Ocena brak

GANDHI MOHANDAS KARAMCHAND

Autor /Sozant Dodano /03.10.2012

(zw. Mahatma -
wielki duchem), ur. 2 X 1869 w P o r b a n d a r (pn.-zach. I n d i e ) ,
zm. 30 I 1948 w New Delhi, przywódca ind. ruchu nar.,
reformator, myśliciel.

Wychowany w ortodoksyjnej rodzinie hinduistycznej
należącej do kasty wajśjów, odbył studia z zakresu prawa w
Londynie; 1893-1914 zabiegał o zniesienie dyskryminacji
rasowej w pd. Afryce; od 1914 działał w Indiach w kierunku
polit, i gosp. uniezależnienia kraju od rządu bryt. oraz wprowadzenia
reform społ., m.in. dążył do likwidacji nędzy
i głodu, analfabetyzmu, niewolnictwa kobiet, małżeństw
dziecięcych i niedotykalności (skrajnego upośledzenia ludzi
z najniższych warstw); zasłynął j a k o moralista, który, reprezentując
jedność słowa i czynu, usiłował wprowadzić do
polit, życia zasady mor. obowiązujące w kontaktach interpersonalnych;
gotowy do ponoszenia ofiar w obronie uznawanych
przez siebie wartości (wiele razy przebywał w więzien
i u ) , zginął zastrzelony przez hinduistycznego fanatyka podczas
pubi, modlitwy o pojednanie wyznawców —> hinduizmu
i —» islamu. Pozostawił wiele pism o treści filoz., etycznej
i społ. (wyd. w The Collected Works of Mahatma G.
I-LXXXV, ND 1958-82; w języku pol. wydano jego Autobiografię,
Wwa 1958, 1973).

W mor. wskazaniach G. i w jego działalności najważniejsza
była idea —> ahinsy, którą przyrównywał do chrzęść,
idei caritas (miłość bliźniego). W tradycji ind. ahinsa wyraża
zakaz wyrządzania zła - zabijania i zadawania obrażeń cielesnych
zarówno ludziom, jak i zwierzętom; w interpretacji
G. zasada ahinsy nakazuje p o n a d t o postawę życzliwą i opiekuńczą
wobec wszelkich istot żywych, ludzi i zwierząt, zmniejszanie
cudzych cierpień oraz działanie w kierunku uchylania
krzywd. W przypadku konfliktu między podstawowymi potrzebami
ludzi (ratowanie się przed śmiercią lub głodem) a życiem zwierząt, G., wbrew tradycji ind., opowiadał się za
obroną interesów ludzi, piętnując j e d n a k wyrządzanie zwier
z ę t om zła z okrucieństwa lub bezmyślności.

Z idei ahinsy wypływa u G. idea biernego oporu (nieco
myląca w nazwie), polegająca na czynnym przeciwstawianiu
się złu, ale bez użycia przemocy (non-violence); w miejsce
walki zbrojnej (zwł. wojny) jako metody zbiorowej samoobrony G. upowszechniał takie sposoby działania, które
j a k o zgodne z postulatem ahinsy nie budzą mor. sprzeciwu
(maksymalnie oszczędzają przeciwnikowi cierpień, służąc
likwidacji samego konfliktu i pokojowemu ułożeniu dalszych
stosunków); zgodnie z nimi G. kierowa! walką bez użycia
przemocy, wciągając do niej wielomilionowe rzesze; z walki
tej wykluczał zabójstwa i zadawanie obrażeń cielesnych,
podstęp, oszczerstwa i oszustwa; zalecał natomiast pisanie do
władz listów i petycji zwracających uwagę na istniejące zlo,
domaganie się zmian zarządzeń, w razie potrzeby zalecał
masowe demonstracje, strajki, wiece i pochody, stosowanie
bojkotu wyborów, szkół państw, oraz płacenia podatków.
Akcje swoje nazywał kampanią satjagrahy (wierności prawdzie,
trwania przy tym, co d o b r e ) , a także akcjami obywatelskiego
nieposłuszeństwa (civil disobedience). Wyrzeczenie się
przemocy miało być wg G. wynikiem postawy mor., a nie
taktyką polit., wynikającą z uświadomienia sobie układu sił,
który nie daje aktualnie szans na zwycięstwo w walce zbrojn
e j .

W tym punkcie G. różni! się od wielu swych zwolenników,
którzy nie traktowali zasady non-violence w sposób
zasadniczy, lecz instrumentalny, jako najskuteczniejsze
narzędzie do wywalczenia niepodległości w danych okolicznościach.

Odwołując się do ahinsy, G. nie akceptował wrogiego
nastawienia do kogokolwiek (każdy człowiek, także przeciwnik
w walce czy nawet złoczyńca, był dla niego bliźnim);
nie chciał wykorzystywać nienawiści jako siły integrującej
naród; choćby ludzie w obronie przed krzywdą podjęli jakieś
działania, które wyrządzają przeciwnikowi zlo (np. bojkot
bryt. towarów przyczynił się do bezrobocia w Anglii), to i tak
nienawiść nie powinna być motywem tych działań ani im towarzyszyć.

G. wykluczał też stosowanie odwetu; głosił, że
należy szanować godność przeciwnika, sprawiedliwie przyznawać
mu cechy pozyt., nie oceniając go surowiej ani nie
wymagając od niego więcej niż od siebie oraz nie posądzając
z góry o złe intencje; był przekonany o doniosłości dobrych,
a nawet przyjacielskich stosunków osobistych z ludźmi przeciwnego
obozu (sam miał wielu przyjaciół wśród Anglików).

G. uważając za słuszne łączne wartościowanie środków
i celów (cel decyduje o doborze środków, z kolei zaś środki
decydują o osiągnięciu takiego, a nie in. celu), dążył do niepodległości
Indii w taki sposób, by ludzie, którym niepodległość
przypadnie w udziale, stali się w walce o nią lepsi
i dojrzalsi, a nie gorsi; zrzeczenie się przez obcy rząd panowania
nad Indiami miało bowiem dla G. sens jedynie wówczas,
gdy już w okresie walki przyjmą się formy życia zbiorowego
godne mor. aprobaty i gdy utrwalą się one w wolnym
kraju.

G. podziwiał doktrynę mor. chrześcijaństwa (Kazanie
na górze; Mt 5-7) i był pod jej silnym wpływem; nie
przyjął jednak dogmatów wiary c h r z ę ś ć , ponieważ religia
hinduistyczna wg niego też daje człowiekowi szanse samodoskonalenia;
wierzył w Prawdę Najwyższą i odrzucał ateizm.

 

I. Lazari-Pawłowska, Etyka G., Wwa 1965; H. Etzenberg, G. w perspektywie dziejowej, w: Próby kontaktu, Kr 1966, 201-221; I. Lazari-Pawlowska, Gandhi, Wwa 1967 (bibliogr. 228-229); L. Masrignon, G. La contagion de la vérité, P 1967 (bibliogr. 211-214); S. Lassier, G. et la non-violence. P 1970; E.H. Erikson. La vérité de G., P 1974; J. Justyński, Państwo i prawo w ideologii Mohandasa Karamchanda G., To 1975; R.N. Iyer, The Moral and Political Thought of Mahatma G-, Ox 1978; R.K.L. Seshagiri, Mahatma G. and Comparative Religion, Delhi 1978; H. Fischer, Mahatma G., B 1981.

Podobne prace

Do góry