Ocena brak

FRANCISZKAŃSKIE MISJE - Po 1517

Autor /Paschalis Dodano /28.09.2012

Odkrycia geogr. XVI w. przyczyniły się do
rozszerzenia terenów mis. braci mniejszych (podczas gdy
franciszkanie konwentualni ograniczyli swą działalność do
E u r o p y ) .

A. BRACIA MNIEJSI - Poza dotychczasowymi misjami
(—» franciszkańskie misje I) bracia mniejsi prowadzili dzieło
ewangelizacji Ameryki L a c , Afryki, Oceanii i Dalekiego
Wsch.; po zmniejszonej aktywności mis. w okresie reformacji
i XVIII w. znaczne jej ożywienie nastąpiło w X I X w.

Wraz z tworzeniem Kościołów lokalnych powoływali oni zak.
komisariaty, kustodie i prowincje, pozyskiwali pomocników
mis. przez organizowanie tercjarstwa, zakładanie klasztorów
klarysek i inspirowanie działalności żeńskich zgromadzeń
mis. (—> franciszkanki) oraz powołanie 1922 Franciszkańskiej
Unii Misyjnej wspierającej misje zakonu. Przygotowanie
misjonarzy braci mniejszych prowadziły kolegia mis.: San
P i e t r o in Montorio w Rzymie (dla reformatów 1622-1870),
Borgo d'Ognissanti we Florencji (1625, 1710-1889), San
Bartolomeo all'Isola w Rzymie (dla obserwantów 1625-1889,
przekształcone w wyniku ingerencji rządu wl. 1889 w j e d n o
Collegio San Antonio per le Missioni all'Estero, istniejące
do 1936). Podobne kolegia działały w Hiszpanii (1856 Santiago
de Compostela, 1882 Chipiona), na Bliskim Wsch. (1678
Damaszek, Aleppo, Nikozja), w Ameryce Łac. (m.in. 1683
Q u e r é t a r o ) ; instytucje te zależały bezpośrednio od Kongregacji
Rozkrzewiania Wiary. Pracą mis. braci mniejszych
kierował p r o k u r a t o r gen., a od 1869 Sekretariat Generalny Misji oraz powołana 1981 Międzynar. Franciszkańska Rada
Misyjna. Bracia mniejsi mają swoich przedstawicieli w Kongr.
Ewangelizacji Narodów (Komisja Teologii, Duchowości
i Animacji Mis.; Duszpasterska Komisja Studiów, Działalności
i Współpracy Mis.).

E u r o p a - W Stambule Bracia Mniejsi Regularnej Obserwancji
stworzyli 1585 centrum oddziaływania mis. przy
kościele Matki Bożej Draperis, skąd ewangelizowali tereny
Azji Mniejszej (Smyrna, wyspy Naksos, Chios).

Ośrodek ten
przekazano 1643 reformatom, którzy 1649 podnieśli go do
rangi kustodii, przekształconej 1702 przez Kongr. Rozkrzewiania
Wiary w prefekturę apost. (Stambuł, wyspy M. Egejskiego
- Rodos, Lesbos, Tilos, Prinkipos i Izmir w Azji
Mniejszej); 1896 zredukowano ją do zwykłej misji zak.,
k t ó r a na pocz. XX w. miała 9 domów w Turcji i 6 w Grecji,
prowadząc działalność duszpast. wśród 6000 wiernych; 1930
misję przejęła prow, toskańska braci mniejszych. Po II
wojnie świat, bracia mniejsi prowadzili par. w Turcji (Ankara,
Prinkipos - Büyük Ada, Stambuł, Izmir) i Grecji (Ateny).
Pracowali tu Polacy I. —» Cieszyński, M. Pigner (zm. 1808),
H. -> Aulich, I.M. Sosnowski-Kiefer (zm. 1923).
Na terenie Albanii erygowano 1592 prow, zakonną (5
klasztorów i 40 zakonników), zależną bezpośrednio od ministra
gen.; w ewangelizację i prace duszpast. wśród katolików
pod okupacją tur. włączyli się 1634 reformaci wł., tworząc
4- prefektury apost.; zjednoczone 1898 misje zak. rodzin
franciszkańskich, uzyskały 1906 status prow, zakonnej, która
prowadziła 40 parafii z ok. 40 000 wiernych, kilka szkól
i kapelanie więzienne. Wielu bpów Albanii wywodziło się z
braci mniejszych. Po 1946 działalność zak. została ograniczona,
a nast. zakazana.

W znajdujących się pod tur. okupacją —* Bośni i Hercegowinie,
mimo zapewnień uzyskanych 1463 przez A. Zvjezdovicia,
bracia mniejsi byli prześladowani, zwł. przy końcu
XVII w. za prowadzoną działalność patriotyczną (M. —»
Divkovic) i dydaktyczną. Ok. 1623 w prow. Św. Krzyża na
t e r e n i e Bośni istniało 17 klasztorów prowadzących 75 parafii.
Po przyłączeniu Bośni i Hercegowiny 1878 do Austro-Węgier
bracia mniejsi 1881 przekazali 35 parafii duchowieństwu
d i e c , zatrzymując 59. Tereny te były oparciem dla misji
prowadzonych w Bułgarii i Wołoszczyźnie (od 1596), Siedmiogrodzie
i w Serbii; w Mołdawii bpami —> Bakowa byli
m.in. bernardyni; 1980 w Bośni i Hercegowinie istniały 2
prow, zakonne z 90 parafiami.

