Ocena brak

FLORENCKI SOBÓR - ZNACZENIE

Autor /Lubosza Dodano /27.09.2012

S.F. - różnie jest oceniane przez teologów
prawosł. i kat.; sam fakt doprowadzenia do dyskusji doktrynalnych
z przedstawicielami prawosławia był zwycięstwem
papieża nad koncyliaryzmem Soboru Bazylejskiego.

1. W ocenie teologów p r a w o s ł a w n y c h S.F. odbył
się w niesprzyjających warunkach hist.-teol. (wewn. antagonizmy
Kościoła zach., koncyliaryzm, narastające tendencje
reformistyczne); zmaganiom tym potrzebne było świadectwo
Kościołów wsch. i ich żywej tradycji, co pozwoliłoby złagodzić
skrajności i zapobiec dalszemu rozbiciu (np. husyci
domagali się, aby ich sprawy zostały poddane osądowi
soboru ekum., a uczestnicy Soboru w Bazylei wysiali poselstwo
do Konstantynopola celem zaproszenia prawosł., którzy
udzielili j e d n a k poparcia pap. Eugeniuszowi I V ) ; osłabiony
schizmą i ruchem koncyliarystycznym, obawiając się porozumienia
między ojcami pozostałymi w Bazylei a Konstantynopolem,
Rzym zgodził się podjąć na S.F. dyskusję z Kościołem
wsch., której domagał się on od dawna; wprawdzie Eugeniusz
IV doprowadził we Florencji do zawarcia unii, jednakże
niechęć do przeprowadzenia gruntownych reform w Kościele
wywołała ruchy reformacyjne w X V I w.; S.F. poczynił
jedynie drobne ustępstwa wobec Kościoła prawosł.;

od in.
Kościołów wsch. domagał się natomiast uznania całokształtu
doktryny ł a c ; zagrożenie zewn. skłoniło Bizantyjczyków do
j a k najszybszego podpisania dekretu unijnego, by w ten sposób
uzyskać od Zachodu pomoc militarną przeciw Turkom
i ocalić kulturę c h r z ę ś ć ; w związku z wieściami o postępach
wojsk tur. delegacja gr. wpłynęła na przyspieszenie obrad S.F., stąd też i unia miała c h a r a k t e r zwykłej ugody, która nie
doprowadziła do wspólnej celebracji eucharystycznej. Prawosławni
oceniają orzeczenia S.F. j a k o „całkowitą kapitulację
Wschodu" (O. Clement); do świadectw ojców gr. odwoływano
się bez świadomości hist., a formuła „przez Syna" została
zredukowana do łac. Filioąue, bez uwzględnienia istniejących
odcieni znaczeniowych.

Kościół wsch. jako całość nie
był przygotowany do przyjęcia orzeczeń, w podejmowaniu
których nie brał udziału i w których dostrzegał sprzeniewierzenie
się tradycyjnej wierze (S.N. Bułgakow); odrzuciła
j e też większość duchowieństwa (za swą kryt. postawę wobec
unii Marek z Efezu został uwięziony przez ces.) i wiernych;
opowiedzieli się przeciw nim mnisi na górze - Athos, a częściowo
nawet ci bpi, którzy podpisali dekret unijny; mimo
uroczystego proklamowania zjednoczenia obu Kościołów,
nadal istniał w Konstantynopolu patriarchat łac. (—> Bizancjum
I I I ) , co niepokoiło bpów na Wschodzie; 1441 synod
moskiewski odrzucił — florencką unię i uwięził m e t r o p o l i t ę
Izydora;

podobne stanowisko zajął 1443 synod j e r o z . , z udział
em patriarchów Aleksandrii i Antiochii; po upadku Konstantynopola
(1453) sprzyjający unii patriarcha Atanazy II
uciekł do Rzymu, a synod zwołany 1484 przez nowego patriarchę
Symeona odrzucił unię. Prawosławie i katolicyzm
stawały się coraz wyraźniej dwoma odrębnymi wyznaniami (w
okresie średniowiecza nie zatarła się jeszcze całkowicie
powsz. świadomość przynależności do j e d n e g o Kościoła).

