Ocena brak

Folwark zwierzęcy - znaczenie utworu

Autor /Amelia Dodano /11.03.2011

Ukazane w poprzednich rozdziałach opracowania elementy składające się na świat przedstawiony w Folwarku Zwierzęcym zbierzemy tu w syntetycznym ujęciu. George Orwell wykorzystał pa­raboliczną formę opowieści o losach zwierząt na pewnym folwarku, by w uogólniającym ujęciu przedstawić obraz, zagrożenia, skutki sys­temu totalitarnego. Chociaż inspiracją była sytuacja w byłym ZSRR, to przecież takie zjawiska jak wykorzystywanie władzy przeciwko obywatelom, wymuszanie posłuchu przemocą, bezwzględne elimi­nowanie przeciwników politycznych zdarzały się w innych krajach i zawsze mogą zdarzyć w sprzyjających okolicznościach.

Pisarz miał okazję zetknąć się z informacjami o działaniu systemu sowieckiego. Przejawy stalinowskiego terroru rozchodziły się echem po ówczesnej Europie. W latach trzydziestych i czterdziestych, które Orwell przeżywał w pełni świadomie, w Anglii i innych krajach kręgi lewicujące fascynowały się ideami komunizmu. Książka powstawała w latach 1943 i 1944 jako ostrzeżenie przeciwko krytycznemu przyj­mowaniu takiej opcji. Za przyjaznymi wzniosłymi hasłami kryły się bowiem terror, wyzysk, poniżenie, zakłamanie, manipulacja ludźmi.

Znaczenie Folwarku Zwierzęcego wiąże się z uniwersalną wymową dzieła (por. końcowa cześć poprzedniego rozdziału). Płynie zeń ważna przestroga i nakaz, by nie wierzyć hasłom i obietnicom, weryfikować kompetencje polityczne i moralne przywódców, chronić stabilność prawa, zadbać o przestrzeganie zasad sprawiedliwości, nie pozwolić na poniżanie człowieka i szarganie jego godności, domagać się odpowiednich gratyfikacji za prace itp. Mogłoby się wydawać, że wymienione wyżej postulaty są tak oczywiste, że wręcz nie ma powodu, by je formułować lub tworzyć teksty literackie dla pokaza­nia ich wartości, Tymczasem książka Orwella, umieszczona w kon­tekście znanych w historii przejawów totalitaryzmu (komunizm, faszyzm), ujawnia, że o tych zagadnieniach trzeba mówić stale i dobitnie.

Doświadczenia dziejowe pokazują, że totalitaryzm nie jest bynaj­mniej jakimś marginalnym zjawiskiem i zagrożenie nim jest zawsze aktualne. Także obecnie, po upadku systemu na fali przemian polity­cznych i rozbicia sztucznego tworu, jakim był Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, w krajach na tym obszarze nie do końca zrezygnowano z takiego modelu i starań o przywrócenie dawnej rzeczywistości. Poza tym regionem Eurazji są też miejsca, w których nadal podtrzymywany jest podobny model sprawowania władzy i podporządkowania społeczeństw.

Znaczenie Folwarku Zwierzęcego tkwi w jego anty totalitarnej wymowie, którą niewątpliwie wzmacnia paraboliczny sposób przed­stawienia zagadnień. Alegoryczne postaci zwierząt (tu również możliwe jest skojarzenie z dydaktycznymi bajkami, które prezen­towały takich bohaterów) bez trudu odnosimy do ludzi. Władzę reprezentują świnie (knury utuczone na krzywdzie innych) – zwierzę­ta utożsamiane z brakiem zasad moralnych, pracowity ideowiec to silny koń pociągowy, który nie analizuje zdarzeń, tylko wykonuje swoje zadania, bezmyślne, głupie, bezwolne owce przywołują na myśl skandujące na wiecach tłumy. Chociaż nie w każdym przypad­ku można mieć tak jednoznaczne skojarzenia, to jednak można odszukać swoje cechy wśród charakteryzujących Orwellowskie postaci i podjąć refleksję nad własnym stosunkiem do totalitaryzmu.

Dzieło Orwella jest refleksją nad poważnym zagadnieniem szeroko rozumianej współczesności, ujętym w atrakcyjny dla czytelnika kształt literacki. Ma istotne znaczenie ze względu na przesłanie oraz walory artystyczne.

 

Podobne prace

Do góry