W Rosji 1720-1803 reformaci wł., bawarscy i pol. prowadzili
duszpasterstwo napływowej ludności kat. na terenie
Ingrii i Inflant (Petersburg, Kronsztad, Narwa, Dorpat,
Rewal, Ryga). Najliczniejszą grupę misjonarzy stanowili
Polacy, m.in. Cieszyński, F. Szymański, D. Centawski,
A. Bruckentall, J. Provin, J. Kossyna. Stolica Apost. powierzyła
1924 b e r n a r d y n om wikariat apost. Syberii, którego
wizytatorem był G. —* Piotrowski; wikariat obejmował
duszpast. opieką żołnierzy pol. w wojsku ros. i wygnańców
syberyjskich. W Skandynawii istnieją 2 mis. ośrodki hol.
braci mniejszych (od 1924 w Norwegii i od 1964 w Szwecji),
prowadzące działalność duszpast. i ekumeniczną.

A z j a - W Indiach Bracia Mniejsi Regularnej Obserwancji
założyli 1583 prow. św. Tomasza, a dyskalceaci 1622 prow.
Matki Bożej, które 1680 liczyły w sumie 16 klasztorów i 458
zakonników; 1593-1682 zarządzał nimi komisarz gen.; główne
placówki mis. powstały w Bombaju, Koczinie, Goa, Kalkucie,
Madrasie, Malabarze, Malakce i Mangalurze. Kolegia
dla misjonarzy założone w Cranganor i Goa, gdzie bpami
byli m.in. J. de —> Albuquerque, Francisco dos Martyres
(zm. 1652) i Manoel de Säo G a l d i n o (zm. 1831); 1700 powołano
kustodie św. Antoniego w Koczinie i św. Franciszka w
Malakce. Po kasacie —» jezuitów bracia mniejsi przejęli
część ich placówek. W X I X w. misje braci mniejszych uległy
likwidacji. Ich odrodzeniu się sprzyjało założenie 1928 misji
—> Bellari, przekształconej 1949 w diecezję z J . F . Hoganem (zm. 1962) j a k o pierwszym bpem.; 1982 w Indiach było 94
braci mniejszych; 1985 reaktywowano prow. św. Tomasza,
obejmującą całe Indie.
Na Cejlon (obecnie Sri Lanka) bracia mniejsi przybyli
1543 pod kierownictwem J. de Villa de Conde; założyli 12
klasztorów i kolegium mis. w Kolombo; kres ich misjom położyło
zajęcie 1656 wyspy przez Holendrów.

Szczególnie ożywioną działalność mis. prowadzili dyskalceaci
hiszp., którzy przybyli na Filipiny 1577 pod kierunkiem
Pedra de Alfaro. Założone przez nich placówki dały 1586
początek prow. św. Grzegorza z prawem zakładania klasztorów
i misji w krajach sąsiednich. Stały napływ misjonarzy
z Hiszpanii i Meksyku pozwolił dyskalceatom do 1591 otworzyć
40 par. i 20 stacji mis., w których pracowało 95 zakonników;
1896 było tu 481 dyskalceatów, obsługujących 118
parafii z ok. 1,1 min wiernych. Do 1898, kiedy to misja
podupadła wskutek przejścia Filipin pod panowanie amer.,
pracowało tu o g ó ł em ok. 4000 zakonników; 1908 liczba braci
mniejszych spadła do 68, a po II wojnie świat, do 16;
dzięki pomocy prow, weneckiej i 3 prow, amerykańskich
założono 1951-56 nowe misje, a 1960 seminarium dla powołań
tubylczych; 1983 erygowano prow. św. Piotra Baptysty
Blázqueza, złożoną ze 126 braci mniejszych, w t ym 41 obcokrajowców.

Z Filipin bracia mniejsi przeszli 1583 do Birmy,
gdzie prowadzili parafie m.in. w Awa, Siam, Pegu (od
1648); 1750 upadly one w wyniku prześladowań. W 1583
osiedlili się w Kochinchinie (pd. Wietnam), skąd przeszli
do Tonkinu (pn. Wietnam) i Kambodży, gdzie 1750 mieli
44 kościoły i 20 kaplic dla obsługi ok. 30 000 wiernych.
Misje zniszczone w XVIII w. wskutek prześladowań, reaktywowali
1927 franc, bracia mniejsi, tworząc 1969 wikarie
zak. św. Franciszka, złożoną z 15 klasztorów. Bracia mniejsi
z Filipin objęli 1585 działalnością duszpast. wyspy Indonezji
(Celebes, Flores, Moluki, Nikobary, Sumatra, T i m o r ) , skąd
zostali usunięci 1641 po zajęciu tych terenów przez Holendrów.
Na Jawę powrócili 1929, a 1962 erygowali wikarie
zak., przekształconą 1983 w prow. św. Michała ze 159 zakonnikami.

