Ocena brak

FREDRO ALEKSANDER

Autor /Paschalis Dodano /28.09.2012

ur. 20 VI 1793 w Surochowie k.
Jarosławia, zm. 15 VII 1876 we Lwowie, komediopisarz.

Otrzymał wykształcenie domowe; 1809-12 był w wojsku
napoleońskim (m.in. brał udział w kampanii moskiewskiej);
po krótkim pobycie w Paryżu powrócił 1815 do Galicji;
gospodarował w Beńkowej Wiszni (1850-55 przebywał w Paryżu),
mieszkał też we Lwowie; wstąpił wówczas do lubel.
loży wolnomularskiej „Wolność Odzyskana"; 1873 został
członkiem Akademii Umiejętności.

F. uważany za najwybitniejszego twórcę pol. komedii
XIX w., w zasadzie pozostawał poza głównym nurtem tendencji
lit. i estetycznych epoki; jego dorobek zaliczany jest
do klasycznego repertuaru pol. teatru. Najwybitniejsze
utwory to Pan Geldhab, Cudzoziemszczyzna, Damy ihuzary,
Zrzędność i przekora, Mąż i żona, Nowy Don Kiszot, List,
Pierwsza lepsza, Odludki i poeta (Komedie I-II, Wl 1826),
Przyjaciele, Gwałtu co się dzieje!. Nikt mnie nie zna (Komedie
I I I , Lw 1830), Śluby panieńskie, Pan Jowialski, Nocleg w Apeninach
(Komedie IV, Lw 1834) oraz Ciotunia, Zemsta, Dożywocie
(Komedie V, Lw 1838). Dzieła F. wywodzą się z
tradycji twórczości komediowo-satyrycznej okresu stanisławowskiego
oraz t e a t r u franc, (zwł. dramatu molierowskiego);

j e go pisarstwo pozostawało w opozycji wobec burzliwej,
zmiennej i buntowniczej wizji świata d r a m a t u romantycznego,
przeciwstawiając jej (w pierwszym okresie twórczości do
1835) ideał domatorstwa i prowincjonalnej kultury szlacheckiej;
w drugim okresie twórczości F. ukazywał w komediach
w sposób satyryczny, często z ironicznym dystansem, filisterstwo,
obłudę i fałsz środowiska szlacheckiego, a także
rozkład dotychczasowych wartości społ.; ubóstwo mor.
mieszczaństwa F. dostrzegał przede wszystkim w fetyszyzacji
dóbr materialnych; ostry rysunek postaci tworzył typowe
wzorce uosabiające określone wady i zalety, z czym m.in.
wiąże się trwałe powodzenie sceniczne tych komedii.

Ważne
miejsce w dorobku F. zajmuje proza wspomnieniowa Trzy
po trzy (Dzieła XI, Wwa 1880) zbliżona gatunkowo do gawędy
opartej na luźnej kompozycji, której genealogię wiązano
(W. Borowy) z tradycją twórczości L. Sterne'a; jest ona
wyrazem skłonności refleksyjnej F., a także pesymistycznej
wizji chaotycznego i bezładnego świata. F. jest także twórcą
satyrycznych bajek (Dzieła XII, Wwa 1880), m.in. Paweł
i Gaweł, Małpa w kąpieli.

Początkowo indyferentny stosunek F. do wiary uległ
zmianie pod koniec życia, czego ślady pojawiły się w aforystycznej
prozie autobiograficznej Zapiski starucha (w:
Dzieła XI, Wwa 1880); tematyka nawrócenia rei. obecna jest
w wierszu Ostatnie westchnienie (Gazeta Lwowska (1876) nr
161).

Twórczość pisarską F. wydano w Komedie (LV, Lw
1826-38; I-III, Wwa 1853; I-V, Wwa 18714), Dzieła (LXIII,
Wwa 1880; LV, Lw 1897) i Pisma wszystkie (LVI, Lw 1926;
LXV, Wwa 1955-80).

 

I. Chrzanowski, O komediach Aleksandra F., Kr 1917; W. Borowy. Ze studiów nad F., Kr 1921; E. Kucharski. Aleksander F. Życiorys literacki, Lw 1926; T. Boy-Żeleński. Obrachunki Fredrowskie, Wwa 1934, 19542; S. Pigoń. Spuścizna literacka Aleksandra F., Wwa 1954; K. Wyka, Wstęp, w: Aleksander F., Pisma wszystkie, Wwa 1955, 1 7-142; S. Pigoń, W pracowni Aleksandra F., Wwa 1956; T. Sivert, Aleksander F., Wwa 1965; K. Wyka, Aleksander F.. Wwa 1968; B. Zakrzewski, F. z paradyzu. Studia i szkice, Wr 1976; K. Poklewska, Aleksunder F.. Wwa 1977; J.M. Rymkiewicz. Aleksander F. jest w złym humorze, Wwa 1977; M. lnglot, Komedie Aleksandra F. Literatura i teatr, Wr 1978; W. Natanson. Sekrety Fredrowskie, Wwa 1981.

Podobne prace

Do góry