2. Badacze k a t o l i c c y podkreślają szczerość dyskusji
soborowych, wskazując jednak na „niedoskonale możliwości
egzeget. i patrystyczne" (Y. Congar); in. podważają ich
skuteczność z powodu dążenia do intelektualnej dominacji,
nieznajomości tradycji dogm. i liturg. drugiej strony, niezrozumiałego
dla ogółu wierzących języka oraz braku właściwych
podstaw eklezjologicznych (strony zdradzały tendencję
do traktowania partnerów j a k o heretyków i schizmatyków),
co sprawiło, że S.F. okazał się „zawodnym sukcesem" (J.
Long); mimo to prawosł. ocenę uważa się za skrajnie neg.,
sam zaś S.F. za „prowizoryczny wzorzec przyszłego soboru
unijnego" (H. Mühlen);

S.F. uznaje się również za przykład
koegzystencji 2 tradycji i zawartych w niej różnych sformułowań
wiary trynitarnej, za potwierdzenie uprawnionej
różnorodności w samym wyznaniu wiary oraz za owoc kompromisu
w kwestii Filioąue, przyjętego zarówno przez
Rzym, jak i przez pewną liczbę bpów prawosł. (m.in. przez
patriarchę Józefa I I ) ; S.F. uznał, że czczeni przez oba Kościoły
święci ojcowie Kościoła, kierowani przez —> Ducha
Świętego, nie mogli uwikłać się w sprzeczne twierdzenia,
k t ó r e zniszczyłyby jedność wiary; dopuszczenie przez S.F.
pluralizmu w sposobie wyrażania prawdy objawionej uznaje
się za duże wydarzenie o charakterze profetycznym (G. Dejaifve),
wskazujące na możliwość współistnienia w Kościele
różnych sposobów wyrażania prawdy objawionej bez naruszenia
jego jedności (H.J. Marx);

sądzi się, że Ś.F. „godny
jest rehabilitacji także ze strony dzisiejszego prawosławia"
( H . J . Schulz); odnosi się to zwł. do cierpliwości, z jaką
ojcowie szukali rozwiązania problemu pochodzenia Ducha
Świętego, co doprowadziło ich do stwierdzenia, że żadne ze
sformułowań nie może być absolutyzowane i że należy interpretować
j e łącznie j a k o pełnię prawdy, która nie wyczerpuje
się w żadnej teol. formule.

Problematyka poruszona na S.F. jest aktualna głównie ze
względu na rozpoczęty 1980 oficjalny dialog Kościoła kat.
z Kościołem prawosł.; w dialogu tym S.F. zostanie poddany
wspólnej ocenie, może więc stanowić (przynajmniej z uwagi
na pluralizm sformułowań wiary) inspirację dla idei przyszłego
soboru wszystkich chrześcijan; niektórzy teologowie
kat. (np. G.A. Maloney) mówią nawet o potrzebie przygotowania
drugiego S.F.

 