Do Chin, po nieudanych próbach 1579 Pedra de Alfaro
i 1582 Giovanniego Lucarellego, bracia mniejsi przybyli
1633 na zaproszenie dominikanów. Kierowani przez A. —»
Caballero osiedli w prow. Fucien, a nast. objęli po jezuitach
misję w Szantungu i Szensi wskutek aprobowania przez
Stolicę Apost. tradycyjnych metod mis. (—> akomodacyjny
spór), jakimi posługiwali się bracia mniejsi. Decyzja ta
spowodowała niechęć cesarza, wyższych warstw społeczeństwa
i ludu; podczas prześladowań zmalała liczba wiernych,
a misjonarze przenieśli się do środk. Chin, gdzie prześladowania
były łagodniejsze. W więzieniach zginęli franciszkańscy
wikariusze apost. i misjonarze, wśród nich Jan z Triora.
W XVIII w. na t e r e n i e Chin pracowali pol. reformaci M. —»
Albrecht, R. -> Kocielski, a w XIX B. -» Buczyński;

1813
prow, filipińska opuściła misje w Fucien, Kuangtungu, Clangsi
i Szantungu, a 1835 w Makau. Misje reaktywowali 1839 wł.
bracia mniejsi (m.in. ustanowieni bpami Ludovico Besi,
Gabriele Grioglio, Luigi Moccagatta). W czasie powstania
—> bokserów śmierć męczeńską poniosło 7 braci mniejszych
(w tym 3 bpów - Grzegorz Grassi, Franciszek Fogolla, Antoni
F a n t o s a t i ) , 7 tercjarzy, 7 franciszkanek misjonarek Maryi
(beatyfikowani 1946) i 300 in. tercjarzy świeckich. W 1906
bracia mniejsi opiekowali się 146 000, a 1926 - 320 000
wiernych.

Na polecenie Kongr. Rozkrzewiania Wiary prowadzili
3 regionalne seminaria duch. w Tsunan (od 1904),
Hankou i Tajjüan (od 1935). Staraniem A. —* Schnusenberga
w Pekinie powstały - szkoła języka chiń. dla misjonarzy
(1936) oraz Franciszkańskie Studium Biblijne. Papież
Pius XII powierzył 1946 braciom mniejszym 5 archidiecezji,
13 diec. i 9 prefektur apost.; na t e r e n i e Chin 1949 pracowało
706 braci mniejszych, w t ym 120 tubylców, część z nich przeszła
na Tajwan (3 misje 1950); 1970 erygowano wikarie zak. MB Królowej Chin obejmującą Tajwan, Makau i Singapur,
k t ó r a 1976 liczyła 45 domów i 89 zakonników. Na terenie
Chin pracowali Polacy Piotrowski i W. —> Niklas.

Do Japonii przybyli dyskalceaci 1593 z Filipin; kierowani
przez Piotra Baptystę Blázqueza, zakładali klasztory, szkoły
i szpitale, nawracając ok. 20 000 osób. Pomimo prześladowań
1597 w Nagasaki i męczeńskiej śmierci Blázqueza, Marcina
od Wniebowstąpienia Aguirre, Franciszka Blanco, Franciszka
od św. Michała z Parilli, Gonzalo Garcii, Filipa od Jezusa
i 17 tercjarzy świeckich (kanoniz. 1862), nowi bracia mniejsi
przybywali z Filipin (do 1608 w sumie ok. 34); 1599 J e r ó n i m o
de C a s t r o założył misję w E d o (dziś T o k i o ) ; z czasem powstały
placówki mis. w Fishimie, Kwanto, Miyako, Okoyamie,
Osace, Uradzę. Spośród 354 męczenników z okresu prześladowań
1614 i 1617-32 beatyfikowano 1867 grupę 18 dyskalceatów
i 47 tercjarzy świeckich. Zakaz wjazdu obcokrajowców
uniemożliwił prowadzenie misji do 1907, kiedy przybyli
tu bracia mniejsi, zakładając prefektury apost. w Sapp
o r o (1915), Kagoshimie (1927) i Urawie (1939); na Sachalinie,
gdzie 1932-48 pracowali pol. —» bernardyni z prow.
Niepokalanego Poczęcia NMP, erygowano 1938 prefekturę
Karafuto. Misja ta przestała istnieć po przyłączeniu Sachalinu
do ZSRR. W 1977 erygowano w Japonii prow. Świętych
Męczenników J a p . ; 1985 liczyła ona 252 zakonników, w tym
133 obcokrajowców z 23 prow, zakonnych. W Korei 1938
bracia mniejsi założyli d om zak. w T e d z o n i e ; 1969 utworzono
tu wikarie zak. pod wezw. Błogosławionych Męczenników
Koreańskich. W Korei Pd. 1976 misja liczyła 71 zakonników,
w tym 49 tubylczych.

A m e r y k a Ł a c i ń s k a - Teren mis. braci mniejszych
obejmował początkowo wicekrólestwa - Nowej Hiszpanii
(Meksyk, dzisiejsze republiki Ameryki środk., Teksas,
Kalifornia) i Peru (wszystkie kraje Ameryki P d . ) , z którego
wydzielono 1718 Wenezuelę, Kolumbię, Panamę i Ekwador
j a k o wicekrólestwo Nowej Grenady oraz 1776 Argentynę,
Boliwię, Paragwaj i Urugwaj jako wicekrólestwo La Platy,
a później niezależne państwa, ukształtowane na tych terenach
w 1. poł. X I X w.

W wicekrólestwie Nowej Hiszpanii misje prowadzili od
1519, towarzyszący H. Cortésowi, Diego Altamirano (zm.
1547) i Pedro Melgarejo (zm. 1534). Właściwą i zorganizowaną
akcję mis. podjęli bracia mniejsi z inicjatywy gen.
ministra F. de Quiñonesa, który 1522 wysłał do Meksyku
12 misjonarzy flamandzkich (-> Ameryka Łacińska II A 1)
pod kierownictwem Marcina z Walencji (zm. 1534). W ramach
ewangelizacji dokonali oni tłumaczenia katechizmu
na języki miejscowe (na aztecki - J a n z T e c t o , F. Ximenes),
zakładali —» redukcje (1), szkoły, badali miejscowe kultury
(—> Bernardyn z Sahagun, Diego de Landa, zm. 1579, Toribio
Motolinia —» Ameryka Łacińska V I ) , zakładali d r u k a r n i e
( b p J. de —» Z u m a r r a g a ) .

