Ocena brak

FILOZOFIA WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE - FENOMENOLOGIA

Autor /Billy Dodano /08.07.2011

W okresie międzywojennym głównym akademickim dyskutantem z orientacją minimalistyczną, analityczno-pozytywizującą był R. I n g a r d e n (1893-1970), poprzez fenomenologię nawiązujący do klasycznej koncepcji filozofii. Jeden z najwybitniejszych fenomenologów i jeden z najwybitniejszych filozofów polskich, naleŜał do realistycznego odłamu szkoły Husserla. Pracował twórczo w wielu dziedzinach, w estetyce stworzył epokę. Dzięki Ingardenowi fenomenologia w Polsce sprostała zaostrzonym wymaganiom naukowości, przybierała klarowną postać.

Główne dzieła Ingardena: O dziele literackim, Spór o istnienie świata, U podstaw teorii poznania,  liczne rozprawy z zakresu estetyki. Przed wojną profesor we Lwowie, po wojnie w Krakowie, gdzie skupiło się wokół niego grono uczniów. W kręgu wpływów fenomenologii pozostają: D. Gierulanka (f 1995; teoria poznania, podstawy matematyki i psychologii), A. Półtawski (teoria poznania), ks. J. Tischner (teoria świadomości i „ja"), M. Gołaszewska (estetyka), takŜe J. Gałecki (t 1974), J. Leszczyński (f 1990), W. StróŜewski (nawiązujący równieŜ do tradycji pery-patetyckiej; metafizyka i estetyka), J. Szewczyk (j 1975), łączący oryginalnie fenomenologię z marksizmem (i filozofią pracy S. Brzozowskiego) i inni209. Zakres spraw poruszanych w dziełach Ingardena w sposób szczegółowy i odkrywczy jest bardzo rozległy.

Znajdujemy w nich problematykę filozoficzną i metafilozoficzną: koncepcja filozofii, warunki uprawiania teorii poznania, ogólna teoria przedmiotu (bytu), w tym typologia sposobów istnienia, teoria materii  i formy, teoria istoty, relacji, toŜsamości itd., teoria poszczególnych postaci bytu, np. teoria idei, teoria bytu czysto intencjonalnego, teoria dzieł sztuki i percepcji estetycznej (przeŜycia estetycznego), teoria  świadomości, języka, czasu, związku przyczynowego, organizmu, świata, analiza sporu o jego istnienie między idealizmem a realizmem, krytyczna analiza husserlowskiego idealizmu, klasyczna krytyka neopozytywizmu, teoria pytań. Do głównych osiągnięć Ingardena naleŜą:

1. Sformułowanie warunków uprawiania maksymalistycznie pojętej (autonomicznej) teorii poznania. Zwrócenie uwagi na rolę „intuicji przeŜywania" („Durchle-ben", w przeciwieństwie do „Erleben" i refleksji).

2. Odróżnienie „sposobu istnienia"  (modus existentiae)  i „momentu bytowego" (momentum existentiale),  co umoŜliwiło postęp w analizach egzystencjalnych i pozwoliło ustalić kryteria typologii bytów.

3. Nowa teoria idei jako struktury dwustronnej (w której zawartości występują „stałe" i „zmienne"); teoria ta uchyla dotychczasowe argumenty za sprzecznością „przedmiotów ogólnych".

4. Pogłębiona analiza sporu o istnienie  świata oraz stanowiska Husserla w tej sprawie.

5. Ugruntowanie filozoficzne estetyki przez analizy struktury i sposobu istnienia poszczególnych rodzajów dzieł sztuki oraz analizy percepcji tych dzieł (teoria przeŜycia estetycznego).

6. Przeprowadzenie dyskusji z orientacjami pozytywistycznymi na temat kon-cepcji poznania i języka. Szereg analiz z zakresu teorii języka. Klasyczna krytyka neopozytywizmu „Koła Wiedeńskiego" (1934).

7. Sformułowanie - na szeroko rozbudowanym tle analiz  ontologicznych i nie-zaleŜnie (wcześniej?) od cybernetyki - teorii przedmiotu względnie izolowanego i zastosowanie jej do zagadnień teorii organizmu, teorii  świata oraz wolności działania ludzkiego.

Po  śmierci Ingardena prawie wszyscy jego uczniowie próbują dyskusyjnie, krytycznie ustosunkować się do dorobku mistrza, rozwijają lub przekształcają niektóre wątki jego myśli. W róŜnych kierunkach idą propozycje A. Półtawskie-go,  ks. J. Tischnera († 2000), W. StróŜewskiego212. Tischner w swych artykułach filozoficznych zajmował się głównie fenomenologią świadomości i „ja", problematyką ważną zarówno dla teorii poznania, jak i dla teorii człowieka, oraz przeprowadza dyskusję z ingardenowską krytyką Husserla, nawiązując do trans-cendentalizmu tego ostatniego.

Natomiast w swych esejach z zakresu szeroko pojętej antropologii filozoficznej (drukowanych najczęściej na łamach „Znaku") reprezentował fenomenologię egzystencjalizującą, przywołując często Heideggera, Marcela, Ricoeura, następnie Levinasa i myślicieli im podobnych. Był czołowym przedstawicielem w Polsce filozofii dialogu, która przybrała postać „filozofii dra-matu". Podejmował teŜ polemikę z tomizmem i z marksizmem. Aktualnie fenomenologia w Polsce oddziałuje wyraźnie i rozlegle w zakresie estetyki (głównie dzięki Ingardenowi), słabiej i w sposób bardziej ograniczony na terenie aksjologii, teorii człowieka, teorii poznania i ogólnej teorii bytu.

Podobne prace

Do góry