S. Bułgakow, Oczerki uczenija o Cerkwi, Puť 5(1929) z. 15, 39-80; G. Hofmann, Formulae praeviae ad defìnitionem Concila Fiorentini de novìssìmis. Gr 18(1937) 337-360; tenże, Formulae praeviae ad defìnitionem Concila Fiorentini de processione Spiritus Sancti, AcAcVel 13(1937) 81-105, 237-260; tenże. De praeparatione definitionis Concilii Florentini de Sanctissima Eucharistia, AcAcVel 14(1938) 45-54; tenże, De praeparatione definitionis Concilii Florentini de Symbolo, AcAcVel 14(1938) 161-169; tenże, Quomodo formula definitionis Concilii Florentini de potestate plena papae praeparata fuerit?, Ae Ac Vel 14(1938) 138-148; B. Waczyński, Nachklänge der Florentiner Union in der polemischen Literatur zur Zeit der Wiedervereinigung der Ruthenen, OCP 4(1938) 441-472; A. Ziegler, Die Union des Konzils von Florenz in der russischen Kirche, Wü 1938; F. Heiler, Humanismus in Concilio Florentino, AcAcVel 15(1939) 193-211; tenże, Notae historicae de terminologia theologica Concilii Florentini, Gr 20(1939) 257-263; tenże. Was lehrt das Konzil von Florenz für die kirchliche Einigungsarbeit?, EHK 21(1939) 183-193; G. Hofmann, Die Einigung der armenischen Kirche mit der katholischen Kirche auf dem Konzil von Florenz, OCP 5(1939) 151-185; N. Massalsky, Zum 500 Jahrestage der Union von Florenz, EHK 21(1939) 170-183; B. Waczyński, Źródła do S.F., Wwa 1939; A.M. Amman. Zur Geschichte der Geltung der Florentiner Konzilsentscheidungen in Polen-Litauen. Der Streit über die Gültigkeit der „Griechentaufe", OCP 8(1942) 289-316; G. Hofmann, Kopten und Aethioper auf dem Konzil von Florenz, OCP 8(1942) 5-39; J. Gill, The Printed Editions of the Practica of the Council of Florence. OCP 13(1947) 486-494; tenże. The 7yActa" and the Memoirs of Syropoulos as History, OCP 14(1948) 303-355; tenże. The Source of the .Acta" of the Council of Florence. OCP 14(1948) 43-79; G. Hofmann, Das Konzil von Florenz in Rom, OCP 15(1949) 71-84; M. Candal, La .Apologia" del Plusiadeno a favor del Concilio de Florencia, OCP 21(1955) 36-57; M. Cherniavsky, Reception of the Council of Florence in Moscow, ChH 24(1955) 347-359; V. Laurent, L'édition princeps des Actes du Concile de Florence (1577). Auteurs et circonstances, OCP 21(1955) 165-189; I. Ševčenko, Intellectual Repercussions of the Council of Florence. ChH 24(1955) 291-323; P. L'Huillier. Le problème de la papauté au Concile de Florence. MEPR 7(1957) z. 25, 7-20; B. Schultze. Das Unionskonzil von Florenz, SdZ 84(1958-59) 427-439; Ch. Danielidos, To akyron tes en Florentia Synodu, Alexandreia 1959; J. Gill, Greeks and Latins in a Common Council. The Council of Florence (1438-1439). OCP 25(1959) 265-287; tenże, / greci al Concilio di Firenze, CivCat 39(1959) z. 3, 47-58; E. Boularand, La primauté du pape au Concile de Florence, BLE 61(1960) 161-203; T. Cowley, Le dernier concile d'union. Florence 1439, 1st 7(1960) 189-194; A.A. Schmidt. The Problem of Papal Primacy at the Council of Florence, ChH 30(1961) 35-49; B. Schultze. Das Unionskonzil von Florenz, w: Die Glaubenswelt der orthodoxen Kirche. Sa 1961, 131-153; D. Stiernon, L'unione greco-latina al Concilio di Firenze ed il problema ecumenico nel prossimo concìlio, Div 5(1961) 311-323; W.J. Burghardt, The Return of Orthodox Christians. The Council of Florence, w: The General Council. Special Studies in Doctrine and Historical Background. Wa 1962, 