W XVI-XVII w. Bracia Mniejsi
Regularnej Obserwancji zorganizowali prow, zakonne:
1535 Św. Ewangelii w mieście Meksyk, 1565 św. Józefa na
J u k a t a n i e i Imienia Jezus w Gwatemali, 1575 św. Jerzego w
Nikaragui, 1603 św. Franciszka w Zacatecas w Meksyku
środk., 1606 św. Jakuba w Jalisco, w pobliżu ujścia Rio Grande
de Santiago, 1606 św. Piotra i Pawła w Michoacán, na
pn.-zach. od miasta Meksyk, 1612 św. Heleny na Florydzie,
a dyskalceaci 1599 założyli prow. Pachuca; do najwybitniejszych
misjonarzy w Nowej Hiszpanii należeli: Marcin z
Coruńy (zm. 1568) w Michoacán, Diego de T e s t e r a na Jukat
a n i e , Juan Suarez na Florydzie, Marek z Nizzy (zm. 1588)
w Nowym Meksyku; śmierć męczeńską 1680 w Nowym Meksyku
poniosło 23 zakonników i 16 000 neofitów; bracia mniejs
i pracowali t am nad nawracaniem Apaczy, na których ter
y t o r i um do 1775 zakładali redukcje; 1690-93 oraz od 1716
prowadzili ewangelizację Teksasu dzięki działalności m.in.
Antonia Margila (zm. 1726); 1787 było w Teksasie 28 głównych
stacji mis. i 34 zorganizowane osady. W Arizonie od
XVII w. zginęło wielu braci, wśród nich zasłużony Francisco Garces (zm. 1781). W XVIII w. bracia mniejsi prowadzili
ewangelizację Kalifornii, której głównym apostołem
był Junípero Serra (zm. 1784), uważany za założyciela
Los Angeles i San Francisco.

W wicekrólestwie Peru bracia mniejsi rozpoczęli misje
1510 i 1516; do końca XVI w. ochrzcili 200 000 Indian, dzięki
misjonarzom przybywającym z Hiszpanii; 1565 utworzyli
kustodię Santa Fé, podniesioną 1586 do rangi prowincji;
od poł. XVII do końca XVIII w. ewangelizowali zwł. tereny
Wenezueli wzdłuż 65 południka, położone m.in. nad rzeką
Caurą (prawy dopływ O r i n o k o ) ; tereny wsch. i zach. Wenezueli
chrystianizowali natomiast głównie kapucyni; 1700
prow, zakonna Santa Fé liczyła 28 konwentów i 338 zakonników;
najwybitniejszymi misjonarzami byli: Jan od św.
Filiberta, apostoł Indian panamskich, -» Franciszek z Vitorii
OFM, bpi Bogoty - Juan de los Barrios (zm. 1568)
i Luis Zapata (zm. 1590); 1985 bracia mniejsi prowadzili
tu misje w eryg. 1954 prefekturze apost. Guapi. Na teren
dzisiejszego Peru 1527 przybyła grupa misjonarzy z Mateuszem
z Jumilla (zm. 1578) i —* Markiem z Nizzy, którzy
doprowadzili do założenia 1535 kustodii (1550 liczyła 15
domów); Turybiusz Alfons z Mogrovejo odbył j a k o bp Limy
10 synodów diec. i 3 prowincjalne, przyczyniając się do
ugruntowania chrześcijaństwa. W Limie 1600 rekolekci założyli
klasztor, w którym gwardianem był —* Franciszek
Solano. Misje w dorzeczu Ukajali i Amazonki prowadził
Filippo Luyendo. Śmierć męczeńską ponieśli tu Jerónimo
Jiménez (zm. 1635), Maciej z Illescas i Manuel Biedma.
Nowy e t a p misji zapoczątkował 1712 Francisco de San José,
zakładając 12 redukcji w Cerro de la Sal oraz dorzeczach
Ukajali i Huallaga. Najazdy dzikich plemion położyły 1742
kres tym placówkom, a 129 braci mniejszych poniosło śmierć
męczeńską.

W 1985 bracia mniejsi pracowali w wikariatach
apost. San José de Amazonas, San Ramón i Requena.
Z Peru bracia mniejsi przeszli 1553 do Chile i 1565 utworzyli
tu niezależną prow, zakonną. W prześladowaniach
1598 męczeństwo ponieśli liczni zakonnicy wraz z prowincjał
em J a n em z Tobar. Na pocz. XVIII w. bracia mniejsi pozostawili
jezuitom tereny mis. na pd. od rzeki Bio-Bio,
zatrzymując sobie pn. część kraju.

