Ocena brak

FRANCISZKAŃSKA REGUŁA

Autor /Heg Dodano /28.09.2012

Zbiór zasad ogólnych
zredagowany przez —> Franciszka z Asyżu i jego współpracowników
normujący życie zak. rodzin franciszkańskich
I zakonu (—» franciszkanie).

1. G e n e z a i r o z w ó j - Zainicjowana przez Franciszka
pierwotna wspólnota ubogich pokutników nie kierowała się
żadną z istniejących reguł zak., lecz jedynie dosłowną
realizacją wskazań Ewangelii dotyczących ubóstwa (Mt
9,21; 16,24; Łk 9,1-3), które stanowiły niesformalizowaną
regułę ich życia (propositum vitae), zw. p r o t o r e g u ł ą ,
k t ó r a 1209 (lub 1210) uzyskała od pap. Innocentego III ustną
a p r o b a t ę (dzięki interwencji bpa Asyżu Gwidona II i kard.
Giovanniego Ćolonny OSB).

W miarę wzrostu wspólnoty i rodzących się problemów
rozszerzał się tekst protoreguły o rozporządzenia Kościoła
(np. z bulli Cum secundum consilium z 1220 przejęto postanowienia
o nowicjacie i konieczności profesji zak.), dyrektywy
kapituł gen. i wskazania samego Franciszka (List
do ministra, w: Pisma świętego Franciszka z Asyżu,
Wwa 1982, 199-203), który wspólnie z —» Cezarym ze Spiry
podbudował go teologicznie, włączając doń bibl. cytaty.

Tekst ten przedstawiony 1221 na kapitule gen. (pierwszy
zachowany tekst normujący życie duchowe i zewn. wspólnoty,
zw. regula prima), moralnie obowiązywał franciszkanów,
chociaż nie został zatwierdzony osobną bullą pap.
(regula non búllala). Ostatecznie tekst reguły jest dziełem
samego Franciszka i stanowi mor. kontynuację protoreguły;
złożony z 23 rozdziałów i zakończenia (Pisma św. Franciszka,
58-91) podkreślał potrzebę wierności 3 ślubom zak., stanowiącym
indywidualny środek uświęcenia (I-III), a nadto
potrzebę ducha radosnej posługi i miłości Chrystusa jako
wspólnotowej drogi uświęcenia (IV-XI); r.f. formowała normy
życia i apostolstwa w świecie (XII-XXI), a także postulowała
wypełnianie woli Bożej, życie w stanie łaski uświęcającej
i walkę z pożądliwościami cielesnymi, jako środki codziennej
łączności z Bogiem (XXII). Precyzując zasady organizacyjno-
prawne, r.f. podnosiła rangę urzędu ministra
prowincjalnego (prowincjała), rezerwując mu prawo dopuszczania
do nowicjatu, profesji, doboru misjonarzy i kaznodziejów,
zwoływania kapituły prow, oraz reprezentowania
prowincji na kapitule gen.; w krajach mis. zalecała milczące
świadectwo życia, roztropne podporządkowanie się zwyczaj
om lokalnym lub, gdzie to możliwe, otwarte głoszenie
ewangelii.

Reguła z 1221 nie została jednak przychylnie przyjęta
przez prowincjałów na kapitule gen.; 1223 Franciszek wspólnie
z braćmi L e o n em i Bonizzą w F o n t e Colombo opracował
nowy tekst r.f., prawdopodobniej zagubiony/przez b r a t a E H Ł
sza z Kortony; jej tekst odtworzony przez Franciszka,~uzupełniony
i przepracowany przez kard. Hugolina i ministrów
prow., a zawierający 12 rozdz. (tzw. regula secunda) został
zatwierdzony przez pap. Honoriusza III bullą Solet annuere
z 29 XI 1223 (oryginał bulli w Sacro Convento w Asyżu oraz
BulFr I 15-19, Pisma świętego Franciszka 95-105). Reguła
ta stanowi końcowy etap ewolucji w formułowaniu tekstu
począwszy od 1209 i pozostaje aktualnie podstawowym d o k u m e n t em normującym życie wszystkich rodzin franciszkanów
I zakonu.

Za cel stawia zachowanie rad ewangelicznych
(I) w duchu miłości i — naśladowania Chrystusa
ubogiego, cierpiącego i modlącego się (VI, X, X I I ) ; zaleca
pobożność (V), ubóstwo indywidualne i wspólnotowe,
połączone z obowiązkiem pracy (IV-V) i możliwością korzystania
z jałmużny w sytuacjach rzeczywistej konieczności
(VI), posłuszeństwo nacechowane miłością bardziej macierzyńską
niż braterską (VI, X), apostolat przepowiadania
na wzór Chrystusa (IX), życie w ubóstwie i pokorze (VI)
bez kłótni, uprzedzeń i posądzeń ( I I I ) , cierpliwe znoszenie
prześladowań i modlitwę za nieprzyjaciół (X). R.f. usankcjonowała
trójstopniową administrację z urzędami:

° ministra gen., wybieranego dożywotnio, uznawanego
za znak jedności zakonu,

° ministrów prowincjalnych,
obdarzonych szerokimi kompetencjami in foro interno et
externo (jednakże bez prawa mianowania kaznodziejów,
należącego do ministra gen.),

° przełożonego wspólnoty lokalnej
(—» gwardian); ponadto wprowadzała j a k o zak. jednostki
adm. —» prowincje oraz postulowała instytucję —>
kardynała p r o t e k t o r a zakonu. Aprobata pap. zamknęła ostatecznie
kształtowanie się samego tekstu r.f., uważanej przez
Franciszka za „księgę życia, nadzieję zbawienia, rdzeń ewangelii,
drogę doskonałości, klucz do raju, dokument nowego
przymierza" (Tomasz z Celano, Vita secunda sancti Francisci,
AFr 10(1895) 258); stała się odtąd dokumentem
nienaruszalnym, poddawanym jedynie wielokrotnie interpretacjom
urzędowym (pap. i zak.) i nieurzędowym.