69-90; J. Gill, Die griechisch-lateinische Einigung beim Konzil von Florenz, w: Das Konzil und die Konzile, St 1962, 211-225; Hilarius a Wingene, De aetiopibus in Concilio Florentino, Laur 3(1962) 41-70; S. Cappelli, Cronaca e storia dei concili, Mi 1963, 389-399; M. Lehmann, Das Konzil von Florenz und die Ostkirche, OKS 12(1963) 295-313; P. De Vooght. L'attitude des papes Martin V et Eugène IV à l'égard du conciliaristne. Ir 36(1963) 326-332; H.M. Biedermann. Das Konzil von Florenz und die Einheit der Kirchen, OC 48(1964) 23-43; J. Gill, Personalities of the Council of Florence and other Essays, Ox 1964; tenże, Constance et Bale-Florence, P 1965; J. Décarreaux, L'Union des Eglises au Concile de Ferrare-Florence (1438-1439), Ir 39(1966) 46-72, 177-220; A. Leidl, Die Einheit der Kirchen auf den spätmittelalterlichen Konzilien. Von Konstanz bis Florenz, Pa 1966; A.J. Black. The Political Ideas of Conciliarism and Papalism 1430-1450, JEH 20(1969) 45-65; J. Décarreaux, Les Grecs au concile de l'union Ferrare-Florence (1438-1439), P 1969; V. Laurent, Les „Mémoires" du Grand Ecclésiarque de l'Eglise de Constantinople Sylvestre Syropoulos sur le Concile de Florence (1438-1439), P 1971; J. Krajcar, Metropolitan Isidore's Journey to the Council of Florence. Some Remarks, OCP 38(1972) 367-387; N. Vassiliadis, Marc Eugénicus et l'Union des Eglises. Al 1972; L. Ligier, La confirmation. Sens et conjoncture oecuménique hier et aujourd'hui, P 1973; H. Mühlen, Das Konzil von Florenz (1439) als vorläufiges Modell eines kommenden Unionskonzils, ThG 63(1973) 184-197; J.P. Arrignon, Les Russes au Concile de Ferrare-Florence, Ir 47(1974) 188-208; J. Meyendorff, Byzantine Theology. Historical Trends and Doctrinal Thomas, NY 1974 (Teologia bizantyjska. Historia i doktryna, Wwa 1984, 141-147); S. Mösl. Das theologische Problem des 17. ökumenischen Konzils von Ferrara-Floren z-Rom (1438-1439), In 1974; C.N. Tsirpanlis, Marc Eugenicus and the Council of Florence, Thessalonike 1974; J. Gill, The Sincerity of Bessarion the Unionist, JTS 26(1975) 377-392; J. Meyendorff, Eglise-soeurs. Implications ecclésìologiques du „Tomos Agapis", Ist 20(1975) 35-46; V. Peri, Ricerche suli' Editio princeps degli atti greci del Concìlio di Firenze, CV 1975; W. Ullmann, A Greek Démarche on the Eve of the Council of Florence, JEH 26(1975) 337-352; W. Hryniewicz, Rola tradycji w interpretacji teologicznej, Lb 1976. 76-78: G. Dejaifve, L'appartenance à l'Eglise du Concile de Florence à Vatican IL NRTh 99(1977) 21-50; J. Gill, Concilium Florentinům. Documenta et scriptores. An Ambitious Project Accomplished, OCP 43(1977) 5-17; H.J. Marx, Filioque und Verbot eines anderen Glaubens auf dem Florentinům. Zum Pluralismus in dogmatischen Formeln, Sankt Augustin bei Bonn 1977; J. Gill, Church Union. Rome and Byzantium (1204-1453), Lo 1979; H.J. Schulz, Die inneren Bedingungen für den theologischen Dialog mit der orthodoxen Kirche, Cath 33(1979) 199-219; G.A. Maloney, Re-Union and Pope John Paul II, DiakDial 15(1980) 1-4; M. Orphanos, Some Points of Mark of Ephesus' Criticism of the Filioque. w: Phiioxenia, Mr 1980, 223-232; J.F. Long. Reflections on the Orthodox-Catholic Dialogue. DiakDial 17(1982) 21-39; W. Hryniewicz, Wschód i Zachód chrześcijański. Od schizmy do dialogu, w: Jan Paweł II w dialogu miłości z Kościołem wschodnim, Wwa 1984, 9-50.

Podobne prace

Do góry