Po kasacie jezuitów
przejęli ponownie ich misje. Znanymi misjonarzami byli
Pedro de Espinera (zm. 1778) i Francisco Saverio de Alday
(zm. 1826). W 1907 belg. bracia mniejsi zapoczątkowali
misję Capiapó wśród Indian w Kordylierach oraz objęli
eryg. 1960 p r e l a t u r e Illapel. Na teren dzisiejszej Boliwii
bracia mniejsi przybyli 1540 i pracowali wśród plemion
Mojos i Mosetenes; 1565 założyli prow, zakonną św. Antoniego
w Charcas (z kolegium mis. w Tarija, które prowadziło
redukcje wśród Indian Chiriguanos, zniszczone przez
dzikie plemiona). Misje odnowione w końcu XVIII w. dzięki
działalności Antonia Comejuncosa (zm. 1814) i Francisca
de Pilara (zm. 1803) 1767 liczyły 22 redukcje z 16 000 wiernych;
1985 bracia mniejsi prowadzili prace w wikariatach
apost. Chiquitos, Cuevo, El Beni, Ñuño de Chávez, gdzie
pracują polscy bracia mniejsi, i prałaturach Aiquilc i Coreico.

Do Asuncion w dzisiejszym Paragwaju przybyła 1537
grupa misjonarzy pod kierownictwem Domingo Martineza de
Irala. Bpem eryg. tu diecezji był Pedro de la T o r r e; stąd
misjonarze rozciągnęli działalność na Tucumán (dzisiejsza
A r g e n t y n a ) , gdzie erygowali niezależną kustodię (1586 miała
6 konwentów), z której nast. wydzielili kustodię Paragwaju
(1611 obsługiwała 40 parafii); 1612 utworzyli prow, zakonną
Rio de la Plata, zw. też prow. Paragwaju. Okręg La
Plata chrystianizowali Franciszek Solano i H e r n a n d o Trejo,
bp Tucumánu (zm. 1614); liczne redukcje zakładał tu L. de
—> Bolańos. W dzisiejszym Urugwaju w XVII w. działali
B e r n a r d i n o Guzman i Jan z Vergary; 1767 bracia mniejsi
przejęli część jez. redukcji;

1796 liczyły one ok. 45 000
Indian. Przy końcu XVIII w. istniejące w Gran Chaco kolegium
św. Karola założyło redukcje wśród Indian zamieszkujących
region Gran Chaco. Pracujący obecnie w Argentynie
bracia mniejsi rekrutują się z prowincji hiszp., wł. i z
Polski. Bernardyn J. Maciaszek (zm. 1959) założył w Martin
Coronado (—» Buenos Aires 4) ośrodek rei.-polonijny zw.
Maciaszkowem; od 1972 rektorem misji został Lucjan
Łuszczki.

Bracia mniejsi byli jedynymi misjonarzami Brazylii do
czasu przybycia 1549 jezuitów; 1584 dyskalceaci utworzyli
kustodię, podniesioną 1657 do rangi prow, pod wezw. św.
Antoniego; 1675 wydzielono z niej prow. Niepokalanego
Poczęcia NMP, zw. też prow. Rio de Janeiro. Prowincje
te miały w XVII w. 31 klasztorów i prowadziły 26 misji;
1758 władze adm. usunęły braci mniejszych z t e r e n ów Amazonii.
Misje te odnowiono 1870 tworząc liczne redukcje;
pracowali tu od 1891 bracia mniejsi prow, saskiej, a od 1899
hiszp. prowincji św. Jerzego; dorywczo w końcu XIX w.
działali tu także Polacy. Obecnie bracia mniejsi obsługują
p r a ł a t u r y Obidós, Rondonópolis i Cristalândia.
A m e r y k a Pn. - Na terenie dzisiejszych Stanów Zjedn.
(Meryland, Pensylwania) misje prowadzili bracia mniejsi
z Anglii, Irlandii i Holandii. Pierwszym bpem Filadelfii
byt Michel Francis Egan (zm. 1814). W 2. poł. XIX w. powstawały
w Stanach Zjedn. klasztory rozwijające działalność
wśród wł., niem. i pol. imigrantów.

W Kanadzie (Nowa Francja) pierwszy klasztor w Quebecu
założyli 1615 rekolekci franc. - Denis Jamet, Joseph Le
Caron (zm. 1623), Jean Dolbeau, Gabriel Segard (autor
historii miejscowych Indian), Nicolas Viel (zm. 1625) pierwszy
męczennik Kanady oraz Dydak Pelletier; od 1619 rekolekci
franc, ewangelizowali plemiona na płw. Nowej Szkocji
franc. Acadie) do zajęcia tych terenów przez Anglików
1629); misje wznowiono po 1670.

Oprócz rekolektów misje
na tych t e r e n a c h prowadzili równocześnie m.in. kapucyni.
A f r y k a - Zapoczątkowane w XV w. mis. wyprawy
portug. braci mniejszych wokół wybrzeży Afryki (Gwinea,
Kongo, Angola) nie miały stałego charakteru i nie doprowadziły
do założenia mis. struktur. Trwały charakter miał
jedynie klasztor zał. 1656 na Wyspach Zielonego Przylądka,
rozwijający działalność na terenie obecnego Sierra Leone.
Na pocz. XVI w. Bracia Mniejsi Regularnej Obserwancji
działali na terenie Maroka. Śmierć męczeńską poniósł tu
J a n z Prado i Andrzej ze Spoleto. Misję reaktywowali w
XVII w. dyskalceaci z Andaluzji zakładając stacje mis. w
Fezie, Meknesie, Selehu i Tetuanie; ograniczały one swą
działalność do opieki duszpast. nad więźniami i niewolnikami
chrzęść.; w Maroku 1880 pracowało 27 misjonarzy; 1985
hiszp. bracia mniejsi obsługiwali archidiec. Tangeru (eryg.
1956), a francuscy archidiec. Rabatu (eryg. 1955). Działa tu
Ośrodek Studiów Islamskich pod wezw. Rajmunda Lulla; badaczami
kultury byli B. Diaz, J. Lopez, R. Gonzalez, P.
García, E. Soto. Opiekę duszpast. sprawowali też reformaci
wł. w Trypolisie (Libia), gdzie 1880 pracowało 10 misjonarzy;
1939 erygowano prowadzony przez braci mniejszych
wikariat apost. oraz prefekturę Misurata.