2. I n t e r p r e t a c j a - Oficjalnej interpretacji r.f. (na
prośbę franciszkanów) dokonali w bullach m.in. pap. Grzegorz
IX w Quo elongati (1230), Prohibente regula vestra
(1240) i Gloriantibus vobis (1241), Innocenty IV w Ordinem
vestrum (1245), Mikołaj III w Exiit qui seminai (1279),
Klemens V w Exivi de paradiso (1312); bulle te obowiązują
także w XX w.; ze strony zakonu urzędową interpretację stanowiły
liczne przepisy uchwalane na kapitułach gen. (zw.
statutami, definicjami i konstytucjami), dostosowujące
ustalenia r.f. do przemian hist.; największy autorytet mają
Konstytucje rzymskie (antiquae) z 1239, których tekst przeszedł
do Konstytucji narbońskich z 1260 (Bonawentura,
Opera omnia, Q 1898, VIII 449-464), stanowiących wzór
dla konst. opracowanych po Soborze Wat. II.
Nieurzędowe interpretacje r.f. pochodzą od wybitnych
przedstawicieli zakonu, m.in. Bonawentury (Expositio super
regulam Fratrum Minorum, w: Opera omnia, VIII
391-437), nazywającego jej 12 rozdz. „trwałymi kamieniami
fundamentalnymi" całego życia franciszkańskiego, a także
Aleksandra z Hales, Jana z La Rochelle, Roberta z La
Bassée i Odona Rigauda (Expositio quattuor magistrorum
super regulam Fratrum Minorum, w: Expositio super regulam
Fratrum Minorum, R 1950, 121-169).

Cechą charakterystyczną
tych interpretacji, podejmowanych przez nurty reformistyczne,
były próby pogodzenia rygoryzmu zarówno prawnego,
jak i ascet. z możliwością korzystania z przywilejów
i dyspens Stolicy Apost.; różne interpretacje r.f. prowadziły
do powstawania nowych gałęzi zakonu, m.in. —» kapucynów.

3. S p e c y f i k a - R.f. postuluje praktyczne życie ewangelią
w strukturach Kościoła hierarchicznego (instytucja
kard. p r o t e k t o r a , współpraca z duchowieństwem diec.); winno
się ono przejawiać w braterstwie, pozytywnej postawie
wobec — świata, poczuciu niższości wobec innych, ubóstwie
wewn., którego konsekwencją ma być ubóstwo zewn.,
wolnościewangelicznej (stąd brak w r.f. rozstrzygnięć szczegółowycT7~
co do praktyki życia), wyrażającej zaufanie do
osoby ludzkiej, i w apost. postawie, za wzorem Chrystusa
(misje).

R.f., zachowując tradycyjną praktykę indywidualnego
ubóstwa zak., wprowadziła j a k o element nowy - ubóstwo
wspólnoty (zakaz posiadania dóbr przez wspólnotę, w przeciwieństwie
do zakonów monastycznych mających dobra ziemskie);
przyjmując jednakową wartość modlitwy i działania
apost., sprawiała, że franciszkanie realizowali ideał
ascet. contemplationis in actione (Regula II 5), rezygnując
zarówno z irL~módèJu wspólnot pielgrzymujących (—» Kolumban),
jak i z monastycznej zasady —» stabilitas loci.

Zgodnie
z duchem r.f. naczelną wartość struktury zak. stanowi
ponadnar. wspólnota braci, skupiona wokół przełożonego
gen. (element jedności zakonu) i przez niego podporządkowana
Stolicy Apost., ponieważ w rozumieniu r.f. zakon nie
stanowi federacji domów czy prowincji.

 

E. Wagner. Historia constitutionum generalium Ordinis Fratrum Minorum, R 1954; A. rateili. La Regola minoritica e gli altri scritti di san Francesco d'Assisi, Pescara 1965; K. Esser, La Regola definitiva. Mi 1967; A. Matanić, Adempire il Vangelo (Commentario letterale e spirituale della Regola di san Francescod'Assisi), R 1967; D. Flood, W. van Dijk, T. Motura. La naissance d'un charisme. Une lecture de la première Règie tic saint François. P 1973; A. Matanić,Presenza della Regola francescana nella storia della spiritualità. Frate Francesco 40(1973) 169-188; K. Esser. Textkritische Untersuchungen zur „Regula non ballata" der Minderbrüder. G 1974: A. Thianto. Una Regola in cammino. R 1974; K. Esser, Die Opuscula des Heiligen Franziskus von Assisi. Neue textkritische Edition, G 1976; L. Iriarte. Lo que san Francisco hubiera querido decir en la Regla. Estudios Franciscanos 77(1976) 375-391; M. Conti. Lettura biblica dellaRegota francescana. R 1977; A. Quaglia. // Testamento di san Francesco e la Regola. MF 79(1979) 133-148; O. Schmucki, Gli scritti legislativi di san Francesco, w: Approccio storico critico alle fonti francescane, R 1979, 73-98; G. Majka. Regula Braci Mniejszych, w: Franciszkową drogą. Duszpasterskie i ascetyczne materiały o św. Franciszku z Asyżu. Wwa 1982.

Podobne prace

Do góry