Ocena brak

GARCZYŃSKI STEFAN

Autor /Sozant Dodano /03.10.2012

ur. 13 X 1805 w Kosmowie
k. Kalisza, zm. 20 IX 1833 w Awinionie, poeta. Kształcił się
1819-23 w warsz. Liceum S.B. Lindego, a nast. 1825-29
studiował prawo i filozofię w Berlinie (słuchał m.in. wykładów
G.W.F. Hegla); walczył w powstaniu listopadowym,
a od 1832 przebywał na emigracji.

Najbardziej znanym utworem G. jest filoz. poemat dramatyczny
Wacława dzieje (Poezje I, P 1833), w którym zawarta
jest polemika z heglowską tezą o wszechmocy rozumu;
antytezę stanowi tu przekonanie o jego niewystarczalności,
zwl. w pełnym zrozumieniu człowieka i Boga (rozum nie
tłumaczy celowości świata, nie może także zaspokoić metafiz.
tęsknot i potrzeb ducha ludzkiego).

G. akceptował tezę
o podstawowej roli „czynu r o z u m n e g o " w działaniu, jednocześnie
za czynnik pobudzający je uznawał uczucie; przeciwstawiał się także historiozofii heglowskiej, wg której
śmierć narodu następuje po wypełnieniu wyznaczonego
posłannictwa (dla narodu pol. upatrywał kolejną wzniosłą
misję); polemizował również ze spekulatywną koncepcją
Boga, pozbawionego osobowości i utożsamianego z rozumem;
zakwestionowane w Wacława dziejach poznanie Boga
poprzez naukę, Kościół, politykę prowadzi do rozpoznania
go w międzyludzkim braterstwie i stwarza nadzieję na ewentualne
odnowienie wiary.

Utwór posiada cechy typowe dla
literatury romantycznej - bohatera jako j e d n o s t k ę wyjątkową,
noszącą w sobie ukrytą wielkość, charakterystyczną
scenerię (opustoszały kościół, cmentarz, ruiny zamczyska,
tajemnicza kryjówka spiskowców), przekonanie, że czyn
stanowi najwyższą formę manifestacji ducha, wiarę w przeobrażenie
świata przy współudziale ludzkiego działania
i ingerencji boskiej (Bóg pozwalając człowiekowi na kształtowanie
historii czuwa j e d n a k nad jej k s z t a ł t em ostatecznym).

Obecne w poemacie elementy bibl. (odwoływanie się do
Psalmów, przypowieści ewangelicznej o ziarnie, wizji prorockich
z Ap, porównanie sytuacji więźniów do niewinnej
ofiary Izaaka) pełnią funkcję aluzyjną wobec historii Polski,
umożliwiają też ugruntowanie idei mesj., kreślą obraz Boga
zainteresowanego pol. dziejami. Do spopularyzowania
utworu przyczyniła się inscenizacja A. Hanuszkiewicza (prapremiera
1973 w T e a t r z e Nar. w Warszawie).

P o n a d t o G. byt a u t o r em m.in. 2 cykli poetyckich - Wspomnienia
z czasów wojny narodowej polskiej 1831 i Sonety wojenne
(Poezje I-III, P 1833), utrzymanych w konwencji
klasycystycznej i wyrażających idee mesj.; zawierają one też
wizerunek Boga dającego wolność (Hymn do Boga), błogosławiącego
tym, którzy występują w jej obronie (Na dzień
pospolitego ruszenia), obdarzającego nadzieją, że ofiara
zapewnia zmartwychwstanie (W rocznicą dnia 29 listopada).
A. Mickiewicz nazwał G. „przychodzącym z posłannictwem
Słowa" (Literatura słowiańska, w: Dzieła, Wwa 1955, X 406).

 

T. Pini. Dwaj poeci filozofowie. Szkic literacki. Lw 1900; H. Trzpis, Książka na czasie. Studium krytyczne o „Wacława dziejach", Kr 1937; M. Piwińska, Bóg utracony i Bóg odnaleziony, w: Problemy polskiego romantyzmu. Wr 1971, 1 251-301; M. Fik, Garczyński, Twórczość 30(1974) z. 2, 113-117; Z. Stefanowska, Mickiewicz o „Wacława dziejach", w; Próba zdrowego rozumu. Wwa 1976, 108-124; Z. Stajewska. „Wacława dzieje" Stefana G.. Wr 1976; Z. Szeląg, Stefan G. Zarys biografii, Kr 1983.

Podobne prace

Do góry