Ocena brak

FILOZOFIA WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE - MATERIALIZM DIALEKTYCZNY

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

Po II wojnie światowej nastąpił w Polsce rozwój filozofii marksistowskiej. Był to rozwój o zmiennym tempie, nie bez meandrów. Filozofia ta, zgodnie ze swoją tradycją i dominującym cha-rakterem   narzędzia   ideologicznego,   tworzyła   się   głównie   w   polemikach,w pierwszym okresie przede wszystkim z poglądami przedstawicieli szkoły jwowsko-warszawskiej. Po r. 1956 zaznaczyły się w marksizmie polskim dwie orientacje: scjentystyczna (zwana teŜ engelsowską), do której zaliczyć moŜna W. Krajewskiego i Z. Cackowskiego, oraz antropologiczna, w której przodowali L. Kołakowski, B. Baczko, także K. Pomian.

Pośrodku umieścić by należało stanowisko H. Eilstein  (Przyczynki do koncepcji materii jako bytu fizycznego, 1961). Czołową pozycję w filozofii marksistowskiej w Polsce zajmował A. Schaff, który przed r. 1956 wydał (m.in) kilka wersji Wstępu do teorii marksizmu oraz  Z zagadnień marksistowskiej teorii prawdy,  a po tym roku przyczynił się znacznie do rozszerzenia problematyki polskiego marksizmu w zakresie filozofii człowieka i filozofii języka. Kołakowski z pozycji marksizmu dogmatycznego przeszedł do interpretacji zbliŜonej do Gramsciego i przekraczającej marksizm w kierunku egzystencjalizmu (Kultura i fetysze, 1967).

Nigdy nie miał zrozumienia dla scholastycznego, intelektualistycznego nurtu myśli chrześcijańskiej, natomiast z zamiłowaniem zajmował się heterodoksalną, irracjona-listyczną mistyką i pseudomistyką chrześcijańską  (Świadomość religijna i więź kościelna, 1965). Dziś jest uwaŜany za klasycznego krytyka marksizmu  (Główne nurty marksizmu,  t. I-III, ParyŜ 1978). Aktualne stanowisko Kołakowskiego jest wypadkową pomarksistowskiego historyzmu i socjologizmu oraz pozytywistycz-nej wersji racjonalizmu; jest to agnostycyzm, który przyznaje religii rolę instru-mentalną, rolę czynnika sensotwórczego w  Ŝyciu, w rozwoju kultury. Jego Horror metaphysicus  (Warszawa 1990) w gruncie rzeczy dotyczy jedynie neo-płatońskiej linii rozwaŜań w filozofii europejskiej. Od 1968 r. w Polsce zatarły się róŜnice między orientacją scjentystyczna a antropologiczną (przy przewadze tej pierwszej).

Nadal, różnorako traktowana, wielokierunkowo rozwijana, podejmowana jest problematyka antropologiczna. W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych zwracają uwagę próby uściślenia dialektyki oraz rozwinięcia i pogłębienia ontologii marksistowskiej. Spośród licznego grona filozofów marksistowskich wymieńmy tu - obok wyŜej wspom-nianych - M. Fritzhanda († 1992), T. M. Jaroszewskiego († 1988), J. Ładosza, J. Kuczyńskiego, S. Kozyr-Kowalskiego, J. Legowicza († 1992), H. Jankowskiego, Z. Kuderowicza, W. Mejbauma, J. Kurowickiego, M. Hempolińskiego, L. Nowaka, R. Panasiuka, W. Sztumskiego, S. Rainkę, J. Lipca. B. Suchodolski († 1992), głównie teoretyk wychowania i kultury, po epizodzie egzysten-cjalizmu chrześcijańskiego włączył się aktywnie w nurt marksizmu. Filozofia marksistowska w Polsce,  ściśle powiązana ze swym zapleczem polityczno-administracyjnym i spełniająca funkcje ideologiczne, po wydarze-niach w r. 1989 i w roku następnym musi się na nowo odnaleźć.

Zobaczymy, czy przybierze nową postać (lub postacie), czy teŜ przestanie być jednym z głównych kierunków w powojennej Polsce. MoŜna by tu jeszcze wspomnieć o metodologach nauk szczegółowych, usytu-owanych między marksizmem a róŜnymi odmianami pozytywizmu, o psycholo-gach, stojących na pograniczu materializmu dialektycznego i pewnych postaci behawioryzmu, o historykach filozofii.

Podobne prace

Do góry