W Górnym Egipcie Kongr. Rozkrzewiania Wiary powierzyła
reformatom nawiązanie kontaktów z koptami, wśród
których 1644 Justus Maragi jako duszpasterz wszystkich
koptów kat. utworzył gminę z 2000 wiernych; W XVII-
-XIX w. pracowali tu również pol. reformaci, m.in. J. —*
Argiel, J. Sobach, H. Glinger, R. Wilczyński i A. Burzyński;
od 1839 wikariuszami apost. dla Kościołów wsch. w
Egipcie byli reformaci; 1880 było 11 stacji mis. w Górnym
Egipcie i 7 stacji mis. w Dolnym; 1971 powstała wikaria
zak. pod wezw. Sw. Rodziny, licząca 50 członków obrządku
koptyjskiego w 19 domach, która prowadzi 14 par. z 6000
wiernych, szkoły i zakłady lecznicze.

W Etiopii bracia mniejsi pracowali od 1633; pierwszym
p r e f e k t em misji został Antonio dalia Porta (zm. 1642),
a 1697 M.P. da Solemi (zm. 1701). Oprócz Włochów (m.in. Francesco Maria Passalacqua, Giacomo Rossi) pracowali
tu Bawarczycy (Libérât Weiss, zm. 1716) i Czesi (Jakub
Ržimarz 1737-51, Remedius Prutcki, zm. 1770). Z powodu
niechęci ludności i rodzimego duchowieństwa monofizyckiego
misja 1793 upadla. Podczas okupacji wł. 1936-41
bracia mniejsi prowadzili misje w prefekturze apost. Dessić.
Nowe misje w krajach Afryki bracia mniejsi zakładali od
końca X I X w.: w Mozambiku (od 1898; 1982 było tu 33 misjonarzy,
w tym 11 tubylczych), w Kongu Belg., obecnym
Zairze (od 1920 pracują w diec. Kamina i Kilwa-Kasenga,
których administrację objęło duchowieństwo tubylcze;
od 1971 pracuje tu również 16 pol. braci mniejszych;

1985
erygowano tu wikarie zak. złożoną z 62 zakonników - tubylców
i misjonarzy zagr.), w Somalii (od 1930 w diec. Mogadiszu;
1984 - 8 misjonarzy), w Gwinei Bissau (od 1931;
obecnie w diec. Bissau i okręgu Bolama - 30 misjonarzy),
w Republice Pd. Afryki (od 1932 diec. Kokstad i Eshowe
oraz prefekturze apost. Volksrust - 1984 pracowało tu 90
misjonarzy w 36 parafiach), w Togo (od 1956 w obecnej
diec. Dapango) - pracują tu też pol. bracia mniejsi, na
Wybrzeżu Kości Słoniowej (od 1957 w archidiec. Abidżan;
wikaria zak., eryg. 1975, miała 4 domy i 18 zakonników),
w Rodezji, dzisiejszym Zimbabwe (od 1958; obecnie prowadzą
8 par., gdzie pracuje 13 misjonarzy), na Madagaskarze
(od 1961 obsługują 52 wioski w diec. Antsirabe), w Burundi
(od 1973; 1 d om zak. z 8 misjonarzami), 1985 w diec. Ruyigi.
A u s t r a l i a i O c e a n i a - Pierwsze próby chrystianizowania
Wysp Salomona bracia mniejsi podjęli 1567 z
Peru, a ponowili 1772; natomiast do Australii irl. bracia
mniejsi przybyli ok. poł. XIX w., m.in. B. Geoghegan (zm.
1864), L. Sheil (zm. 1872) oraz J a c o b H ą n r a h a n (zm. 1886);
1939 erygowano prow, zakonną Ducha Świętego, która prowadziła
misje także w Nowej Zelandii i Nowej Gwinei (od
1952 w diec. A i t a p e ) ;

1976 w Australii pracowało 231 braci
mniejszych w 30 domach zak.; 1985 erygowano wikarie zak.
obejmującą Papuę-Nową Gwineę i Wyspy Salomona.
Ze względu na zasięg terytorialny, wielowiekowe zaangażowanie,
nowatorskie metody i liczbę misjonarzy bracia
mniejsi wnieśli największy wkład ze wszystkich zakonów
w dzieło ewangelizacji.

 

M. da Civezza, Storia universale delle missioni francescane I-XII, R 1857-95; M. Fernandez, Conspectus omnium missionum OFM an. 1908-1909, Q 1909; L. Lemmens. Geschichte der Franziskanermissionen. Mr 1929; Conspectus missionum OFM, O 1933, R 1957; Bihliographia franciscana. CF 4(1934), od 1942wyd. oddzielne; R. Pratesi, ECat V 1730; UPLF nr 49-53 , 205-211, 645-678; B. Fedele, Missionari francescani, L'Aquila 19662; Historia missionum OFM I-IV, R 1967-74; Annuarium OFM, Q 1968. 213-293; SzmRef 44-49; AtHier 1976; Elenchus missionum OFM concreditarum necnon et Missionariorum in eis ministrantium addita domorum directione postali, R 1976; K. Grudziński. Duszpast erstwo, ZFP HI 60-78; S. De Munster, DHGE XVIII 879-893.

