Ocena brak

FRANCISZKANKI - ZGROMADZENIA ZAKONNE

Autor /Heg Dodano /28.09.2012

Kontemplacyjno-
-czynne zgrom, zakonne o duchowości franciszkańskiej,
o p a r t e na regule III zak. regularnego św. Franciszka lub
w mniejszym zakresie na regule II zak. franciszkańskiego,
zmodyfikowanej i dostosowanej do ich zadań apost., realizowanych
przez działalność charytatywną, szpitalną i oświatową,
agregowane do I zak. franciszkańskiego.

Pierwsze wspólnoty sióstr f. tworzyły się w XIII w. spośród
tercjarek świeckich pragnących prowadzić życie wspólne
i dążyć do doskonałości w oparciu o śluby zak.; regułę tercjarską
zatwierdził 1289 pap. Mikołaj IV bullą Supra moniem,
zezwalając też członkiniom wspólnot tercjarek wł.
i franc, na składanie ślubów zak.; praktyka ta rozszerzała się
szybko pomimo opozycji bpów i franciszkanów, uważających,
że zakon III, zgodnie z wolą św. Franciszka, przeznaczony
jest wyłącznie dla ludzi świeckich; niektóre wspólnoty beginek
(•—• beginki i begardzi I), chcąc uniknąć podejrzeń
o herezję, przyjmowały także regułę tercjarską Mikołaja IV,
zwł. po 1311, kiedy pap. Klemens V nakazał likwidację ich
domów; pap. Jan XXII w bulli Altissimo in divinis z 1323
uznał zwyczaj składania ślubów zak. przez wspólnoty tercjarskie
za pożyteczny, chwalebny i zgodny z wolą św.
Franciszka oraz regułą z 1289; na przełomie XIII i X I V w.
istniały już liczne wspólnoty tercjarek składających śluby
zak. (w Niemczech, Niderlandach, Francji, Włoszech i Hiszpanii);
były wspólnotami autonomicznymi, bez klauzury;
rozwijały działalność apost. i poświęcały się dziełom miłosierdzia,
zwł. pielęgnacji chorych; swoje domy zakładały
najczęściej przy szpitalach, które nieraz same fundowały;
sposobem życia nawiązywały do św. —» Elżbiety Węgierskiej
(zwł. —» elżbietanki oraz siostry szpitalne zw. —» szarymi
siostrami); w X I V i XV w. autonomiczne wspólnoty t e r c j a r e k
tworzyły federacje; już na przełomie XIII i XIV w. powstała
federacja Saint-Omer, obejmująca Francję Pn. i Niderlandy
Pd.; federację zw. Kapitułą utworzono 1399 w Utrechcie,
a 1450 w Z e p p e r e n k. Lowanium;

1480 p a p . Sykstus IV uznał
śluby zak. tercjarek za uroczyste; stanowisko to potwierdził
pap. Leon X w nowo zredagowanej regule III zak. regularnego,
zatwierdzonej 1521 bullą Inter cetera nostro regimine;
we wspólnotach tercjarek dążono więc do wprowadzenia
uroczystych ślubów zak., klauzurę dostosowywano do wymagań
apostolatu i poddawano tercjarki jurysdykcji franciszkanów;
nowa reguła wywołała ostre polemiki w niektórych
wspólnotach tercjarek i nie została wszędzie przyjęta,
zwł. ze względu na jurysdykcję. Reformacja spowodowała
zanik prawie wszystkich zak. wspólnot tercjarskich w Niemczech i Niderlandach P n . ;

przetrwały tylko w Niderlandach
Pd. siostry szare oraz federacje w Utrechcie i Zepperen;
w okresie kontrreformacji na mocy bulli Circa pastoraux
z 1566 i konst. Lubricum vitae genus z 1568 pap. Piusa V we
wszystkich wspólnotach tercjarek zaprowadzono śluby uroczyste
i klauzurę p a p . , tworząc z nich klasztory typu mniszego
III zak. regularnego; zaczęły też powstawać wspólnoty,
które mimo zobowiązania do ścisłej klauzury i uroczystych
ślubów zak. podejmowały działalność charytatywną i oświatową;
nauczaniem dziewcząt zajmowały się elżbietanki, zw.
także pokutnicami ścisłej obserwancji, zał. 1615 w Besançon
(Francja); pokutnice rekolektki z Limburga (—» rekolektki)
prowadziły także przy klasztorach pensjonaty dla dziewcząt;
prace zewn. ocaliły te wspólnoty przed kasatą w końcu
XVIII i na pocz. XIX w.; władze państw., kierując się zasadami
utylitaryzmu kasowały zakony, tolerując istnienie
tylko tych, które były zaangażowane w działalność charytatywną
i oświatową; opierając się na klauzurowych wspólnotach
tercjarskich i regule z 1521 powstały nowe zgrom,
zakonne o ślubach prostych, z klauzurą dostosowaną do
pracy, zwł, w szkolnictwie, pielęgnacji chorych, opiece nad
ubogimi, sierotami i starcami.

Początek licznym zgrom, dały f. pokutnice rekolektki
z Limburga oraz elżbietanki z Akwizgranu; zgrom, zakładały
także —> klaryski, opierając się na regule II zak. franciszkańskiego
oraz bracia mniejsi, franciszkanie konwentualni
i kapucyni, od których zgrom, przyjmowały nieraz swoją
nazwę (—» kapucynki I I ) ;

w Królestwie Pol., w warunkach
zakazów tworzenia nowych zgrom., kapucyni przystąpili
w poł. XIX w. do reorganizacji tercjarstwa kongregacyjnego,
na podstawie którego powstało zgrom. —» felicjanek;
po kasacie zakonów 1864 Honorat Koźmiński założył liczne
zgrom, ukrytego życia zak. (—» zgromadzenia bezhabitowe),
które wyrosły z konkretnych potrzeb charytatywnych, wychowawczych
i oświatowych; w procesie tworzenia zgromadzeń
f. uczestniczyli także księża d i e c , pracujący w parafiach
oraz tercjarki świeckie; największy rozwój zgrom, przypada
na 2. poł. XIX i pocz. XX w.; wypływało to z odrodzenia
idei franciszkańskiej w życiu rei.-społ. już od 1. poł. X I X w.,
co ujawniło się w reformach życia zak. podejmowanych
przez różne rodziny franciszkańskie; od p o ł . XX w. nastąpiło
zahamowanie rozwoju zgrom, a ujawniły się tendencje zjednoczeniowe;

we Francji 1972 powstała unia sióstr św. Franciszka
z Asyżu, łącząca różne zgromadzenia f. w tym kraju
z główną siedzibą w Montpellier; 1975 liczyła 673 siostry;
w Belgii, Brazylii, Hiszpanii, Holandii, Niemczech, Włoszech
zrodził się tzw. ruch f., który dążył do wypracowania
wspólnych metod formacji zak. oraz pracy apost. dla zgromadzeń,
których 1975 było 463 z ok. 200 000 sióstr; tytulatura
poszczególnych zgromadzeń f. nawiązuje do odpowiedniego
kultu, celu szczegółowego, miejsca założenia lub aktualnej
siedziby domu generalnego.

Do góry