Ocena brak

FLOROVSKY GEORGES - MYŚL TEOLOGICZNA

Autor /Lubosza Dodano /27.09.2012

Jest wyrazem dążeń F. do stworzenia
syntezy neopatrystycznej jako najbardziej wartościowego
wkładu prawosławia do —> dialogu ( I I I ) .

1. Rozwój teologii, zwł. ros., oceniał F. krytycznie, nazywając
XVII-XIX w. czasem „niewoli babil." i pseudometamorfozy
myśli prawosł.; piętnował przyjęcie przez
teologię prawosł. struktur myślenia zach., głównie metody
scholast., rozpowszechnianej w Rosji od XVIII w. za pośrednictwem
—> Akademii Mohylańskiej ; przeciwstawiał
się także romantyzmowi i irracjonalizmowi w teologii,
krytycznie odnosił się do mistyki „duszy r o s . " ; doceniał rolę
intelektu oświeconego przez łaskę i wiarę, przestrzegając
zarazem, by myślenie teol. nie było nigdy zniewolone określonym
systemem, gdyż teologia jest bardziej mądrością niż
nauką, bardziej intuicyjnym wnikaniem w głąb rzeczywistości
aniżeli analityczną spekulacją. Za podstawowe zadanie
prawosł. teologii uważał powrót do źródeł patrystycznych
oczyszczonych z interpretacji kat. i p r o t e s t . ;

nauka ojców stanowiła
dla F. wzorczą i „permanentną kategorię egzystencji
c h r z ę ś ć " , wyraz autentycznej tradycji prawosł. oraz istotny
warunek stworzenia nowej syntezy i odnowy teologii; ich
poglądy wymagają, wg F., twórczej asymilacji istotnych
treści i kontynuacji we współcz. kontekście badań teol.;
ojcowie stworzyli nowy język i sposób myślenia Kościoła w
dialogu ze światem; od nich należy uczyć się otwartości, odwagi
i umiejętności ogarniania całości misterium Boga
i człowieka. Do nurtu prawosł. teologii, zw. —» sofiologią,
F. odnosił się krytycznie, zarzucając jej kryptognostycyzm
i uleganie wpływom niem. —> idealizmu.

2. Charakterystycznym rysem teologii F. jest jej chrystocentryzm;
F. ukazywał misterium Chrystusa głównie w jego
wymiarze soteriologicznym i eschatol., akcentując osobową
relację między nim a ludźmi; za —» aleksandryjską szkołą
egzegetyczną podkreślał priorytet boskiej natury i osoby
Chrystusa (chrystologia asymetryczna), a zarazem pozostał
bliski ideom —* teopaschizmu; skłaniał się do interpretacji
—* wcielenia Syna Bożego j a k o pierwotnego celu stworzenia;
zesłanie —> Ducha Świętego uważał za szczytowe objawienie
i „chrzest całego K o ś c i o ł a " , gdyż ekonomia Ducha Świętego
jest nieodłączna od ekonomii Chrystusa.

3. Eklezjologia jest wg F. jedynie „rozdziałem chrystologii",
bowiem osobowym centrum tajemnicy Kościoła jest
Chrystus; w opisie Kościoła uprzywilejowane miejsce zajmował
Pawłowy i patrystyczny obraz —» Ciała Chrystusa.
Kościół jest wg F. Ciałem i Pełnią (pleroma) Chrystusa
zmartwychwstałego, tajemnicą całego Chrystusa (idea
Christus totus Augustyna), ciągłą obecnością Odkupiciela
w świecie (eklezjologia obecności), sakramentalną i eschat,
wspólnotą osób, przenikniętą D u c h em Świętym i zmierzającą
do ostatecznego spełnienia —» historii zbawienia.

F. podkreślał,
że wszystkie funkcje kośc. mają charakter charyzmatyczny;
uważał, że katolickość jest cechą jakościową i wewn.,
a nie ilościową i przestrzenną; wskazywał na możliwość
integracji w eklezjologii najlepszych intuicji słowianofilów
dotyczących soborowości (—» sobornost) Kościoła; przeciwstawiał
się próbom racjonalizacji misterium Kościoła;
krytycznie oceniał w eklezjologii jej koncentrację na —» Eucharystii
(IV) oraz dychotomię między —» chrystologią a —»
pneumatologią (V. Lossky).

4. Akcentując rozwój świadomości Kościoła, F. przeciwstawiał
się statycznemu rozumieniu —» Tradycji; uważał,
że jest ona świadomością Kościoła wiernego swym apost.
początkom, zasadą jego tożsamości i ciągłości, ustawiczną
obecnością w Kościele Ducha Świętego oświecającego
wszystkich jego członków. Pismo św. i Tradycja nie są 2
autonomicznymi źródłami objawienia (Tradycja stanowi
bowiem kryterium autentycznej interpretacji Pisma); odrzucał
ideę rozwoju dogmatów (—> dogmatów ewolucja II)
i byt przeciwny tendencji do przypisywania znaczenia —»
symbolicznym księgom prawosławnym.

5. Eschatologia jest wg F. klimatem całego chrzęść
myślenia; główną treścią —* eschatologii (III B) jest zmartwychwstały
Chrystus (personalizm eschatol.) oraz jego
eschat, wspólnota zdążająca do zmartwychwstania, które
j a k o nowy akt stwórczy Boga ukazuje prawdziwą wartość
—» ciała ludzkiego i ziemskiej rzeczywistości; chrześcijaństwo
ukazywał F. jako rzeczywistość eschat, zarówno w swej
n a t u r z e , jak i w posłannictwie, Kościół zaś j a k o paschalną
wspólnotę nowej ludzkości skupionej wokół Chrystusa
„ostatniego Adama", który w pełni urzeczywistnił tajemnicę
człowieczeństwa; zapoczątkowane przez Chrystusa
dzieło odnowy świata przedłuża się w Kościele; w ten sposób
Kościół świadczy o przemieniającej obecności zmartwychwstałego
Chrystusa w kosmosie, żyje w ustawicznym napięciu
między doczesnością a rzeczywistością ostateczną, objawia
sens istnienia (funkcja apokalipt.) i już teraz wprowadza
ludzi w przeżywanie przez wiarę rzeczywistości ostatecznej
(funkcja eschatol.).

