Ocena brak

FILOZOFIA WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE - TOMIZM

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Przed II wojną  światową tomizm w Polsce - mimo kilku aktywnych przedstawicieli - miał na ogół charakter eklektyczny i wtórny w sto-sunku do zagranicznego. Zresztą był uprawiany prawie wyłącznie przez du-chownych i dla duchownych.

Po autorach podręczników ks. F. Gabrylu († 1914) i ks. K. Waisie (†1934) - poprzedzonych między innymi przez jezuitów Morawskiego i Nuckowskiego - nastąpili: wybitny mediewista i pionier tomistycznej filozofii dziejów ks. K. Michalski (†1947) oraz (m.in.) ks. ks. S. Kobyłecki († 1939), S. L. Skibiniewski († 1942), P. Chojnacki († 1969), M. Klepacz († 1967), J. Stępa († 1959), K. Kowalski †1972); trzej ostatni po II wojnie  światowej zostali biskupami. Na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (załoŜonym w 1918 r.) filozofią zajmowali się - między innymi - ks. I. Radzi-szewski († 1922, pierwszy rektor KUL), B. Rutkiewicz (†1933), J. Woroniecki OP († 1949, rektor KUL, oddziałał m.in. na uformowanie polskiej terminologii etycznej), ks. J. Pastuszka († 1989, zajmujący się głównie psychologią). Wśród wymienionych przewaŜała orientacja lowańska. Tomizm (esencjalizujący) z augustynizmem łączył Pastuszka. Orientację augustyńską wyraźnie prezentował ks. F. Sawicki († 1952). Na III Polskim Zjeździe Filozoficznym (1936) w Krakowie J. F. Drewnowski († 1978), ks. J. Salamucha († 1944) i I. M. Bo-cheński OP († 1995) - przy poparciu J. Łukasiewicza i pod protektoratem Michalskiego - rzucili hasło odnowienia i unaukowienia filozofii i teologii tomistycznej za pomocą współczesnych narzędzi logicznych.

Ta inicjatywa, poparta konkretnymi próbami, była nowością nie tylko w Polsce. Zamierzenia tej grupy (zwanej niekiedy „Kołem Krakowskim") częściowo podjęto po II wojnie światowej na KUL. Tomistyczną filozofią prawa zajmował się m.in. Cz. Martyniak († 1939). Po 1945 r. zaznacza się w Polsce stopniowy, lecz wyraźny rozwój filozofii tomistycznej. Głównym jej ośrodkiem staje się Wydział Filozoficzny KUL, któremu towarzyszy (od 1954 r.) Wydział Filozoficzny ATK. W zakresie zainte-resowań polskich tomistów znalazły się wszystkie tradycyjne dziedziny filozo-ficzne, a takŜe dziedziny pokrewne. Tomizm wystąpił w trzech odmianach: tradycyjnej (główny przedstawiciel: ks. S. Adamczyk, † 1971), lowańskiej (przede wszystkim: ks. K. Kłósak, f 1982) oraz egzystencjalnej (inicjatorzy: M. A. Krąpiec OP i S. SwieŜawski). Wśród filozofów działających na KUL dominuje ta ostatnia, poprzez uczniów Krąpca i SwieŜawskiego wpływa teŜ na inne  środowiska tomistyczne. Niektórzy zwolennicy tej orientacji nawiązują -dyskusyjnie lub współpracująco - do filozofii analitycznej i fenomenologii.

Czołowym metafizykiem, zajmującym się teŜ filozofią człowieka, jest M. A. Krąpiec OP (b. długoletni rektor KUL), autor szeregu powaŜnych propozycji na temat struktury transcendentaliów, analogii i jej roli w metafizyce, sposobu poznawania istnienia, bytu intencjonalnego. Niektóre z nich stały się przedmio-tem dyskusji zarówno w szkole lubelskiej (A. B. Stępień, S. Majdański), jak i poza nią. To głównie dzięki Krąpcowi powstał ruch, w którego następstwie tomizm w Polsce co do treści dorównał awangardzie tomizmu zagranicznego (a niekiedy ją oryginalnie przekroczył).

Wspólna praca Krąpca i S. Kamińskiego (metodologa nauki, zajmującego się teŜ historią logiki) Z  teorii i metodologii metafizyki  (1962), mimo swego często sondaŜowego i dyskusyjnego charakteru, jest dziełem znaczącym nie tylko na tle literatury polskiej217. Dzięki działalności dydaktycznej i kulturze naukowej z jednej strony S. SwieŜawskiego (historyka filozofii, który przez pewien czas zajmował się teŜ metafizyką i estetyką i który przeszczepił metody seminaryjne Twardowskiego), z drugiej strony S. Kamińskiego - lubelską szkołę filozoficzną znamionuje zarówno rozległa i źródłowa erudycja historyczna, jak i  Ŝywa obecność współczynnika logiczno-metodologicznego i dbałość o świadomość metodologiczną własnych poczynań. Spośród osób prowadzących badania w zakresie metodologii nauk filozoficznych wymienić trzeba przede wszystkim ks. J. Iwanickiego († 1995; rektor KUL, a następnie ATK). Wszechstronnie zainteresowany ks. K. Kłósak zajmował się głównie filozofią przyrody i filozofią Boga.

