w., Gd. 1937; A. BUKOWSKI Regionalizm kaszubski, Poz. 1950; A. JĘDRZEJOWSKA, rM. PELCZAROWA Polskie piśmiennictwo w gdańskich oficynach drukarskich XVI-XVIII w., w: Szkice z dziejów Pomorza (zbiór.) t. 2, W. 1959; J. DWORZACZKOWA Dziejopisarstwo gdańskie do poł. XVI w., Gd. 1962; G. literacki. Informator o gdańskim środowisku literackim, oprać. M. Kowalewska, Gdynia 1964; T. WITCZAK Teatr i dramat staropolski w G., Gd. 1969; B. NADOLSKI Ze studiów nad życiem literackim i kulturą umysłową na Pomorzu w XVI i XVII w., Wr. 1969; Z. CIESIELSKI Teatr polski w Wolnym Mieście G. 1920-1939, Gd. 1969; E. CIEŚLAK, CZ. BIERNAT Dzieje G., Gd. 1969; M. PELCZAR Nauka i kultura w Q., w: G., jego dzieje i kultura (zbiór.), W. 1969; Pięćdziesiąt lat Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, 1922-72. Księga pamiątkowa, Gd. 1972; Pisarze Pomorza Gdańskiego: informator biograficzno-bibliograficzny, oprać. J. Bożychowski, Gd. 1975; B. NADOLSKI Poezja renesansowa na Pomorzu, Gd. 1976; J. CHILLA, A. WOŹNIAK Twórczość pisarzy Wybrzeża w latach 1975-1978, Gd. 1978; A. BUKOWSKI Gdańskie „Pomorze" (1921-1925) - poprzednik „Rocznika Gdańskiego", Roczn. Gd. 38 z. 2 (1978); Historia G., t. 1 (do 1454 r.), Gd. 1978; A. ROMANOW Prasa polska w Wolnym Mieście G. (1920-1939), Gd. 1979; Literatura gdańska i ziemi gdańskiej w latach 1945-1975, red. A. Bukowski, Gd. 1979.

Podobne prace

Do góry