Ocena brak

Gdańsk

Autor /grapcio Dodano /24.01.2013

Stolica woj. pomors­kiego, położona nad Zatoką Gdańską, przy ujściu Wisły, częściowo na obszarze Wysoczy­zny Gdańskiej i Żuław Gdańskich. 459 tys. mieszkańców. Gdańsk jest jednym z największych ośrod­ków przemysłowych w kraju. Dominuje przemysł okrętowy: Stocznia Gdańska, Gdańska Stocznia Remontowa, Stocznia Północna, Stocznia „Wisła" i kilka mniejszych zakładów tej branży. Największe dochody osiąga Rafine­ria Gdańska.
Gdańsk to poważny ośrodek naukowy z sześcioma uczelniami państwowymi, a także duży ośrodek kulturalny z Operą i Filharmonią Bałtycką, Teatrem „Wy­brzeże", Teatrem Lalki i Aktora „Miniatura", wieloma bogatymi muzeami i galeriami. W granicach miasta znajduje się wiele parków i rezerwatów przyrody, z których najbardziej urokliwy jest rezerwat ornito­logiczny „Ptasi Raj" przy ujściu Wisły Śmiałej.
W IX w. rozwijała się nad Motławą osada rybacko-rzemieślnicza. Ok. 975 istniał tu gród (Zamczysko) z portem, związany z państwem Mieszka I. Pierwsza wzmianka o „urbs Gyddanyzc", zapisana w „Żywocie Pierwszym św. Wojciecha" dotyczy przy
bycia z misją chrześcijańską biskupa Pragi, Wojciecha Sławnikowica w 997. Miasto lokował na prawie lubeckim książę gdański Świętopełek II ok. 1261 wokół Długiego Targu. Po zniszczeniu osady słowiańskiej, Krzyżacy w 1343 lokowali na prawie cheł­mińskim ponownie Główne Miasto, a na­stępnie: w 1377 Stare Miasto (wokół kościoła św. Katarzyny), w 1380 Młode Miasto z kościołem parafialnym św. Bart­łomieja (obecnie teren Stoczni Gdańskiej) i osadę słowiańskich rybaków Osiek na pn. od Starego Miasta. Ok. 1400 na pd. od Głównego Miasta ukształtowało się związa­ne z nim Stare Przedmieście z kościołem parafialnym św. Piotra i Pawła.
W 1466-1793 Gdańsk w granicach Polski przeżywał okres kulturalnego i gospodar­czego rozwoju.
Po drugim rozbiorze Polski, Gdańsk znalazł się w państwie pruskim. Wolnym Miastem był w okresie napoleońskim (1807-13) i ponownie od 1919 pod protektoratem Ligi Narodów. W 1939 rozpoczęła się tu II wojna światowa. Zniszczony w 90%, Gdańsk powrócił do Macierzy w 1945. Sta­rówka została odbudowana i zrekonstruo­wana wg wzorów z XVII-XVIII w. W 1980 w Gdańsku narodziła się „Solidarność".
Historyczny Gdańsk to niewielka część dzisiejszego miasta, które rozwijając się wchłaniało pobliskie wsie i osiedla.
Wokół średniowiecznego miasta rozwijały się osady: na wsch. Olszynka i Górki; na pd. Orunia i Św. Wojciech; na zach. Chełm, Siedlce, Suchanino; na pn. Brzeźno, Nowy Port, Stogi, a na pn.-wsch. największe przedmieścia: Wrzeszcz i Oliwa, dziś najludniejsze dzielnice Gdańska.
Wrzeszcz obejmuje dawne osady, folwarki i dwory, powstałe wzdłuż drogi z Gdańska do Oliwy i wille przy bocznych ulicach.
Najdalej na pn. wysuniętą dzielnicą Gdańska jest Oliwa znana już od 1186, kiedy książę gdański Sambor I sprowadził z zachodniopomorskiego Kołbacza do Oliwy duńskich cystersów, pochodzących z Esrom. Wybudowali oni ok. 1200 ceglane oratorium, którego mury zachowały się w ścianach prezbiterium obecnej katedry. W XIII w. zbudowano wczesnogotycką,
trójnawową bazylikę z transeptem i wy­dłużonym prezbiterium. Kościół rozbu­dowany po pożarze w 1 350, stał się najdłuższy w Polsce (ok. 110 m). Na wsch. od kościoła w 1740-82 powstał rokokowy pałac opacki i rozległy park. W 1831 nastąpiła kasata zakonu cystersów.
Po pierwszej wojnie światowej Oliwa weszła w skład Wolnego Miasta Gdańska. W 1926 została włączona do Gdańska a kościół cysterski podniesiony do godności katedry. Od 1 957 działa tu Biskupie Seminarium Duchowne.
W 1973 włączono do Gdańska kilka­dziesiąt wsi i osiedli położonych na Wysoczyźnie Gdańskiej i niewielkiej części pn. Żuław Wiślanych aż do Przekopu Wisły w Świbnie. Powierzchnia miasta wynosi obecnie 262 km2.

Podobne prace

Do góry