Ocena brak

GARIBALDI GIUSEPPE

Autor /Sozant Dodano /03.10.2012

ur. 4 VII 1807 w Nicei, zm.
2 VI 1882 na wyspie Caprera k. Sardynii, wł. general i polityk.

Pochodził z rodziny kat., lecz wcześnie porzucił wiarę;
od 1833 należał do tajnej organizacji G. Mazziniego Giovine
Italia; 1834 uczestniczył w nieudanym powstaniu sabaudzkim;
skazany zaocznie na karę śmierci wyemigrował 1836
do Ameryki Pd.; po powrocie 1847 do Włoch stanął wraz
z Mazzinim na czele ruchu wyzwoleńczego; popierał króla
Karola Alberta przeciw Austrii, a po jego klęsce pod Custozzą
(1848) zorganizował oddział partyzancki w Alpach (w
jego oddziałach byli też Polacy);

walcząc z wojskami interwencyjnymi
w republice rzym., odniósł zwycięstwo nad
Francuzami; gdy wojska interwencyjne opanowały Rzym,
G. schronił się w Piemoncie, skąd udał się do Stanów Z j e d n . ;
po powrocie przystąpił do związku nar. dążącego do zjednoczenia
Wioch; w czasie wojny 1859 jako dowódca strzelców
alpejskich, z którymi przekroczył rzekę Ticino, odniósł zwycięstwo
nad Austriakami; po zawarciu pokoju w Villafranca
udał się do Toskanii w celu zorganizowania t am oddziałów
zbrojnych i przeniesienia walk do Państwa Kośc. i Neapolu;
odnosił się z nienawiścią do papiestwa i Kościoła; uważał, że
stanowią one największą przeszkodę w realizacji ideału
zjednoczonych Włoch z Rzymem jako stolicą;

1860 stał na
czele „wyprawy tysiąca" (potajemnie wspierany przez C.B.
di Cavoura), spiesząc na pomoc antyburbońskiemu powstaniu
sycylijskiemu; po zdobyciu Messyny G. wkroczył 1860
do Neapolu, ogłaszając się dyktatorem byłego Królestwa
Obojga Sycylii w imieniu króla Wiktora Emanuela II; nast. rozbił wojska neapolitańskie pod Kapuą i nad rzeką Volturno;
w celu uniknięcia wojny domowej złożył dyktaturę
na ręce Wiktora Emanuela II i wycofał się na C a p r e r ę ; 1861
udał się do Palermo, gdzie dążył do rozniecenia wśród tamtejszej
ludności nienawiści do ces. Napoleona III i pap.
Piusa IX; marzył o przyłączeniu Rzymu i Wenecji do Królestwa
Wł.; zebrawszy ochotników, podjął z Sycylii wyprawę
na Rzym, ale 1862 w masywie Aspromonte został ranny
i wzięty do niewoli przez wojska Królestwa Wł., a nast.
odesłany na Caprerę.

W czasie wojny przeciw Austrii (1866)
dowodził oddziałem ochotników; usiłował opanować Rzym
i zagarnąć Państwo K o ś c , jednakże 1867 pod Mentana k.
Rzymu został pokonany i wzięty do niewoli; po krótkim
pobycie w więzieniu otrzymał pozwolenie udania się na
C a p r e r ę ; 1870 j a k o dowódca ochotników w Wogezach walczył
z wojskami prus. w obronie republiki f r a n c ; opowiadał
się po stronie Komuny Paryskiej i I Międzynarodówki;
1880 wycofał się z życia politycznego.

Napisał wtedy 2 powieści
(nie mają wartości lit.), w których atakował Kościół
i duchowieństwo, a 1872 ukończył ostateczną wersję pamiętników
(Le memorie, Bol 1872; Pamiętniki żołnierza,
Wwa 1888); całość pisarstwa G. ukazała się jako Edizione
nazionale degli scritti di Giuseppe G. (LVI, Boi 1932-37);
w Polsce wydano też Polską korespondencję Józefa G. (Kr
1932).

Działalność G. miała inspirujące znaczenie dla ruchów
nar. i s p o ł . ; dla wielu Polaków, często czynnie go popierających,
zwł. w okresie przed 1863 była natchnieniem do działań
konspiracyjnych i powstańczych; po wybuchu powstania
1863 G. wyrażał się o Polakach z uznaniem; była to j e d n a k
tylko deklaratywność, wynikająca z niechęci G. do kat.
i szlacheckiego c h a r a k t e r u pol. działań polit, i wojskowych.

 

G.M. Trevelyan, G. and the Making of Italy. NY 1911; K. Morawski, G. w
świetle najnowszych badań. KH 46(1932) z. 2. 153-170; C. Agrati. / Mille nella storia e nella leggenda. Mi 1933; G. Sacerdote, Garibaldi, Mi 1933; M. Handelsman, Rok 1848 we Włoszech i polityka księcia Adama Czartoryskiego, Kr 1936; K. Morawski. Polacy i sprawa polska w dziejach Italii w latach 1830-1866. Wwa 1937; A. Valori, Garibaldi, Tn 1941; R. Rynkowska, Wiosna ludów w Italii (1846-1849), w: Wiosna ludów w Europie. Ł 1949 , 323-395; L. Salvatorelli, La rivoluzione europea 1848-1849, Mi 1949; D. Mac Smith, Cavour and G. 1860. A Study in Political Conflict. C 1954; tenże. Garibaldi, NY 1956; K. Morawski, G. e la Polonia, R 1961; I. Montanelli, M. Nazza, Garibaldi, Mi 1963; A. Ostrowski, Garibaldi, Wwa 1969; M. Źywczyński, Wiochy nowożytne 1796-1945, Wwa 1971; A. Viotti, G. The Revolutionary and His Men. Poole 1979; T. Wituch, Garibaldi, Wr 1983; G. condottiero. Storia, teoria, prassi, Mi 1984.

Podobne prace

Do góry