Ocena brak

FRANCISZEK z VITORII OP

Autor /Wierzchoslawa Dodano /28.09.2012

ur. ok. 1490 w Vitorii
(prow. Alava w pn. Hiszpanii), zm. 12 VIII 1546 w Salamance,
teolog, teoretyk prawa międzynarodowego.

Do zakonu wstąpił ok. 1506 w Burgos i 1509 przyjął święcenia
kapł.; od 1510 studiował w Paryżu pod kierunkiem
tomistów P. Crockaerta i J. Fenaria; uzyskawszy 1522 doktorat
z teologii, 1523-25 wykładał ją w domin, kolegium
S. Gregorio w Valladolid, a 1526-46 na uniw. w Salamance
(zapis wykładów wydał V. Beltran de Heredia Comentarios
a la „Secunda secundae" de Santo Tomás I-VI, Sal 1932-52),
który uczynił eur. centrum odnowy t e o l . , opartej na —* tomizmie;
uczniami F. w tym okresie byli m.in. M. Cano, P. de
Soto, A. Salmerón i D. Lainez; wprowadzenie przez F. 1530
Summy Tomasza z Akwinu j a k o podręcznika uzupełniającego
Sentencje Piotra Lombarda przyczyniło się do powstania
tzw. drugiej —» scholastyki, stanowiącej istotny element
potryd. odnowy teologii.

Wygłaszane 1528-40 przez F. wykłady
okolicznościowe (i zamawiane u niego przez ces. Karola
V opinie teol.) poświęcone szczegółowym zagadnieniom
życia kośc. i społ. (m.in. władzy k o ś c , cywilnej, uprawnieniom
papieża i soboru, prawu prowadzenia wojny, stosunkom
z Indianami), znane jako Relectiones theologicae (I-II, Ly
1557. Ma 1960; fragment O Indianach, Wwa 1954), są uważane
za fundamentalne dla teologii i praktyki mis., prawa
międzynar. oraz kat. nauki społecznej; F. był wybrany przez
pap. Pawła III na teologa przygotowującego się Soboru
Tryd., mimo że jego pisma 1590-96 zostały wciągnięte na
indeks ksiąg zakazanych przez pap. Sykstusa V.

F. zainicjował w nowoż. teologii badania nad jej metodol.
podstawami, ukazanymi w dziełach jego uczniów, zwł. M.
Cano De locis theologicis (Sal 1563); zwalczając minimalistyczne
tendencje —> nominalizmu (np. w sprawie skuteczności
sakramentów), ukierunkował zainteresowania teol.
na uwarunkowaną historycznie problematykę mor. i społeczno-
prawną; odchodził od spekulacji i wyłącznej analizy
sensu duchowego Biblii (—> biblijna hermeneutyka), którą
oprócz pism ojców Kościoła wykorzystywał w argumentacji
teol. szerzej, niż czyniła to scholastyka XIII-XIV w. Polemiczne
stanowisko F. wobec poglądów J. Gersona i M.
Lutra umożliwiło z czasem wyodrębnienie się —> fundamentalnej
teologii i upowszechnienie zmodyfikowanego tomizmu
jako podstawy dla teologii akademickiej, alternatywnej
w stosunku do propagującej chrzęść, interpretację myśli
Platona —* Akademii Florenckiej.

W poglądach dogm. i m o r . ,
dotyczących wymiaru doczesnego, reprezentował F. stosunc'k
pozyt. (w średniowieczu zwykle pomijany lub deprecjonowany);
podkreślał prymat osoby ludzkiej nad społecznością,
zbawienia nad racjami stanu oraz zwracał uwagę na odmienne
kompetencje władzy kośc. i cywilnej; przyznawał papieżowi
władzę w sprawach wyłącznie duchowych.

Prawo narodów
opierał na prawie natury, co miało warunkować równość
ludzi, państw i narodów; dotyczyło to również Indian, których
wg F. cesarz i papież nie mają prawa pozbawiać ziemi,
narzucać im obcych władców ani też pobierać od nich podatków.

F. popierał stanowisko B. de Las Casasa, że Indianie są prawnymi właścicielami swych ziem i nie utracili do nich prawa
z tytułu „grzechu n a t u r y " ; wypowiadał się krytycznie o
sposobach hiszp. kolonizacji w —> Ameryce Łacińskiej (II A
1; — aneksja); z jego inspiracji pap. Paweł III wydał 1537
bullę o prawach Indian, a 1541 ces. Karol V - edykt o zniesieniu
ich niewolnictwa; w teorii prawa międzynar. podkreśla
się znaczenie F. j a k o autora analiz dotyczących problematyki
wojny, agresji, prawa do osiedlania się w in. państwach oraz
opieki państwa nad mieszkańcami. Renesans doktryny F. dokonał
się w końcu X I X w. dzięki E. Nysowi i F. Ehrlemu, a w
Polsce B. Winiarskiemu.

W celu wydawania pism F. i badania
j e go poglądów 1926 powstało Asociación F. de Vitoria z własnym
organem „Anuario de l a Asociación F. de V i t o r i a " oraz
1927 I n s t i t u to F. de Vitoria przy uniw. w Salamance.

 

R.G. Villoslada. La Universidad de Paris durame ¡os estudios de F. (1507-1522). R 1938; V. Beltran de Heredia. F. de Vitoria. Ba 1939; A. Guy, Esquisse des progrès de la spéculation philosophique et théologique à Salamanque au cours du XVr siècle. P 1943; C. Giacon. La seconda scolastica 1-I1I. Mi 1947-50; V. Beltran de Heredia. J.G. Mcnendez-Rigada. DThC XV 3117-3144; G. Otte, Das Privatrecht hei F.. Gr 1964; J.F. Radrizzani Goni, Papa y obispos en la potestad de jurisdicción según el pensamiento de F., R 1967; M. Rechowicz, Jedność teologii i jej podział w epoce renesansu i baroku. Zarys problemu, w: Granat DK (tom wstępny) 51-65; M. Sanchez, F. y el celibato sacerdotal. Stud 11(1971) 65-81; K. Derner, Osoba ludzka podmiotem prawa i społeczności międzynarodowej w nauce F., RF 23(1975) z. 2, 71-80; BBKL II 108-109; J. Polo Carrasco, Doctrina mariológica del Maestro Fray F., EstMar 37(1979) 147-178; R. Hernandez. Pautas sobre los derechos humanos en F., RET 43(1983) 117-136; N. Blasquez. Congreso internacional sobre F. y Bartolomé de Las Casas. Stud 25(1985) 311-323.

Podobne prace

Do góry