 

B. BRACIA MNIEJSI KONWENTUALNI - Zmniejszenie się
liczby franciszkanów konwentualnych, kasata konwentów w
Hiszpanii i Portugalii oraz wykluczenie z ewangelizacji nowo
odkrytej Ameryki przez specjalne dekrety pap. zahamowało
mis. pracę franciszkanów konwentualnych, która ograniczyła
się głównie do terytoriów eur., przyjmując formę indywidualnych
działań i krótkotrwałych inicjatyw;

od 1577 misje na
Filipinach prowadził Giovanni Battista Lucarelli (zm. 1604),
który 1579 udał się do Kantonu (Chiny), a po wypędzeniu
do portug. kolonii Makau, gdzie wspólnie z P e d r em de Alfaro
OFM założył kolegium przygotowujące misjonarzy dla
Chin; zebrał również 20 młodych Chińczyków, Syjamczyków
i Japończyków chcąc przygotować ich na katechistów, lecz
z powodu trudności narodowościowych próba ta nie powiodła
się; swoją działalność opisał Lucarelli w Relazione
vera del gran viaggio del grandissimo regno della China (R
1593); powróciwszy do Włoch, założył 1586 pod egidą dyskalceatów
kolegia mis. w Rzymie i Genui, przygotowujące misjonarzy
z zakonu franciszkanów konwentualnych, braci
mniejszych i kapucynów; dzieło to j e d n a k zostało przerwane
bullą pap. Sykstusa V Apostolici muneris (1587).

W XVI w. franciszkanie konwentualni prowadzili misje na Rusi i Litwie
oraz w Mezopotamii, a także w Algierii, gdzie 1619 Pietro
Z i r a n o razem z kilkoma towarzyszami, działając na rzecz
uwolnienia chrześcijańskich niewolników, poniósł śmierć
męczeńską.

Ożywienie misji franciszkanów konwentualnych
nastąpiło po utworzeniu 1622 Kongr. Rozkrzewiania Wiary;
pod jej kierunkiem podjęli oni próby odrodzenia i obrony
pozycji kat. wobec prawosławia i tur. ucisku;

1623 wyruszyła
ich wyprawa mis. do Mołdawii, Wołoszczyzny i Bułgarii.
Prefektami apost. Mołdawii i Wołoszczyzny byli m.in.:
5. Foca (od 1629), A. Petricca (od 1638), który wzniósł
wiele świątyń kat. i przyczynił się do depozycji przez synod
Kościoła prawosł. patriarchy Konstantynopola —* Cyryla
Lukarisa (usiłującego narzucić kalwińskie wyznanie wiary),
nawrócenia na katolicyzm l u t e r a n ów z Campulangu (Wołoszczyzna)
i wielu Ormian, V. Piluzzi (1663-72), autor katechizmu
w języku rum. (1679 powrócił z Rzymu do Mołdawii
j a k o wikariusz apost.) oraz A. Zauli (1695-1711).

W celu przygotowania misjonarzy dla Europy Wsch. franciszkanie
otworzyli kolegia mis. w Pradze (1624) oraz w Esztelnek
(1687) w Siedmiogrodzie; każdy kandydat na misjonarza
musiał poddać się egzaminowi przed zak. komisją.

W 1627 grupa misjonarzy udała się na gr. wyspę Kefalinię;
1628 j a k o wikariusz patriarchy łac. wysłany został do Konstantynopola
Foca, a 1629 G. Mauri; 1616-1730 wikariuszami
łac. patriarchy Konstantynopola było 17 franciszkanów konwentualnych,
z których Petricca (1638-39) przyczynił się do
unii gr. patriarchy Konstantynopola Cyryla II Kontaresa z
Rzymem, a abp Gaspare Gasparini (1678-1703) odegrał
zasadniczą rolę w jej zawarciu przez Jakuba IV katolikosa
-» Eczmiadzynu.

W XVII w. franciszkanie konwentualni podjęli również
misje na gr. wyspach Zante (Zakinthos) i Korfu ( K e r k i r a ) ;
wg urzędowej relacji (z załączoną mapą), sporządzonej
1657 mieli oni prefekturę apost. Litwy i Rusi z 11 konwentami
i 6 hospicjami (domy zak. kanonicznie nie uformowane),
prefekturę Siedmiogrodu, Mołdawii (—» Baków) i Wołoszczyzny
z 2 konwentami i 6 hospicjami oraz prefekturę Węgier
z 3 konwentami; mniej zorganizowane misje mieli w Czechach,
na Morawach i Śląsku. Dla zabezpieczenia rozwoju
mis. działalności franciszkanie konwentualni założyli 1710
kolegium mis. w Asyżu (1749 przeniesione do Rzymu), a
1747 utworzyli w kurii gen. urząd p r o k u r a t o r a misji, powierzając
go Lorenzo Ganganellemu (późniejszy pap. Klemens
XIV).

