Ocena brak

FUNKCJA EKONOMICZNA turystyki

Autor /kostek Dodano /11.04.2013

Zgodnie z przyjętą konwencją podrozdział ten, poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowań rozwoju turystyki jako zjawiska ekonomicznego, stanowi próbę wnioskowania uogólniającego, dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w różnej skali przestrzennej.

Turystyka, jako zjawisko o bogatej i różnorodnej treści ekonomicznej, jest dokładnie opisana zwłaszcza w zagranicznej literaturze przedmiotu. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania.

Punktem wyjścia rozważań jest twierdzenie, że wysoki prestiż turystyki w strukturze czynników rozwoju jest określony przez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji dóbr i usług, podziału, wymiany oraz konsumpcji.

Wiadomo, że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. Dlatego, jak każdy rodzaj konsumpcji, powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. Redystrybucyjny efekt turystyki ma np. ścisłe powiązania z procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje, jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego, powstawanie nowych źródeł dochodów w miejscach recepcji turystycznej, zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości, regionów i krajów turystycznych, wzrost wpływów do budżetów lokalnych i centralnych.

Turyści są konsumentami wielu usług i dóbr, a więc nośnikami popytu na różnorodne świadczenia turystyczne. W tym sensie turystyka należy zarówno do sfery wymiany, jak i sfery podziału. Ta obecność turystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji, wpływa zatem na wielkość, a także na strukturę popytu i w efekcie oddziałuje na rozmiary oraz strukturę wydatków ludności. Należy też dodać, iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej, wyrażające się głównie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych.

Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia, że wiele zjawisk turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji dóbr i usług. Jak wiadomo, bodźce ze sfery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w różnych dziedzinach wytwórczości i usług. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. Turystyka zdrowotna i wypoczynkowa, stwarzając możliwości odnowy sił człowieka, prowadzi do wzrostu wydajności pracy. Turystyka zaś o motywacjach poznawczych może przynieść efekty w formie nowych rozwiązań w wielu dziedzinach życia, może też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społeczności turystycznej, wpływając dodatnio na innowacyjność gospodarki. Wolno też przypomnieć, iż konstatacja wyższego poziomu życia w czasie uprawiania turystyki, zwłaszcza zagranicznej, wyższego poziomu życia — przez efekt naśladownictwa — stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego, kulturalnego i gospodarczego.

Ekonomiczne, dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali krajowej i zagranicznej.

Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważny czynnik społeczno-gospodarczego rozwoju obszarów recepcji turystycznej. Turysta, mając do swojej dyspozycji środki płatnicze, zaspokaja potrzeby w zakresie usług, np. komunikacyjnych, gastronomicznych, noclegowych, handlowych, rzemieślniczych, rozrywkowych, kulturalnych, informacyjnych, dokonuje zakupu sprzętu turystycznego, pamiątek itp., stając się uczestnikiem rynku turystycznego. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną podaż poszukiwanych usług i dóbr materialnych, to strumień pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źródło dochodów budżetowych i dochodów gospodarstw domowych w miejscowościach turystycznych.

U podstaw dochodowości turystyki leży — oprócz warunków naturalnych danej miejscowości — wymaganie stworzenia pewnego minimum podaży ekonomicznych dóbr turystycznych. Dynamika popytu tu* rystycznego wywiera nacisk na poszczególne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. Powstają nowe i rozwijają się istniejące elementy tej gospodarki. W wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija się* infrastruktura turystyczna oraz sieć jednostek gospodarczych, gwaran-• tujących warunki bytowania turystycznego. Jednocześnie powstają licz- ■ ne i tanie miejsca pracy.    ;

Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą różnorodnych dóbr turystycznych przynosi wielorakie korzyści. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrotów podmiotów gospodarki turystycznej. Na przykład w poszczególnych uzdrowiskach francuskich dochód z turystyki przewyższa 60% budżetu miejskiego, z wyjątkiem ośrodków wielofunkcyjnych, jak np. Vichy czy Dax, gdzie nie przekracza 30%. Może on nawet wynosić 100% w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. Ludność wpłaca do budżetu podwyższone podatki w związku z obsługą ruchu turystycznego. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone dochody w zamian za świadczone turystom usługi i sprzedawane inne dobra. Mieszkańcy miejscowości turystycznych uzyskują również określone korzyści, udzielając turystom noclegów, sprzedając produkty żywnościowe lub posiłki. Również podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źródło zarobkowania. Wszystko to razem prowadzi do ożywienia i rozwoju miejscowości turystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystycznego w okresach następnych.

Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to, iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego. Na ogół obszary turystyczne mają niższy poziom rozwoju w porównaniu z tymi, skąd przybywają turyści. Przy takim założeniu turysta ponosi wydatki z dochodów, które uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania. Dzięki turystyce następuje więc przemieszczanie się środków pieniężnych z obszarów rozwiniętych do miejsca wybranego przez turystę jako cel podróży turystycznej. W wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji rejonów turystycznych. Zmniejszają się też rozpiętości standardu życiowego mieszkańców poszczególnych regionów kraju.

Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. Należy przypomnieć, iż turystyka zagraniczna jest elementem handlu zagranicznego. Ten zaś jest sferą gospodarki ściśle związaną z całym systemem gospodarczym. Wiadomo, że łącząc gospodarkę krajową ze światową, handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzyści z wymiany międzynarodowej, które nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. Na pewnym etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ograniczeń wzrostu. Jednakże wadliwa, niekompetentna polityka w dziedzinie stosunków gospodarczych z zagranicą może szybko doprowadzić do sytuacji, w której handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. W takiej sytuacji znalazło się wiele krajów rozwijających się i krajów byłego realnego socjalizmu, w tym również Polska. Uważa się, iż ogromne zadłużenie tych krajów stało się jednym z najważniejszych problemów gospodarczych współczesnego świata. Dlatego aktywizacja wszelkich źródeł dochodów dewizowych nabiera w tych krajach szczególnego znaczenia. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zagranicznej.

Zagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efektów, jakie przynosi eksport towarów i usług. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej, w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje, z jednej strony, szczególnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług, z drugiej zaś tzw. niewidzialny eksport towarowy.

Wagę ekonomicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreśla fakt, że dla wielu krajów jest ona bardzo istotnym działem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. W wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu turystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie deficytu bilansu płatniczego, lecz także umożliwiają zwiększenie importu koniecznego do zapewnienia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.

Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochodów z turystyki do ogólnych dochodów państwa z tytułu eksportu towarów i usług. Wykładnikiem znaczenia tego rodzaju turystyki możebyć również udział wpływów dewizowych z turystyki w ogólnych wpływach dewizowych danego kraju. Na przykład w 1990 r. wskaźnik ten w wybranych krajach europejskich miał następujące wartości: Hiszpania — 21,2%, Grecja — 19,5%, Austria — 17,9%, Turcja — 15,7%, Portugalia — 14,9%, Szwajcaria — 9,1%, Włochy — 7,2%, Wielka Brytania — 3,4%, RFN — 2,0%193. W krajach

o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody z turystyki stanowią więc ważne źródło finansowania rozwoju społeczno-gospodarczego.

Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest stosunek wpływów z tej działalności do dochodu narodowego. W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę, że gdy stosunek ten jest większy od jedności, to wpływy z turystyki zagranicznej są odczuwalne dla gospodarki narodowej.

Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turystycznego i wydatków turystycznych powoduje, iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badań naukowych, zwłaszcza tam, gdzie turystyka stanowi odczuwalne źródło finansowania rozwoju społeczno-gospodarczego.

Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki, należy też zwrócić uwagę na sprawę inwestycji. Dążenie do maksymalizacji dochodów z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem, siłą rzeczy, konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej. Doświadczenie wykazuje, że inwestycje takie, rozumnie zaplanowane, są gospodarczo opłacalne. Państwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzają inwestorom daleko idące preferencje, widząc w tym również znaczne korzyści pośrednie.

Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo, gastronomia, handel detaliczny, urządzenia wypoczynkowe, sportowe itp.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo, transport publiczny, przemysł turystyczny, rolnictwo itp.).

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że realizacja przedsięwzięć gospodarczo-organizacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi turystów pozwala na aktywizację gospodarki lokalnej i regionalnej, która nie miałaby warunków do rozwoju sektorów pozaturystycznych.

Trzeba również podkreślić, że turystyka, zaspokajając różnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia, oddziałuje w określony sposób na dochód narodowy. Nie rozwijając tego tematu, można powiedzieć, iż w pewnym zakresie, np. turystyki dzieci, młodzieży i uzdrowiskowej, jest ona kategorią podziału dochodu narodowego, w innym zaś — tworzy dochód narodowy przy stosunkowo niskich nakładach kapitałowych. Jest też narzędziem transferu dochodu z jednych obszarów i krajów, najczęściej bogatych, do innych, mniej zasobnych. W taki sposób stanowi instrument wyrównywania poziomów rozwoju tych jednostek przestrzennych.

W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie.

 

Podobne prace

Do góry