Odnotować naleŜy jego dyskusje ze szkołą lubelską.  Środowisko filozoficzne KUL współtworzyli (m.in.): ks. kardynał K. Wojtyła (obecnie PapieŜ Jan Paweł II, w etyce łączył wpływy tomizmu egzystencjalnego z pewną postacią fenomenologii), F. W. Bednarski OP (poprzednik K. Wojtyły na Katedrze Etyki, przez wiele lat przebywał w Rzymie), J. Kalinowski (prawnik, filozof i logik, od 1957 działał we Francji). Aktualnie - obok Krąpca i Kamińskiego († 1986) - na KUL w zakresie filozofii działają między innymi: s. Z. J. Zdybicka (filozofia Boga i religii), ks. T. Styczeń (etyka), A. Rodziński (podstawy etyki i filozofii kultury), J. Gałkowski (głównie etyka), ks. J. Herbut (metodologia filozofii), ks. S. Mazierski (t 1993, filozofia przyrody), ks. A. Szostek (etyka; rektor KUL), ks. Z. Hajduk (filozofia przyrody, metodologia nauk przyrodniczych), S. Kiczuk (logika i jej zastosowania), ks. S. Kowalczyk (głównie filozofia Boga i filozofia człowieka). Poza Katolickim Uniwersytetem Lubelskim aktualnie tomizm (w róŜnych postaciach) reprezentują (m.in.): M. Gogacz (historia filozofii i metafizyka człowieka; swoją odmianę tomizmu egzystencjalnego nazywa „tomizmem konsekwentnym"), bp B. Bejze (metafizyka w duchu tomizmu egzystencjalnego), ks. E. Morawiec (podstawy metafizyki), T.  Ślipko SJ (etyka), abp M. Jaworski (głównie filozofia religii; łączy tomizm z innymi orientacjami), bp B. Dembow-ski (historia filozofii współczesnej, takŜe metafizyka) - wszyscy oni działają na ATK lub byli z tą uczelnią związani.

Na ATK (obecnie Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego) działali lub działają równieŜ ks. Sz. W. Ślaga († 1995), ks. M. Lubański i E. Nieznański (zajmujący się głównie próbami formalizacji dowodów istnienia Boga) oraz fenomenolog A. Półtawski (pokrewny tomizmowi swoją postawą realistyczną). S. SwieŜawski działa jako popularyzator i obrońca tomizmu (np. wspólnie z J. Kalinowskim napisana ksiąŜka: La philosophie a l'heure du Concile, Paris 1965), jako historyk filozofii i teoretyk historii filozofii. Jest twórcą licznej i znanej szkoły mediewistów. NaleŜą tu: ks. M. Kurdziałek, M. Gogacz, W. Seńko, Z. Włodek, ks. L. Kuc, M. Markowski, J. B. Korolec, ks. S. Wielgus (były rektor KUL, obecnie bp płocki), o. I. E. Zieliński, K. Wójcik, takŜe J. Rebeta. Uczniem SwieŜawskiego (i Gogacza) jest J. Czerkawski, zajmujący się historią filozofii w Polsce XVI-XVII w. Historię filozofii indyjskiej (i chińskiej) uprawiał - kontynuując polskie tradycje indianistyczne (S. Schayer, K. Regamey) - ks. F. Tokarz († 1972). W tych kręgach nie zdobyła większego uznania mieszająca róŜne porządki myśl P. Teilharda de Chardin. Wybitnym jej znawcą był K. Kłósak, nawiązywali do niej ks. T. Wojciechowski († 2000; filozofia przyrody, psychologia filozo-ficzna) i ks. Cz. Bartnik (teologia i filozofia dziejów).

Z marksistowskiego punk-tu widzenia poglądami P. Teilharda de Chardin zajmował się głównie T. Płu-Ŝański. Abp J. śyciński i ks. M. Heller formułują koncepcję tzw. filozofii w nauce, według której filozofię naleŜy uprawiać w powiązaniu z naukami szczegółowymi jako ich dopełnienie i funkcję; nawiązując do tej perspektywy akcentują w obrazie świata aspekty matematyczne i procesualne.

Podobne prace

Do góry