6. F. podkreślał także potrzebę tworzenia teologii kultury
oraz teologii dziejów; przeciwstawia! się tym, którzy deprecjonują
wartości doczesne (—> pietyzm, —» purytanizm)
lub odmawiają sensu ludzkiemu życiu (—* nihilizm); wskazywał
na human, wymiar chrześcijaństwa, zwł. na tajemnicę
wcielenia Słowa i na obecność życia wiecznego w czasie;
rozwijał teologię stworzenia oraz ideę posłannictwa Kościoła
w świecie, która pomogłaby przezwyciężyć kryzys cywilizacji
(niepewność, utrata nadziei, osłabienie wiary, niedocenianie
wartości stworzenia); chrześcijaństwo winno ukazywać
bibl. i patrystyczny sens powołania człowieka oraz
dziejów ludzkich, będących dramatem ludzkiej wolności;
akcentował konieczność dobrowolnej odpowiedzi człowieka
na dar Boży; największym bowiem d a r em jest Chrystus
oraz jego zbawcze dzieło wyzwalające człowieka do prawdziwej
wolności i twórczości; wraz ze zmartwychwstaniem
Chrystusa rozpoczęły się dzieje eschatycznej przemiany
stworzenia.

7. F. był „powszechnie uznanym rzecznikiem prawosławia
w ruchu e k u m . " , twórcą „teol. podstawy prawosł. uczestnictwa
w tym ruchu" (A. Schmemann), świadomym przeszkód
utrudniających zjednoczenie (E.L. Mascall); uważat,
iż w ekumenizmie prawosławie ma misję dawania świadectwa Tradycji niepodzielonego Kościoła pierwszych wieków;
podział chrześcijaństwa może być przezwyciężony
tylko przez integrację tradycji; wzywał, by Wschód i Zachód
odnalazły swe korzenie we wspólnej przeszłości c h r z ę ś ć ,
by „ekumenizm w przestrzeni" został uzupełniony „ekumenizmem
w czasie"; dążyt do umocnienia powsz. charakteru
prawosławia i uważał, że w Stanach Zjedn. jest ono w
szczególny sposób powołane przez Boga, by dać świadectwo
powszechności tradycji prawosł.; popierał plany wprowadzenia
liturgii prawosł. w języku angielskim.

F. jest jednym z głównych twórców nowej świadomości
eklezjologicznej w Kościele prawosł.; jego synteza neopatrystyczna
domaga się uzupełnienia syntezą neobibl. (T.
Stylianopoulos); jakkolwiek zagadnienia hist, dominowały
w twórczości F. nad systematycznymi, j e g o dzieło pozostanie
„decydującym punktem odniesienia dla przyszłego rozwoju
teologii p r a w o s ł . " (Schmemann).

 

N.O. Lossky, Histoire de la philosophie russe dès origines à 1950, P 1954, 411-415; N. Zernov, The Russian Religious Renaissance of the Twentieth Century, Lo 1963; T.E. Bird, Georges Vasilievich F. Russian Scholar and Theologian, ABR 16(1965) 444-454; K. McVey, The Role of Georges F. in the Eurasian Controversv (1921-28), C 1965; G.H. Williams, Georges Vasilievich F. His American Career (1948-65), GOTR 12(1965) 7-107; T. Stylianopoulos. Historical Studies and Orthodox Theology or the Problem of History for Orthodoxy, GOTR 12(1967) 394-419; Y.N. Lelouvier, Perspectives russes sur l'Eglise. Un théologien contemporain. Georges F.. P 1968; G.A. Maloney. The Ecclesiology of Father Georges F., DiakDial 4(1969) 17-25; W. Hryniewicz, Prawosławie zachodnie i jego problemy, Znak 24(1972) 1443-1473; P.A. Chamberas, Some Aspects of the Ecclesiology of Father Georges Vasilievich F., w: The Heritage of the Early Church. Essays in Honor of the Very Reverend Georges Vasilievich F., R 1973, 421-436; W. Hryniewicz, Ekumeniczne znaczenie teologii patrystycznej, RTK. 20(1973) z. 4, 178-201; A. Schmemann, In Memoriam. Father Georges F., VTQ 23(1979) 132-133; W.A. Visser't Hooft, Father Georges F. Role in the Formation of the WCC, VTO 23(1979) 135-138; J. Mcyendorff, „Puti russkogo bogosłowija" otea Gieorgija F.. Wiestnik Russkogo Christianskogo Dwiżcnija 132(1980) 42-46; E. Mascall, Georges F. (1893-1979). Some Personal Memories, Sobornost - EChR 2(1980) z. 1, 69-70; A. Wiediernikow, Profiessor protojeriej Gieorgij Wasiljewicz F. (1893-1979). ŻMP 43(1980) z. 2, 54-57; R. Williams, Georges F. (1893-1979). The Theologian, Sobornost - EChR 2(1980) z. 1, 70-72; Russia and Orthodoxy. Essays in Honor of Georges F. I. Georges F. Russian Intellectual and Orthodox Churchman, Lo 1984.

Podobne prace

Do góry