Ocena brak

Franz Hermann Josef Brentano (1838 - 1917) - Gnoseologia

Autor /Stiv Dodano /15.07.2011

Wiedza  może być konstruowana tylko na podstawie doświadczenia. Dotyczy to również filozofii, która może wykorzystywać dla swego rozwoju psychologię, posługując się doświadczeniem introspekcyjnym, wewnętrznym.    

Przekonanie to ukierunkowało wysiłki badawcze F. Brentany. Począł on opracowywać psychologię doświadczalną, koncentrując się na aktach przeżycia psychicznego. Dotychczas psychologia zajmowała się treściami  życia psychicznego. Twierdzono,  że aktów psychicznych nie można poznać. Zajmowano się więc widzialnymi barwami, słyszanymi dźwiękami. Dla Brenatny dźwięki, barwy były tylko zjawiskami fizycznymi, ku którym zwrócone są akty psychiczne. Świadomość była dla niego zespołem aktów widzenia czy słyszenia.     

Podstawą analizy aktów psychicznych są opisy psychologiczne, przez które Brentano rozumiał stałe postacie  życia psychicznego przedstawiane ogólnie.  Zastosował on metodę Arystotelesa. Badania empiryczne służyły do formułowania ogólnych pojęć.  Według Brentany wszystkie zjawiska psychiczne są skierowane ku jakimś przedmiotom. Wypowiadamy się o barwie, dźwięku, mając na myśli zawsze określony przedmiot. Tę cechę aktów psychicznych określił Brentano intencjonalnością (łac. intendere - kierować). Każdy akt psychiczny pozostaje w stosunku intencjonalnym do przedmiotu, którego dotyczy. Tylko akty psychiczne posiadają tę cechę. To odróżnia je od zjawisk fizycznych. Każdy akt psychiczny kieruje się ku przedmiotom, które w stosunku do świadomości są transcendentne, są poza świadomością.   

Akty psychiczne grupował według rodzajów intencji. Takie podejście pozwoliło mu zakwestionować tradycyjny podział zjawisk psychicznych. Dotychczas wyróżniano zjawiska poznania, uczucia i woli, Brentano zaś powiadał, że poznanie jako psychiczne zjawisko zawiera akty psychiczne przedstawiania i sądzenia.    

Akt przedstawiania nie podlega ocenie prawdziwościowej, nie może on być ani prawdziwy, ani fałszywy, jest po prostu przedstawieniem. Ten, kto przedstawia obraz Hadesu, ten jeszcze nie mówi prawdy ani nieprawdy. Błądzi dopiero ten, kto twierdzi, że Hades istnieje w rzeczywistości. Natomiast prawdziwym jest stwierdzenie tego, kto powie, że obraz Hadesu jest moim wyobrażeniem.     

Uczucie  i  wolę Brentano utożsamiał z „ja”. Na przykład, radość i smutek, postanowienie i zaniechanie są tym samym, bo są aktem zainteresowania się określonym przedmiotem.     

Brentano  wyróżnił zatem następujące akty psychiczne: przedstawienia, sądy i zjawiska emocjonalne. Aktom tym przyporządkował idee: piękna, prawdy i dobra. Piękno - to doskonałość przedstawienia; prawda - to doskonałość sądu; dobro - to właściwy stosunek do miłości i niechęci. Każda z wymienionych idei jest przedmiotem odrębnej nauki. Pięknem zajmuje się estetyka; prawda analizowana jest przez logikę; dobrem interesuje się etyka.     

Brentano  analizował również problemy prawdy. Początkowo zgadzał się z Arystotelesem twierdzącym,  że jest ona zgodnością naszego sądu z rzeczą, której sąd ten dotyczy. Później dostrzegł, iż jest to błędne koło. Sąd jest prawdziwy, jeśli jest zgodny z rzeczą, o której się mówi; ale o tym, jaka jest rzecz, przekonuje nas sąd prawdziwy. Błędne koło występuje w teorii prawdy konstruowanej przez kantystów. Uważali oni,  że prawdą jest zgodność sądu z prawami umysłu. Brentano doszedł do przekonania, że błędnego koła nigdy nie można uniknąć, jeśli prawdę uzależnia się od zewnętrznego wobec niej kryterium. Dlatego prawdziwym może być tylko ten sąd, którego prawdziwość wynika z niego samego. Prawdziwymi mogą być sądy oczywiste. Ich prawdziwość zawiera się w ich oczywistości. Brentano odróżnił dwie klasy sądów: o faktach i o stosunkach. Oba są oczywiste. Sądy o faktach są prawdziwe, jeśli wynikają z doświadczenia wewnętrznego, jeśli są sądami własnych aktów. O tym, co sobie wyobrażamy, co czujemy wiemy z całą pewnością, bo to jest nasz sąd o faktach, które w sobie doświadczamy. Tę samą oczywistość można przypisać sądom o stosunkach.     

Sądy dotyczące doświadczenia zewnętrznego nie posiadają kryterium prawdziwości, kryterium oczywistości. Są one takiego rodzaju, że mogą być fałszywe. Może bowiem być tak,  że mylimy się, jeśli wywodzimy jakieś sądy na podstawie doświadczenia zewnętrznego. Postrzeżenia  świata zewnętrznego są prawdopodobnie oczywiste; możemy hipotetycznie przyjąć, że postrzeżenia zjawisk zewnętrznych są oczywiste, bo potwierdza je doświadczenie.   

 Brentano  uznał,  że sądy są tylko sądami egzystencjalnymi; mają naturę „tetyczną” (tj. ustanawiającą,  że coś jest), nie zaś syntetyczną (zestawiającą to, co jest). Z tego wynika,  że zdania kategoryczne można przekształcać w egzystencjalne. Na przykład, „pewien człowiek jest chory” znaczy to samo,  że „jest chory człowiek”. Z przedstawionych twierdzeń wynika,  że  żaden sąd twierdzący nie jest ogólny, a  żaden przeczący nie jest sądem szczegółowym. Teoria sądów ogólnotwierdzących i ogólnoprzeczących (Arystoteles) jest więc błędna. A z tego wynika, że wszystkie sądy a priori, jako ogólne, są przeczące, nawet zasada tożsamości.    

Podobne prace

Do góry