W XIX w. misje franciszkanów konwentualnych podupadły;
przy końcu tego wieku pozostała im jedynie misja w
Turcji z 6 stacjami i nielicznym personelem; 1873 kolegium
mis. w Rzymie zostało wywłaszczone i rozwiązane; ożywienie
działalności mis. zaznaczyło się w pocz. XX w.; 1908 franciszkanie
konwentualni prowincji belg.-hol. rozpoczęli pracę
w wikariacie apost. Danii;

1910 założona została misja w
Damaszku; 1924 zakon z inicjatywy Kongr. Rozkrzewiania
Wiary przyjął misje w Chinach (do 1947 przebywało tam
32 franciszkanów z 13 prowincji zak., spośród których 6
poniosło śmierć męczeńską), a 1929 w Mołdawii; 1930
działalność w Japonii rozpoczęli franciszkanie polscy na
czele z —» Maksymilianem Kolbe, inicjując tam apostolat
prasy przez wydawanie w języku j a p . „Rycerza N i e p o k a l a n e j " („Seibo na Kishi") oraz budując na przedmieściach Nagasaki
klasztor zw. Mugenzai no Sono (Ogród Niepokalanej); w
rozpowszechnianiu jap. „Rycerza" i w akcji charytatywnej
wśród najbiedniejszych, zwł. po zrzuceniu bomby atomowej
na Nagasaki, odznaczył się brat Zenon —* Żebrowski (zm.
1982), j e d e n z najbliższych współpracowników Maksymiliana;
1930 franciszkanie założyli misję w Zambii (Ndola).

W
okresie międzywojennym z ośrodka inicjującego misję bułg.
w Dedeagać (dziś Aleksandropolis) rozwinęły się konwenty
franciszkanów konwentualnych w Pokrovan (1939) oraz
emigracyjne placówki mis. (1974 w Bułgarii pracowało 5 franciszkanów konwentualnych); 1940 wl. franciszkanie
konwentualni prow, padewskiej założyli misje w Albanii,
obsadzając konwenty w Berati, Devol, Dhermi, Lushnija,
Valono i Vuno kapłanami, którzy przyjęli obrządek bizant.;
wskutek prześladowań udali się oni 1944 wraz z częścią wiernych
do Lungro w Kalabrii, dając początek eparchii italo-
-albańskiej z o ś r o d k i em (zał. 1953) w klasztorze San Giorgio
Albanese w Cosenzie. Misyjna działalność franciszkanów
konwentualnych rozszerzyła się po II wojnie świat.;

1946
założyli oni misje w Kostaryce, Brazylii (stan Rio de J a n e i r o ) ,
1947 drugą misję w Zambii (Solwezi) oraz Argentynie
(prow. Buenos Aires), 1948 w Urugwaju (departament
F l o r i d a ) , 1949 w Brazylii (stan Sao Paulo), 1952 drugą misję
w Japonii (na wyspie Änami Oshima), 1954 w Australii
(stan Nowa Południowa Walia), 1958 w Korei, 1968 w Indonezji
(Sumatra), Maranhào (Brazylia) i Libanie (po kasacie
misji w Damaszku 1966), 1970 w Hondurasie (Gualco w
prow. Olancho), 1975 pol. prowincję Niepokalanego Poczęcia
NMP w Luizianii w stanie Goiás (Brazylia), 1976
w Boliwii (Montaro w departamencie Santa Cruz), 1977
dwie misje w Ghanie (Cape Coast i Tocoradi), Kolumbii
(Medellin), Meksyku (Netzahualcóyotl w Dystrykcie Federalnym,
a 1979 Tlacoachixtlahuaco, w diec. Acapulco) i 1978
w Wenezueli; działalność mis. w Ameryce Lac. jest koordynowana
przez Federación de Superiores Mayores Franciscanos
Conventuales de America Latina (FALC);

1978
powstały misje na Filipinach (Manila), 1981 w Indiach
(Choty w stanie Kerala); ogółem 1981 na terytoriach mis.
istniały 104 domy zak., a działalność prowadziło 483 franciszkanów
konwentualnych, w tym 292 kapłanów (84 tubylców)
i 88 braci (46 tubylców); do kapłaństwa przygotowywano
72 kleryków (w tym 71 tubylców), a formację nowicjacką
odbywało 29 nowicjuszy; wśród misjonarzy było 45
franciszkanów z Polski (28 k a p ł a n ów i 17 braci), z tego 26
z prow. Niepokalanego Poczęcia i 19 z prow. św. Antoniego;
1984 otwarta została pol. misja w Kenii z 3 kapłanami,
włączona w ogólnoafryk. plan mis. zwany Franciscan Conquest
of Africa, stawiający sobie za cel wykorzystanie w
dziele ewangelizacji licznych analogii zachodzących między
mentalnością Afrykanów a duchowością franciszkańską.
W 1985 przebywało w krajach mis. ponad 50 franciszkanów
konwentualnych z Polski.

 

M. da Civezza, Storia universale delle missioni francescane I-XII, R 1857-95; G. Caneve, La missione dei Padri Minori Conventuali di San Francesco in Constantinopoli, Bessarione 3(1898) 45-67; L. Lemmens, Geschichte der Franziskanermission, Mr 1929; A. Mulders, Missionsgeschichte, Rg 1960; P. Tocanel, Storia della Chiesa cattolica in Romania III/1-2, Pd 1960-65; Historia missionum Ordinis Fratrum Minorum I-IV, R 1967-74; G. Odoardi, / Frati Minori Conventuali e Propaganda Fide nel 350" della Sacra Congregazione 1622-1972, MF 73(1973) 137-170; La Chiesa cattolica di Zambia tra passato e futuro. Simposio di Studio per il 50" dì presenza dei Frati Minori Conventuali in Zambia. Ancona 1980; Elenchus generalis missionum et missionariorum Ordinis Fratrum Minorum Conventualium, R 1981.

Podobne prace

Do góry