Ocena brak

FILOZOFIA WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE - OKRES MIĘDZYWOJENNY. SZKOŁA LWOWSKO - WARSZAWSKA

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

W wy-niku działalności dydaktyczno-organizacyjnej K. T w a r d o w s k i e g o (1866-1938), ucznia F. Brentany, na terenach polskich powstała pierwsza nowo-czesna szkoła filozoficzna, która odrodzonej Polsce (po I wojnie  światowej) dostarczyła wielu wybitnych filozofów, logików i psychologów, uczonych, profesorów uniwersytetów oraz organizatorów Ŝycia akademickiego. Szkoła ta - zwana lwowską, a później lwowsko-warszawską- dominowała w dwudziesto-leciu międzywojennym. Towarzyszył jej (w znacznym stopniu zainspirowany i ukształtowany przez jej przedstawicieli) znakomity  rozwój logiki formalnej i matematyki. Propagowała ona kult dobrej i ścisłej roboty, szczegółowych analiz, stosowanie współczesnych środków logiczno-metodologicznych. Nie odrzucała z góry moŜliwości naukowego, racjonalnego traktowania co najmniej  niektórych klasycznych problemów filozofii.

Zdobyła sobie uznanie i autorytet wśród pokrewnych orientacji zagranicznych. Główni przedstawiciele - obok K. Twardowskiego - to: J. Łukasiewicz (1878-1956), S. Leśniewski (1886-1939), K. A j d u k i e w i c z (1890-1963), T. K o t a r b i ń s k i (1886-1981), T. C z e Ŝ o w s k i (1889-1981), Z. Zawirski (1882-1948), I. Dąmbska (1904-1983), M. Kokoszyńska-Lutmanowa (1905-1981), S. Łuszczewska-Romahnowa (1904-1978), H. Mehlberg (po wojnie w Ameryce, | 1979), S. Ossowski (1897-1963), M. Ossowska (1896-1974), J. Kotarbińska (f 1997) i inni. Psychologią zajmowali się (m.in.) W. Witwicki (1878-1948), S. Błachowski (1889-1962), M. Kreutz (1893-1971), T. Witwicki (1902-1970). Ze szkoły tej wyszli równieŜ np. B. Nawroczyński (1882-1974), teoretyk wychowania i filozof kultury, oraz W. Szumowski (1875-1954), kie-rownik pierwszej Katedry Historii i Filozofii Medycyny (od 1920 r. na UJ).

Niektórzy z nich dochodzili do własnych teorii o znaczeniu ogólnofilozoficz-nym (np. Ajdukiewicz, CzeŜowski, Kotarbiński), wszyscy przyczynili się do osiągnięcia w nauce polskiej bardzo wysokiego poziomu  ścisłości i samoświa-domości metodologicznej. W okresie międzywojennym działali równieŜ przedstawiciele nurtu pozytywi-zującego o innych orientacjach, np. empiriokrytycy W. Heinrich († 1957), J. Ko-disowa, E. Erdmann, także (aktywni zwłaszcza po wojnie), N. Łubnicki i B. J. Gawęcki. Poza szkołą Iwowsko-warszawską logikę formalną uprawiał L. Chwis-tek († 1944), metodologię i epistemologię nauk J. Metallmann († 1942?).

Zresztą trudno tu wymienić nawet tylko z nazwiska wszystkich waŜniejszych pracowni-ków w zakresie nauk filozoficznych i parafilozoficznych. Na terenie Polski działali takŜe przedstawiciele filozofii neoscholastycznej (głównie neotomiści), fenomenologowie, zwolennicy filozofii Hoene-Wrońskiego i innych kierunków i szkół. Szereg oryginalnych analiz dał np. L. Blaustein (1905-1944), uczeń K. Twardowskiego i fenomenologa R. Ingardena, uprawiający (m.in.) psychologię opisową i estetykę. WaŜną rolę w ukształtowaniu warszaw-skiego  środowiska naukowego odegrał W. T a t a r k i e w i c z (1886-1980), historyk filozofii i estetyki, historyk sztuki, aksjolog, stylem filozofowania i nie-którymi poglądami zbliŜony do analityków brytyjskich. Rozwijały się rozmaite działy filozofii (jak estetyka, teoria moralności i prawa, historia filozofii).

Druga wojna  światowa zastała filozofię polską w zdecydowanym rozkwicie. Ukazywało się kilka specjalistycznych czasopism, rozpoczynano wydawanie nowych. Prowadzono  Ŝywe, niejako frontalne dyskusje na tematy podstawowe, planowano szereg daleko idących prac zespołowych, prezentowano róŜne kie-runki i nurty filozoficzne. Odbyły się trzy krajowe zjazdy filozoficzne (Lwów 1923, Warszawa 1927, z udziałem przedstawicieli innych krajów słowiańskich, oraz Kraków 1936), międzynarodowy Kongres Filozofii Tomistycznej (Poznań 1934). Rozkwitowi filozofii towarzyszył rozkwit logiki i matematyki. Osiągnięto szereg doniosłych wyników, niekiedy pionierskich w  skali pozapolskiej, zainicjowano nowe dziedziny i kierunki badań naukowych. Między innymi istotny wpływ na rozwój neopozytywizmu wywarły prace przedstawicieli szkoły lwowsko-warszawskiej oraz krytyka przeprowadzona przez Ingardena. Postawio-no wysoko poziom samoświadomości metodologicznej wypowiedzi, precyzji i rzeczowości argumentacji. Wojna zadała wiele bolesnych, głębokich ciosów; zginęło wielu twórczych ludzi (zwłaszcza w hitlerowskich obozach), zniszczono wiele warsztatów pracy. Niektóre osoby wyemigrowały na stałe z kraju.

Mimo to filozofia w Polsce odŜyła w 1945 r. i nawet dała kilka bardzo ważnych dzieł (Ingardena, Ossowskiej, Tatarkiewicza i innych). JednakŜe zmiana zewnętrznych, pozanaukowych warunków pracy naukowej (nastanie tzw. okresu stalinowskiego w kulturze polskiej) zahamowała powaŜnie rozwój filozofii i częściowo skierowała go na inne tory. W powojennych dziejach filozofii w Polsce moŜna wyróŜnić okresy: do r. 1949/50, do r. 1956, do r. 1989/90 (z podokresem dla marksizmu od r. 1968 i z pewną fazą w latach 1980-1981) i obecny. Można się spodziewać, iŜ od czasu upadku władzy partii komunistycznej w Polsce dzieje filozofii (i całej kultury) nie będą ściśle zaleŜały od sytuacji politycznej w naszym kraju.

Podobne prace

Do góry