Ocena brak

Funkcje i cele podatków

Autor /Victoria Dodano /02.04.2011

 

Podatki pełnią funkcję, które, z jednej strony, mają charakter obiektywny, z drugiej zaś – zmieniają się wraz przeobrażeniami ustrojowymi i społeczno – gospodarczymi. Można wyodrębnić cztery podstawowe funkcje podatków 1:

 

  1.  
    1. Funkcja fiskalna

    2. Funkcja redystrybucyjna

    3. Funkcja stymulacyjna

    4. Funkcja informacyjna

 

Funkcja fiskalna podatku polega na zapewnieniu budżetowi odpowiednich dochodów niezbędnych do pokrycia wydatków publicznych. Podatek przewyższa wpływy z innych tytułów, takich jak opłaty, cła i pożyczki stanowi on zatem główne źródło dochodów budżetowych.

Analizując te funkcję brane są pod uwagę takie cechy podatków jak wydajność, pewność i równomierność wpływów.

 

Funkcja redystrybucyjna łączy się ściśle z funkcją fiskalną. Polega ona na kształtowaniu dochodu i majątku będących w dyspozycji podatników. Dochód i majątek narodowy przemieszczany jest między podatnikami a związkami publiczno prawnymi, jakimi jest państwo i jego organy samorządu terytorialnego. W ten sposób dokonywana jest korekta dochodów.

Zakres redystrybucji podatkowej zależy od struktury gospodarki. Jest on szerszy w tych krajach , w których występuje wiele sektorów gospodarczych : państwowy, spółdzielczy i prywatny.

W przedsiębiorstwach państwowych regulowanie ich dochodów za pośrednictwem podatków dotyczy przede wszystkim ( ze względu na przeznaczenie tych dochodów ) procesów samofinansowania tych przedsiębiorstw oraz udziału załogi w zyskach. W zakresie obu tych zadań rola podatków i ich konkretna konstrukcja zleżą od wielu czynników, takich jak przyjęte rozwiązania modelowe, stopień samodzielności finansowej przedsiębiorstw państwowych oraz znaczenie jakie nadaje się udziałowi pracowników w zyskach.2

W odniesieniu do sektorów pozapaństwowych ich dochód wytworzony w nie może być pozostawiony w całości wyłącznie do ich dyspozycji. Jego część przejmowana jest do budżetu. Rozmiary tej części określają naczelne organy państwa przy jednoczesnym przestrzeganiu zasady równości podatkowej.

Dzięki redystrybucji podatki pozwalają regulować udział w dochodzie narodowym tych podmiotów w stosunku, do których państwo nie może posługiwać się innymi instrumentami, takimi jak ceny czy płace. Redystrybucja jest podstawową funkcją, ponieważ dotyczy przesuwania części dochodu narodowego bądź też w szczególnych przypadkach majątku narodowego. W trakcie opodatkowania podział ten może wystąpić bezpośrednio pomiędzy podatnikiem a budżetem, bądź też pośrednio - jeżeli w tych rozliczeniach uczestniczy płatnik. W każdym z tych przypadków źródłem zapłaty jest dochód lub majątek.3

 

Funkcja stymulacyjna oznacza wykorzystywanie instrumentów podatkowych w celu wywarcia wpływu na warunki działania jednostek oraz na kierunki i tempo ich rozwoju. Funkcja stymulacyjna urzeczywistnia się poprzez zróżnicowanie obciążeń podatkowych, dzięki czemu podatek może wpłynąć zachęcająco lub zniechęcająco na decyzje w sprawie podejmowania lub likwidowania działalności oraz ustalenia zakresu jej prowadzenia. Praktycznym wyrazem realizacji tej funkcji w sensie pozytywnym jest system zwolnień i ulg podatkowych. Dotychczas w systemie podatkowym istniał bardzo wąski zakres ulg i zwolnień podatkowych. Szczególne znaczenie ma wprowadzenie podatkowych ulg inwestycyjnych, które mogą stanowić instrument wychodzenia z recesji gospodarczej, zwłaszcza przy braku nisko oprocentowanego kredytu.4

 

Funkcja informacyjna – polega na tym, że realizacja wpływów podatkowych ogółem lub z określonego podatku dostarcza informacji o prawidłowościach lub nieprawidłowościach w przebiegu procesów gospodarczych. Znaczne obniżenie wpływów od podmiotów gospodarczych może świadczyć np. o trudnościach ze zbytem produkcji lub wyegzekwowaniem należności od niektórych kontrahentów.5

 

Cele podatków

W klasycznej teorii jedynym celem podatku jest pokrycie wydatków publicznych; podatek nie powinien mieć żadnego wpływu na gospodarkę. Taka koncepcja, ograniczająca rolę podatku do zasilania kas Skarbu Państwa i przyznająca mu funkcje czysto finansowe, jest zbliżona do koncepcji państwa żandarma. Podatek, będąc instrumentem takiego państwa, nie może sprawować funkcji gospodarczych lub społecznych, skoro państwo ogranicza się do utrzymywania porządku i nie wolno mu interweniować w dziedzinie gospodarczej i społecznej. Ta doktryna absolutnej neutralności podatku nie daje się już dziś obronić, ponieważ w oczywisty sposób niemożliwe jest pobranie z użyciem przymusu fiskalnego niemal ¼ PKB, nie powodując przy tym znacznych reperkusji gospodarczych. Dlatego podatek powinien mieć również inne cele oprócz finansowego takie jak cele gospodarcze i cele społeczne lecz spośród nich pierwszeństwo powinien mieć jednak cel finansowy.6

Oddziaływanie podatków na sferę społeczną może mieć charakter globalny lub selektywny. Poprzez podatki zmniejszyć można nierówności występujące w społeczeństwie. Na przykład poprzez zastosowanie progresywnych podatków dochodowych i spadkowych, wyłączenie spod opodatkowania artykułów pierwszej potrzeby i wysokiemu opodatkowaniu artykułów luksusowych. Podatki mogą także walczyć z alkoholizmem poprzez zwiększenie stawek podatkowych na napoje alkoholowe. Ulgi na koszty utrzymania dzieci czy zmniejszone podatki spadkowe są podatkowymi elementami polityki prorodzinnej, natomiast dochody podatkowe mogą być przeznaczone na finansowanie instytucji pomocy społecznej.

Oddziaływanie podatków na sferę gospodarczą może być również ogólne lub selektywne. Jako ilustrację oddziaływania całości gospodarki można podać ostrą interwencję podatkową, mającą wchłonąć nadmierną siłę nabywczą i zwalczyć inflację. Selektywne oddziaływanie to użycie procedur podatkowych np. do rozwoju badań naukowych, ustanawiając system ulg skłaniających do wzrostu nakładów przedsiębiorstw na badania, czy rozładowanie kryzysu mieszkaniowego stymulując inwestycje budowy domów czynszowych.

Czasami oddziaływanie selektywne przybiera jeszcze bardziej szczególną postać. Chodzi w niej nie tyle o faworyzowanie pewnej dziedziny produkcji, ile o wsparcie konkretnego przedsiębiorstwa. Jest to technika „coś za coś”, realizowana z użyciem uzgodnień, czyli przywilejów podatkowych przyznawanych wybranym przedsiębiorstwom pod warunkiem spełnienia przez nie określonych wymagań oraz podjęcia określonych zobowiązań zgodnych z celami polityki rządowej.

 

 

 

Podobne prace

Do góry